Coğrafya Tutum Ölçeği

Özet

Coğrafya Tutum Ölçeği (CTÖ), H. Tekinarslan tarafından 2006 yılında lise öğrencilerinin coğrafya dersine yönelik sahip oldukları tutum düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin coğrafya dersine karşı gösterdikleri duyuşsal tepkileri, ilgiyi, motivasyonu ve derse yönelik genel algılarını nicel olarak ölçmeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilme süreci, Ankara’daki Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. CTÖ, eğitim psikolojisi alanında coğrafya eğitiminin etkinliğini değerlendirmede önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Coğrafya, tutum, tutum ölçeği, lise öğrencileri, coğrafya eğitimi, duyuşsal alan, Tekinarslan (2006), geliştirme.

Yazarlar

Tekinarslan, H.

Amaç

Coğrafya Tutum Ölçeği’nin temel amacı, lise düzeyindeki öğrencilerin coğrafya dersine yönelik olumlu veya olumsuz eğilimlerini ve duyuşsal yaklaşımlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, eğitimcilerin ve müfredat geliştiricilerin coğrafya öğretim yöntemlerini ve içeriğini öğrencilerin ihtiyaçlarına ve algılarına göre ayarlamalarına yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek, öğrencilerin coğrafya dersine ne kadar değer verdiklerini, dersi ne kadar sıkıcı veya faydalı bulduklarını ve kariyer hedefleri açısından coğrafyayı nasıl konumlandırdıklarını ölçmeye odaklanmıştır. Bu sayede, coğrafya dersine karşı geliştirilen tutum düzeyleri belirlenerek dersin popülaritesini artırmaya yönelik stratejiler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel duyuşsal yapı taşlarından biri olan ‘tutum’ yapısını ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir objeye, duruma, kişiye veya burada olduğu gibi bir ders konusuna karşı geliştirdiği öğrenilmiş, değerlendirici ve nispeten kalıcı eğilimdir. Coğrafya dersine yönelik tutum, genellikle bilişsel (düşünce), duyuşsal (duygu) ve davranışsal (eylem) bileşenlerden oluşur.

CTÖ, öğrencilerin coğrafya ile ilgili bilgiyi algılama biçimlerini ve bu bilgiye karşı hissettikleri duygusal tepkileri (örneğin, ilgi, kaygı, motivasyon) kapsayan duyuşsal alanı hedef alır. Ölçeğin alt boyutları, muhtemelen derse yönelik ilgi, dersin faydasına inanma ve coğrafyanın zorluk derecesine ilişkin algılar gibi yapısal bileşenleri kapsamaktadır, ancak bu detaylar için orijinal yüksek lisans tezi incelenmelidir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme aşamasında elde edilen geçerlik çalışmaları hakkında özet kaynakta spesifik istatistiksel veriler bulunmamaktadır. Ancak, bir tutum ölçeği geliştirilirken genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği yöntemleri kullanılır.

• İçerik Geçerliği: Maddelerin coğrafya dersine yönelik tutumu ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş olması beklenir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü kanıtlamak için genellikle Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Kaynak özette Coğrafya Tutum Ölçeği’nin güvenirlik katsayılarına ilişkin doğrudan bir bilgi yer almamaktadır. Geliştirme çalışmalarında yaygın olarak kullanılan güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne derece tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmış olması beklenir. Bu katsayı, ölçeğin genel iç tutarlılığını gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test yöntemi de kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Coğrafya Tutum Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda olan ölçek maddelerini daha az sayıda ve anlamlı alt boyutlara (faktörlere) indirgemeyi amaçlar.

Bir tutum ölçeği olarak, CTÖ’nün genellikle “Coğrafya Dersine İlgi ve Motivasyon,” “Coğrafyanın Faydasına İnanma” ve “Coğrafya Dersine Yönelik Kaygı” gibi faktörlere ayrıldığı varsayılabilir. Bu faktörler, öğrencilerin tutumlarının hangi spesifik alanlarda yoğunlaştığını gösterir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracıdır.)

Format: Büyük olasılıkla Likert Tipi Ölçek (Katılıyorum/Katılmıyorum derecelendirmesi bazlı self-raporlama).

Dil Mevcut: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim alanındaki öğrenciler.

Yaş Grubu: Lise öğrencileri (Genellikle 14-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan teze göre Ankara’daki liselerde öğrenim gören öğrenciler örneklem grubunu oluşturmuştur.

Test Metodolojisi: Uygulama, genellikle kağıt-kalem veya dijital ortamda, öğrencilerin kendi beyanlarına dayanan bir self-raporlama yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Cevaplar, Likert tipi bir derecelendirme sistemi üzerinden toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, duyuşsal özellikler, Likert ölçeği, güvenirlik, geçerlik, öğrenci başarısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (2006 tezi referans alınarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, H. Tekinarslan’ın 2006 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için, akademik ve eğitim amaçlı kullanımlarında genellikle yazarın izni veya tezin yayınlandığı kurumun (Gazi Üniversitesi) akademik izin politikaları geçerlidir. Ölçeğin ticari kullanımı için ek izinler gerekebilir. Ölçeğin geliştirildiği ve ilk kez kullanıldığı yıl 2006‘dır. Ölçeğe erişim bilgisi Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden sağlanabilir.

Kaynaklar

• Tekinarslan, H. (2006). Lise öğrencilerinin coğrafya dersine karşı tutumlarının değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

• Tez Kaynağına Erişim: tez.yok.gov.tr

Coğrafya Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmemiştir. Maddelerin tam içeriği ve derecelendirme sistemi (Likert tipi basamak sayısı) için H. Tekinarslan’ın 2006 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Olası Derecelendirme Formatı: Ölçeğin Likert tipi olması beklenmekte olup, tipik olarak 5’li veya 7’li derecelendirme seçenekleri kullanılmıştır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).