Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE)

Özet

Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE), özellikle demans ve Alzheimer hastalığı olan yaşlı bireylerde görülen ajitasyon davranışlarının sıklığını ve şiddetini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Orijinal olarak Jiska Cohen-Mansfield tarafından tasarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerini yaparak, klinik ve araştırma ortamlarında kullanımına olanak sağlamıştır. CMAE, 29 maddeden oluşmakta olup, gözlemci veya bakım veren tarafından rapor edilmeye dayalı bir değerlendirme aracıdır. Bu envanter, ajitasyonu agresif, fiziksel ve sözel olmak üzere farklı davranış kategorilerine ayırarak, ajitasyonun doğasını daha iyi anlamayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri, CMAE, ajitasyon, demans, Alzheimer hastalığı, davranışsal değerlendirme, yaşlılık psikolojisi, uyarlama

Yazarlar

Jiska Cohen-Mansfield (Orijinal Geliştirici), M. Demircioğlu Özal (Türkçe Uyarlayıcı)

Amaç

CMAE’nin temel amacı, nörobilişsel bozuklukları olan yaşlı bireylerde gözlemlenen ajite davranışların sıklığını ve tipini ölçmektir. Bu sistematik ölçüm, klinisyenlere ve araştırmacılara, ajitasyonun doğasını anlamada, potansiyel tetikleyicileri belirlemede ve farmakolojik veya davranışsal müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede somut veriler sunar. Ölçek, özellikle uzun süreli bakım ortamlarında bireyin bakımı için kritik öneme sahip olan ajitasyon düzeyini objektif bir şekilde kaydetmeyi amaçlar.

Yapı

Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri, ajitasyonun karmaşık bir yapı olduğunu kabul ederek, bu davranışı farklı alt boyutlarda değerlendirir. Ajitasyon, genellikle yıkıcı ve rahatsız edici davranışları kapsayan geniş bir terimdir. CMAE, bu davranışları üç ana faktör altında gruplandırır:

• Agresif Davranışlar: Vurma, itme, ısırma gibi fiziksel saldırganlık veya küfür etme gibi sözel saldırganlık.
• Fiziksel Saldırgan Olmayan Davranışlar (Motor Huzursuzluk): Amaçsız dolaşma, sallanma, giysileri çekme gibi yerinde duramama ve tekrarlayıcı hareketler.
• Sözel Ajitasyon: Sürekli şikayet etme, anlamsız sesler çıkarma veya yardım için bağırma.

Ölçek, bu davranışların son iki hafta içindeki gözlenme sıklığını değerlendirerek, ajitasyonun genel şiddetini ve tip profilini ortaya koyar.

Geçerlik

CMAE’nin Türkçe uyarlaması, M. Demircioğlu Özal tarafından 2014 yılında yapılan yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda, özellikle Alzheimer hastalarında geçerliliğini incelemiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağıntılı geçerliği (benzer ölçeklerle korelasyon) içerir. Orijinal CMAI yüksek bir yapı geçerliğine sahip olup, uyarlama çalışmasında da bu psikometrik özelliklerin korunduğu varsayılmaktadır. Ancak kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, bir ölçüm aracının tutarlılığını gösterir. CMAE’nin uluslararası literatürde yüksek düzeyde iç tutarlılığa (Cronbach Alfa katsayısı genellikle .80’in üzerinde) sahip olduğu bilinmektedir. Türkçe uyarlama çalışmasında da iç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik analizleri yapılmıştır. Güvenirlik sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun Alzheimer hastalarında ajitasyonu tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermiş olmalıdır. Kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Orijinal CMAI, genellikle üç veya dört faktörlü bir yapı sergilemektedir; bunlar genellikle Agresif, Fiziksel Agresif Olmayan ve Sözel Ajitasyon faktörleridir. Türkçe uyarlama çalışmasında (Demircioğlu Özal, 2014), ölçeğin 29 maddesinin Türk kültürüne ve hasta grubuna özgü faktör yapısını belirlemek amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, CMAE’nin Türkçe formunun da orijinal ölçekteki temel yapısal boyutları başarılı bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama, Derecelendirme Ölçeği

Format: 29 maddelik, 7 dereceli Likert tipi ölçek (1 = Hiçbir zaman/Asla, 7 = Saatte birkaç kez).

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Nörobilişsel Bozuklukları olan Bireyler, Yaşlı Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkin ve Yaşlı Popülasyon

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması özellikle Alzheimer hastaları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, gözlemci veya hastanın birincil bakım vereni tarafından doldurulur. Bakım veren, son iki hafta içinde gözlemlenen ajite davranışların sıklığını derecelendirir. Bu metodoloji, davranışın doğal ortamda ve periyodik olarak değerlendirilmesini sağlar.

Anahtar Kelimeler

Cohen-Mansfield Agitation Inventory, psikometrik özellikler, ajitasyon ölçümü, yaşlı bakımı, davranışsal semptomlar, geriatrik psikiyatri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri’nin orijinal kullanım ve telif hakları Jiska Cohen-Mansfield’e aittir. Türkçe uyarlaması, akademik bir tez çalışması kapsamında yapılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya büyük ölçekli araştırmalarda kullanılması için orijinal yazar ve telif hakkı sahiplerinden izin alınması gerekebilir. Türkçe uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı 2014‘tür. Ölçeğin PDF formatındaki hali, kaynakta belirtilen bağlantı üzerinden indirilebilir. Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cohen-mansfield-ajitasyon-envanteri-cmae-toad.pdf

Kaynaklar

Demircioğlu Özal, M. (2014). Alzheimer hastalarında cohen-mansfıeld ajitasyon envanteri’nin (cohen-mansfıeld agitation ınventory-CMAI) Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirliği (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul). tez.yok.gov.tr adresinden edinilmiştir.

Tez referansının doğrudan bağlantısı: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi

Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememiştir. CMAE, tipik olarak 29 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler agresif, fiziksel agresif olmayan ve sözel ajitasyon davranışlarını kapsamaktadır.