Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelimi Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelimi Ölçeği, sporcuların sportmenlik davranışlarına yönelik yönelimlerini ve tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2010 yılında Gülfem Sezen Balçıkanlı tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, sportmenliğin tek boyutlu bir kavramdan ziyade, kural ve yönetime saygı, sosyal normlara uyum ve rakibe saygı gibi farklı bileşenleri içeren çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayar. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sportmenlik, Spor Psikolojisi, Ölçek Uyarlaması, Çok Boyutlu Sportmenlik, Likert Ölçeği, Psikometri

Yazarlar

Gülfem Sezen Balçıkanlı

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, spor alanında bireylerin sportmenlik kavramına olan yönelimlerini ve bu yönelimin altında yatan dört temel boyutu (Sosyal Normlara Uyum, Kurallara ve Yönetime Saygı, Sporda Sorumluluklara Bağlılık ve Rakibe Saygı) güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, spor etiği eğitimlerinin etkinliğini ölçmek ve sporcuların ahlaki gelişim düzeylerini belirlemek için önemli bir tanı aracı olarak hizmet vermektedir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk spor bilimleri ve psikoloji araştırmacılarına uluslararası standartlarda bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, sportmenliği dört temel faktör aracılığıyla kavramsallaştıran çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, bireyin spor ortamındaki etik davranışlarını, sosyal sorumluluklarını ve rakiplerle olan etkileşimlerini kapsar. Bu dört boyut, sporcunun genel sportmenlik yönelimini kapsamlı bir şekilde haritalandırır.

• Faktör 1: Sosyal Normlara Uyum
• Faktör 2: Kurallara ve Yönetime Saygı
• Faktör 3: Sporda Sorumluluklara Bağlılık
• Faktör 4: Rakibe Saygı

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde güçlü sonuçlar elde edilmiştir. Örneklem yeterliliğini test eden Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Testi değeri 0,887 olarak bulunmuştur, bu da verilerin faktör analizi için “çok iyi” düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun faktör analizi için yeterli olup olmadığını gösteren Bartlett Testi sonuçları anlamlı (1414,615) bulunmuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin kuramsal yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğüne dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, her bir faktör için ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alpha katsayıları ile değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin alt boyutlarının yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• Faktör 1 (Sosyal Normlara Uyum): 0,86
• Faktör 2 (Kurallara ve Yönetime Saygı): 0,83
• Faktör 3 (Sporda Sorumluluklara Bağlılık): 0,91
• Faktör 4 (Rakibe Saygı): 0,82

Tüm faktörlerin alpha değerlerinin 0.80 üzerinde olması, ölçeğin psikometrik açıdan oldukça sağlam ve tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında uygulanan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak dört faktörlü bir yapıyı desteklemiştir. Bu dört faktör, sportmenlik yöneliminin farklı psikososyal ve davranışsal bileşenlerini temsil etmektedir. Bu analiz, ölçeğin 20 maddesinin her bir faktöre yüksek yükler verdiğini ve bu faktörlerin bağımsız olarak sportmenlik davranışını açıklamada etkili olduğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek 20 maddeden oluşmaktadır ve 5’li likert tipi derecelendirme kullanır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sporcular ve sporla ilgilenen bireyler.

Yaş Grubu: Genellikle organize spor dallarına katılan ergen ve yetişkin popülasyon.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türk sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Sportif Etik, Spor Davranışları, Psikometri, Güvenirlik, Faktör Analizi, KMO Testi

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: N/A

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: N/A (Gazi Üniversitesi ile ilişkilidir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2010 (Türkçe uyarlama yayını).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Gülfem Sezen Balçıkanlı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Sezen-Balçıkanlı, G. (2010). Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelimi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 1-10.

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilirdir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin PDF dosyası buradan indirilebilir: cok-boyutlu-sportmenlik-yonelimi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Çok Boyutlu Sportmenlik Yönelimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri (20 madde) listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.