Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS)

Özet

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS), bireylerin çevrelerinden algıladıkları sosyal desteğin düzeyini ve kaynağını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle üç temel kaynaktan (Aile, Arkadaşlar ve Özel Bir İnsan) alınan desteği ölçerek, algılanan sosyal desteğin çok boyutlu doğasını ortaya koymaktadır. Türkiye uyarlaması, Derya Eker ve Haluk Arkar tarafından 1995 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını incelemiştir. MSPSS, 12 maddeden oluşmakta ve 7’li Likert Ölçeği formatında puanlanmaktadır. Bu araç, klinik ve akademik araştırmalarda bireyin psikolojik iyilik hali, stresle başa çıkma mekanizmaları ve yaşam kalitesi üzerindeki sosyal destek etkilerini incelemek için yaygın olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, MSPSS, Algılanan Sosyal Destek, Psikolojik Ölçme, Uyarlama, Psikometri, Aile Desteği, Arkadaş Desteği

Yazarlar

Derya Eker, Haluk Arkar (Türkçe Uyarlama)

Amaç

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin temel amacı, bireyin sosyal çevresinden ne ölçüde destek aldığını öznel olarak değerlendirmektir. Ölçek, sadece genel bir destek puanı vermekle kalmaz, aynı zamanda bu desteğin hangi spesifik kaynaklardan (aile, arkadaşlar ve özel bir kişi) geldiğini de ayırt etmeyi hedefler. Bu ayrım, araştırmacıların ve klinisyenlerin, bireyin sosyal ağındaki güçlü ve zayıf yönleri belirlemesine olanak tanır. Ölçeğin uyarlanması, Türk kültürüne özgü sosyal destek algılarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamıştır.

Ölçek, sosyal desteğin psikolojik sonuçlarını (örneğin, depresyon, anksiyete, stres) inceleyen çalışmalarda önemli bir bağımsız veya düzenleyici değişken olarak hizmet eder. Bireyin sosyal kaynaklarına olan güvenini ve bu kaynakların ihtiyaç anında erişilebilirliğini değerlendirerek, koruyucu faktörlerin belirlenmesine katkıda bulunur.

Yapı

MSPSS, literatürde kabul gören “Algılanan Sosyal Destek” yapısını ölçmektedir. Algılanan sosyal destek, bireyin başkaları tarafından sevildiği, değer verildiği ve bir karşılıklı yükümlülükler ağına dahil olduğu inancını ifade eder. Bu yapı, sadece fiili yardımın varlığını değil, aynı zamanda bu yardıma olan inancı ve erişilebilirliği içerir. Ölçek, bu yapıyı üç ayrı alt boyutta ele alır:

1. Aile Desteği Boyutu: Bireyin ailesinden aldığı duygusal ve pratik desteğin algılanan düzeyini ölçer.
2. Arkadaş Desteği Boyutu: Bireyin arkadaş çevresinin zor zamanlarda güvenilir ve erişilebilir olduğuna dair inancını değerlendirir.
3. Özel Bir İnsan Desteği Boyutu: Bireyin hayatında, özel olarak güvendiği ve zorluklarla karşılaştığında yanında olacağına inandığı tek bir kişiden aldığı desteği ölçer.

Bu üç boyutun toplamı, bireyin genel olarak algıladığı sosyal desteğin kapsamlı bir resmini sunar. Sosyal desteğin bu şekilde farklılaştırılması, müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, Eker ve Arkar (1995) tarafından Türk Psikoloji Dergisi‘nde yayımlanan çalışmada detaylı olarak incelenmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin orijinal yapıyı Türk örnekleminde koruyup korumadığını belirlemeye odaklanmıştır.

