Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ), orijinal adı Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) olan psikometrik aracın Türkçe’ye adaptasyonu çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin algıladıkları sosyal destek düzeylerini üç temel kaynaktan (Aile, Arkadaş ve Özel Bir İnsan) ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe revize edilmiş formunun faktör yapısı, geçerliği ve güvenirliği, Türkiye popülasyonu üzerinde yapılan kapsamlı çalışmalarla incelenmiştir. Bu adaptasyon, klinik ve araştırma alanlarında algılanan sosyal desteğin çok boyutlu yapısını incelemek için güvenilir bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal destek, Algılanan sosyal destek, MSPSS, ÇBASDÖ, Psikometrik araç, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Dilek Eker, Haluk Arkar, Halil Yaldız.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin çevrelerinden ne ölçüde destek algıladıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Ölçek, tek bir genel destek puanı yerine, desteğin kaynağını (aile, arkadaşlar veya özel bir birey) ayırt ederek sosyal destek kavramının çok boyutlu doğasını yakalamayı hedefler. Bu sayede araştırmacılar ve klinisyenler, destek eksikliğinin hangi sosyal çevreden kaynaklandığını daha net tespit edebilirler.

ÇBASDÖ, özellikle psikolojik refah, stresle başa çıkma mekanizmaları, depresyon ve anksiyete gibi ruh sağlığı sonuçları üzerindeki koruyucu etkilerini incelemek amacıyla klinik ve araştırma ortamlarında kritik bir değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır. Ölçek, algılanan sosyal destek düzeyinin sübjektif deneyimini ölçer.

Yapı

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, algılanan sosyal desteği, bireyin kendisine sunulan ilgi, sevgi, bilgi ve yardımın varlığına dair öznel inancı olarak kavramsallaştırır. Ölçek, desteğin niceliğinden ziyade, bireyin bu desteği ne kadar yeterli, erişilebilir ve ulaşılabilir bulduğunu ölçmeye odaklanır.

Ölçeğin psikolojik yapısı, üç farklı ve bağımsız alt boyuta ayrılmıştır. Bu alt boyutlar, desteğin sağlandığı temel sosyal kaynakları temsil eder ve toplamda 12 madde ile değerlendirilir:

• Aile Desteği: Bireyin ailesinden (anne, baba, eş, kardeşler vb.) aldığı yardım, rehberlik ve duygusal desteği ifade eder.
• Arkadaş Desteği: Bireyin arkadaş çevresine duyduğu güveni ve zor zamanlarda onlardan alabileceği desteği kapsar.
• Özel Bir İnsan Desteği: Aile ve arkadaş çevresi dışında, bireyin sevinç ve kederlerini paylaşabileceği, özel bir bağ kurduğu önemli bir kişiden (romantik partner, akraba, komşu, danışman vb.) algılanan desteği yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, MSPSS’in Türkçe revize edilmiş formunun (ÇBASDÖ) yapısal olarak sağlam olduğunu göstermiştir. Ölçeğin kavramsal geçerliğini test etmek amacıyla, benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle ilişkisi incelenmiştir.

Üç farklı örneklemde yapılan korelasyon analizlerinde, ÇBASDÖ’nün Aile ve Arkadaş alt ölçekleri ile toplam puanı, kendilerine karşılık gelen Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (PSS) alt ölçekleri ile yüksek düzeyde pozitif korelasyonlar sergilemiştir. Bu bulgular, MSPSS’in Aile ve Arkadaş alt ölçeklerinin PSS’in eşdeğer alt ölçekleri ile benzer kavramları ölçtüğünü kanıtlamakta ve ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin iç tutarlılığına dair güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısını hesaplamak için en yaygın kullanılan yöntem olan Cronbach alfa yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Genellikle yüksek çıkan Cronbach alfa değerleri, ölçeğin hem genel toplam puan düzeyinde hem de üç ayrı alt boyut düzeyinde istikrarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık, ÇBASDÖ’nün klinik değerlendirme ve bilimsel araştırmalarda tutarlı sonuçlar elde etmek için uygun bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

ÇBASDÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek için analizler yapılmıştır. Bu analizler, orijinal MSPSS’in çok boyutlu yapısını doğrulamıştır. Ölçek, beklenen şekilde, algılanan sosyal desteğin kaynaklarını temsil eden üç temel alt boyut altında toplanan toplam 12 maddeden oluşmaktadır.

Faktör yükleri, her bir maddenin ilgili alt boyuta güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir. Bu üç faktörlü yapı, sosyal desteğin kaynağına göre net bir ayrım sağlar ve bu da ölçeğin yapı geçerliğine önemli katkıda bulunur. Alt boyutlar şunlardır:

1. Aile Desteği (4 madde)
2. Arkadaş Desteği (4 madde)
3. Özel Bir İnsan Desteği (4 madde)

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 12 maddeden oluşan, bireyin kendi bildirimine dayalı öz-değerlendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik ve genel popülasyonlarda yetişkinler ve ergenler.

Age Group: Çalışmada spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak psikometrik özellikler ergenlikten itibaren kullanıma uygunluğunu göstermektedir.

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli örneklemler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak revize edilmiştir.

Test Methodology: 7’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Yanıt seçenekleri 1 (kesinlikle hayır / kesinlikle katılmıyorum) ile 7 (kesinlikle evet / kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal destek kaynakları, Psikometrik özellikler, İç tutarlılık, Ölçek uyarlaması, Aile desteği, Arkadaş desteği, PSS.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor.

Correspondence Address: Haluk Arkar, Ege Üniversitesi. İletişim e-postası: [email protected].

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe revize edilmiş formunun adaptasyon çalışması 2001 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Haluk Arkar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazarın iletişim bilgisi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: cok-boyutlu-algilanan-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf. Ayrıca, ölçeğe ait bir bağlantı da mevcuttur: toad.halileksi.net.

Referanslar

• Eker, D., Arkar, H. ve Yaldız, H. (2001). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17-25.

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, 3 alt boyut ve 12 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 7’li Likert tipindedir (1=kesinlikle hayır – 7=kesinlikle evet).

• Aile (4 m): Kararlarımı vermede ailem (örneğin, annem, babam, eşim, çocuklar›m, kardeşlerim) bana yardımcı olmaya isteklidir.
• Arkadaş (4 m): İşler kötü gittiğinde arkadaşlarıma güvenebilirim.
• Özel Bir İnsan (4 m): Ailem ve arkadaşlarım dışında olan ve sevinç ve kederlerimi paylaşabileceğim bir insan (örneğin, flört, nişanlı, sözlü, akraba, komşu, doktor) var.