Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği (ÇBVAKOÖ), orijinal adıyla Multidimensional Weight Locus of Control Scale (MWLCS), bireylerin vücut ağırlıklarını kontrol etme yeteneklerinin kaynağına dair sahip oldukları algıları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu (T-MWLCS), C.Ş. Kahraman ve N.Y. Ayhan tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, farklı Vücut Kitle İndeksi (VKİ) gruplarındaki bireylerde ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi hedeflemiştir. Ölçek, ağırlık kontrolü davranışları ve sonuçları üzerindeki algılanan kontrolün çok boyutlu doğasını değerlendirmek için kritik bir araç sunar.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği, Kontrol Odağı, Vücut Ağırlığı Kontrolü, Adaptasyon, Psikometri, VKİ, T-MWLCS.

Yazarlar

Ceren Şarahman Kahraman, N. Yeşim Ayhan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi vücut ağırlıklarını kontrol etme yeteneklerini ne ölçüde içsel (kendi çabalarına bağlı), dışsal (güçlü diğerlerine bağlı) veya şansa bağlı olarak algıladıklarını belirlemektir. Bu algılar, kilo verme veya kilo koruma programlarına katılım ve başarı üzerinde önemli etkilere sahiptir.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin multidimensional yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak ve bu psikolojik yapıyı ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç sağlamaktır. Çalışma, farklı Vücut Kitle İndeksi (VKİ) aralıklarına sahip bireylerin bu algıları nasıl farklılaştığını incelemeye odaklanmıştır.

Yapı

ÇBVAKOÖ, sosyal öğrenme teorisine dayanan genel Kontrol Odağı (Locus of Control) kavramının ağırlık yönetimine özelleştirilmiş bir versiyonudur. Ölçek, genellikle üç temel boyutu ölçmektedir:

• İçsel Kontrol Odağı (Internal Locus of Control): Bireyin, vücut ağırlığını kontrol etme ve yönetme sorumluluğunun tamamen kendi davranışları, çabaları ve kararları sonucunda ortaya çıktığına inanması.
• Dışsal Kontrol Odağı – Güçlü Diğerleri (External Locus of Control – Powerful Others): Bireyin, ağırlık kontrolünün doktorlar, diyetisyenler veya aile gibi dışsal yetkili figürlerin talimatları ve yardımları sonucunda gerçekleştiğine inanması.
• Dışsal Kontrol Odağı – Şans/Kader (External Locus of Control – Chance): Bireyin, ağırlık değişimlerinin tamamen kader, şans veya kontrol edilemeyen çevresel faktörler tarafından belirlendiğine inanması.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Kahraman & Ayhan, 2021), ölçeğin yapısal geçerlik özellikleri detaylı olarak incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısını koruyup korumadığını belirlemek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin beklenen çok boyutlu yapısını destekler nitelikte olmalıdır.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, yeme tutumu, öz yeterlilik, genel Kontrol Odağı) ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı ve yakınsak geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu geçerlik kanıtları, T-MWLCS’nin Türk popülasyonunda ağırlık kontrol algısını doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile raporlanmıştır. Kahraman ve Ayhan (2021) çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının her biri için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir (genellikle 0.70 ve üzeri).

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin aynı alt boyutu ölçen maddelerinin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve bu nedenle T-MWLCS’nin Türk örnekleminde kararlı bir yapı sergilediğini göstermektedir. Bu, klinik ve araştırma ortamlarında ölçeğin güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Adaptasyon sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Orijinal MWLCS’nin üç faktörlü yapısının (İçsel, Güçlü Diğerleri, Şans) Türkçe versiyonda da korunup korunmadığı incelenmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin veri ile uyumunun yeterli olduğunu göstererek, Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği’nin Türk kültüründe de çok boyutlu yapısını koruduğunu teyit etmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik temellerini destekleyen güçlü psikometrik kanıtlar sunmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçek genellikle 5 veya 6 puanlı Likert formatını kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak genellikle 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, farklı Vücut Kitle İndeksi kategorilerine (Normal, Fazla Kilolu, Obez) sahip bireyleri içermiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Bireyler, ağırlık kontrolüne dair farklı ifadelerle ne ölçüde hemfikir olduklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Kontrol İnancı, Beden İmajı, Kilo Yönetimi, Psikoloji, Sağlık Psikolojisi, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Yayın makalesinde belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

İletişim Adresi: Ceren Şarahman Kahraman (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ceren Şarahman Kahraman ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF İndirme: Ölçeğin orijinal PDF belgesi, kaynak sitede mevcuttur. Orijinal PDF’e şu adresten ulaşılabilir: cok-boyutlu-vucut-agirligi-kontrol-odagi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kahraman, C.Ş., & Ayhan, N.Y. (2021). Investigation of the psychometric properties of the Turkish version Multidimensional Weight Locus of Control Scale (T-MWLCS) in individuals with different body mass index. Eat Weight Disord. DOI: https://doi.org/10.1007/s40519-021-01328-9

Makale Linki: link.springer.com

Çok Boyutlu Vücut Ağırlığı Kontrol Odağı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için adaptasyon çalışmasının (Kahraman & Ayhan, 2021) orijinal makalesine başvurulmalıdır.