Yapı geçerliği, temel olarak doğrulayıcı ve/veya açımlayıcı Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal 3 faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğu gösterilmiştir. Bu faktörler, teorik olarak ölçülmesi amaçlanan Aile, Arkadaş ve Özel Bir İnsan Desteği boyutlarına karşılık gelmektedir. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, MSPSS puanlarının diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, depresyon veya yaşam doyumu) beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir, bu da ölçeğin beklenen teorik ilişkileri yansıttığını kanıtlar.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir. Eker ve Arkar (1995) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Genellikle, MSPSS’nin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir (Alfa değerleri genellikle .80 ve üzeri). Bu yüksek katsayılar, ölçeği oluşturan maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu ve güvenilir sonuçlar verdiğini göstermektedir. Ek olarak, ölçeğin zamana bağlı değişmezliğini değerlendirmek için test-tekrar test güvenirlik çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu çalışmalar, yeterli bir zaman aralığından sonra uygulandığında puanların stabil kaldığını kanıtlayarak ölçeğin güvenilirliğini destekler.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının faktör yapısı, ölçeğin çok boyutluluğunu desteklemektedir. Analizler, ölçeğin toplam 12 maddesinin beklenen şekilde üç ana faktöre ayrıldığını göstermiştir:

• Faktör 1: Aile Desteği Boyutu (4 madde)
• Faktör 2: Arkadaş Desteği Boyutu (4 madde)
• Faktör 3: Özel Bir İnsan Desteği Boyutu (4 madde)

Bu faktör yapısı, ölçeğin orijinal yapısını yansıtmakta ve her bir maddenin yüklenmesi beklenen faktöre yüksek korelasyon gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, Türk kültüründe de sosyal destek algısının kaynağa özgü olarak ayrışabildiğini ve ölçeğin bu ayrımı başarılı bir şekilde yaptığını kanıtlamaktadır. Faktör yüklerinin ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu teyit eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Maddeler ve Boyutlar: Toplam 12 madde ve 3 alt boyut (Aile, Arkadaş, Özel Bir İnsan).

Derecelendirme: 7’li Likert Ölçeği. Puanlama 1’den (Kesinlikle Hayır) 7’ye (Kesinlikle Evet) kadar değişmektedir, bu da katılımcıların algılanan destek düzeyini geniş bir yelpazede ifade etmesine olanak tanır.

Mevcut Dil: Türkçe (Türkçe Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler başta olmak üzere, sosyal destek algısının ölçülmek istendiği genel ve klinik popülasyonlar.

Yaş Grubu: Genellikle ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması tipik olarak üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerden, her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını 7 puanlık bir aralıkta belirtmeleri istenir. Puanlar alt boyutlar bazında toplanır ve ayrıca genel bir toplam destek puanı elde edilebilir. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde algılanan sosyal desteği işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Destek, Algı, Faktör Analizi, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler, Haluk Arkar, Eker ve Arkar

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Haluk Arkar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Haluk Arkar (Ege Üniversitesi, Psikoloji Bölümü, İzmir, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 1995.

Ölçeğin orijinali Zimet ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlaması, akademik ve klinik amaçlı kullanımlar için genellikle izne tabidir, ancak genellikle ücret talep edilmez. Ticari amaçlı kullanımlar veya büyük ölçekli araştırmalar için sorumlu yazar (Haluk Arkar) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin psikometrik özellikleri hakkındaki orijinal makaleye erişim için referanslar bölümündeki linkler kullanılabilir.

Kaynakça

Eker, D., ve Arkar, H. (1995). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’ nin faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği [Factorial Structure, Validity, and Reliability of the Multidimensional Scale of Perceived Social Support]. Türk Psikoloji Dergisi,10(34), 17-25.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı burada indirilebilir: cok-boyutlu-algilanan-sosyal-destek-olcegi-mspss-toad.pdf

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS) Maddeleri

Ölçek 3 alt boyut ve toplam 12 maddeden oluşmaktadır.

• Aile Desteği Boyutu (4 madde): Sorunlarımı ailemle paylaşabilirim.
• Arkadaş Desteği Boyutu (4 madde): İşler kötü gittiğinde arkadaşlarıma güvenebilirim.
• Özel Bir İnsan Desteği Boyutu (4 madde): İhtiyacım olduğunda yanımda olan özel bir insan var.