Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30

Özet

Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30 (ÇBYKÖ-30), bireylerin hoş olmayan içsel yaşantılardan (düşünce, duygu, anı ve fiziksel duyumlar) kaçınma eğilimlerini çok boyutlu bir perspektiften ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 6 alt boyutta toplanmış toplam 30 maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Ekşi, Kaya ve Kuşcu (2018) tarafından yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal 6 faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini, özellikle yaşantısal kaçınma yapısının farklı stratejilerini değerlendirmede güçlü bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği, Yaşantısal Kaçınma, MEAQ-30, Davranışsal Kaçınma, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Kabul ve Eylem Formu, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Hasan Ekşi, Çınar Kaya, Büşra Kuşcu.

[quads id=5]

Amaç

ÇBYKÖ-30’un temel amacı, bireylerin rahatsız edici içsel deneyimlerle başa çıkmak için kullandıkları çeşitli kaçınma stratejilerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, geleneksel ölçüm araçlarının aksine, yaşantısal kaçınma davranışını tek bir genel puan yerine altı farklı boyutta inceleyerek, klinik müdahalelerin hedeflenmesi için daha spesifik bilgiler sunar.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin psikolojik esneklik ve psikopatoloji araştırmalarında Türkiye örnekleminde güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılmasına olanak sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, yaşantısal kaçınmanın bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenleri bilimsel çalışmalara konu edilebilmektedir.

Yapı/Kavram

Ölçek, Bilişsel Davranışçı Terapilerin üçüncü dalgası (özellikle Kabul ve Kararlılık Terapisi – ACT) kapsamında merkezi bir rol oynayan yaşantısal kaçınma (Experiential Avoidance) kavramını ölçmektedir. Yaşantısal kaçınma, olumsuz içsel deneyimlerden kaçınma, bunları bastırma veya kontrol etme çabası olarak tanımlanır ve genellikle psikolojik sıkıntıya yol açar.

ÇBYKÖ-30, bu karmaşık yapıyı altı farklı ve ölçülebilir boyuta ayırmaktadır: Davranışsal Kaçınma, Sıkıntıdan Hoşlanmama, Erteleme, Dikkat Dağıtma/Bastırma, Baskılama/İnkar ve Sıkıntıya Katlanma (ters madde olarak değerlendirilir). Bu alt boyutlar, bireylerin kaçınma stratejilerindeki çeşitliliği ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmek için AMOS istatistik programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal formunda bulunan 6 faktörlü yapının Türkçe uyarlamasında da kabul edilebilir düzeyde uyum değerleri sergilediğini göstermiştir.

Uyum geçerliği (Convergent Validity) ise, ölçek alt boyut skorları ile Kabul ve Eylem Formu II (AAQ-II) aracılığıyla elde edilen genel yaşantısal kaçınma skorları arasındaki korelasyon katsayıları hesaplanarak belirlenmiştir. Sıkıntıya Katlanma alt ölçeği dışındaki tüm ölçekler için anlamlı ve pozitif korelasyon katsayıları (.27 ila .60 aralığında) elde edilmiştir. Bu bulgular, ÇBYKÖ-30’un ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

ÇBYKÖ-30’un güvenirlik analizi, her bir alt ölçek için Cronbach’s Alpha iç tutarlılık güvenirlik katsayıları hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı olduğunu ve yüksek güvenirlik düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.

Alt ölçekler için hesaplanan alpha iç tutarlılık güvenirlik katsayıları aşağıdaki gibidir:

• Davranışsal Kaçınma: .79
• Sıkıntıdan Hoşlanmama: .76
• Erteleme: .78
• Dikkat Dağıtma / Bastırma: .87
• Baskılama / İnkar: .81
• Sıkıntıya Katlanma: .85

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal modelini doğrulamak amacıyla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Türkçe veri seti üzerinde orijinal formda önerilen 6 faktörlü yapının geçerliliğini test etmiştir. Analiz sonuçları, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum iyiliği indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Bu sonuçlar, ÇBYKÖ-30’un yaşantısal kaçınmayı tek bir genel faktör yerine, altı farklı ancak ilişkili psikolojik strateji olarak ölçme yeteneğini desteklemektedir. Bu çok boyutlu yapı, araştırmacılara ve klinisyenlere kaçınmanın spesifik tezahürlerini inceleme imkanı sunar.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: 6 Alt Boyut, 30 Madde

Language Available: Türkçe (Türk Uyarlaması), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler (Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler)

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Ölçeğin psikometrik özellikleri Türk üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde incelenmiştir.

Test Methodology: Bireylerin kendilerini değerlendirmesine dayalı 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Esneklik, Kabul ve Eylem Formu II, Cronbach Alpha, Likert Ölçeği, Yapı Geçerliği, Uyum Geçerliği, Korelasyon.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Çınar Kaya)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2018

Kullanım İzinleri: Ölçeğin ticari olmayan akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar (Çınar Kaya) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cok-boyutlu-yasantisal-kacinma-olcegi-30-toad.pdf

Ölçeğin DOC dosyası buradan indirilebilir: cok-boyutlu-yasantisal-kacinma-olcegi-30-toad.doc

Kaynaklar

Ekşi, H., Kaya, Ç. & Kuşcu, B. (2018). Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire-30: Adaptation and Psychometric Properties of the Turkish Version [Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30’un Türkçeye uyarlanması ve psikometrik Özellikleri]. Paper presented at 8th International Conference on Research in Education- ICRE, May, 9-11, Manisa, Turkey (pp. 483-487). Uluslararası Eğitim Araştırmacıları Derneği.

[quads id=5]

Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30 Maddeleri

Ölçek, 6 alt boyut ve toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 5’li Likert tipi bir yanıt formatına sahiptir (1=kesinlikle katılmıyorum – 2=katılmıyorum – 3=yarı yarıya katılıyorum – 4=katılıyorum – 5=tamamen katılıyorum).

• Davranışsal Kaçınma ( 5 m ): Beni rahatsız edeceğini düşündüğüm bir şeyi yapmam.
• Sıkıntıdan Hoşlanmama ( 5 m ): Eğer sihirli bir şekilde bütün acı veren anılarımı silebilseydim, bunu yapardım.
• Erteleme ( 5 m ): Yapılması gereken ama hoşuma gitmeyen şeyleri erteleme eğilimindeyim
• Dikkat Dağıtma/Bastırma ( 5 m ): Olumsuz düşünceler aklıma geldiğinde kafamı başka şeylerle meşgul etmeye çalışırım.
• Baskılama/İnkar ( 5 m ): Başkalarının bana hislerimi bastırdığımı söylediği olmuştur.
• Sıkıntıya Katlanma ( 5 m ): Rahatsız hissettiğim zaman bile değer verdiğim şeyler için uğraşmaktan vazgeçmem. (Bu alt boyut tersine puanlanmaktadır.)