Coğrafya Öğretimi Öz Yeterlik Ölçeği

Öz

Öz yeterlik, bireylerin belirli bir görevi başarılı bir şekilde yerine getirebilme yeteneklerine olan inancını ifade eden merkezi bir psikolojik yapıdır. Coğrafya Öğretimi Öz Yeterlik Ölçeği, coğrafya öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının coğrafya öğretimi süreçlerine dair algılanan yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2012 yılında Karadeniz ve Sarı tarafından geliştirilen bu ölçek, toplam 45 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Temel amacı, öğretmenlerin coğrafi bilgi uygulaması, öğretim süreçlerini yönetme, etkili öğretim stratejileri geliştirme ve coğrafi becerileri aktarma konusundaki güvenlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Coğrafya öğretimi, öz yeterlik, öğretmen yeterliği, ölçek geliştirme, eğitim psikolojisi, coğrafi beceriler, Likert tipi.

Yazarlar

Cemile Bahtiyar Karadeniz, Savaş Sarı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, coğrafya öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının mesleki yeterlik inançlarını spesifik olarak coğrafya öğretimi bağlamında ölçmektir. Bu, öğretmenlerin coğrafi kavramları ve bilgileri öğrencilere aktarma, öğretim yöntemlerini çeşitlendirme ve ders materyali geliştirme konusundaki öznel güven düzeylerini belirlemeye odaklanır.

Bu geliştirme çalışması, eğitim araştırmacılarına coğrafya öğretmenliği programlarının etkililiğini değerlendirmede ve öğretmenlerin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını tespit etmede güvenilir bir psikometrik araç sunmayı amaçlamıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, öz yeterlik inancının öğretim performansı üzerindeki kritik rolünü vurgulamaktadır.

Yapı

Ölçek, öz yeterlik teorisine dayanmaktadır ve bireyin belirli bir alandaki yetkinliğine olan inancını yansıtmaktadır. Ölçek, coğrafya öğretimine özgü 4 farklı faktör veya alt boyuttan oluşmaktadır, bu da yapının çok boyutlu olduğunu göstermektedir. Toplam 45 madde, bu dört alt boyuta dağıtılmıştır.

Alt boyutlar, coğrafya öğretimi sürecinin kritik aşamalarını kapsamaktadır: Bilgiyi kullanma (uygulama), süreci yönetme, etkili stratejiler geliştirme ve temel coğrafi becerileri kazandırma. Bu yapısal ayrım, öğretmen yeterliğinin farklı alanlardaki spesifik gücünü tespit etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme sürecinde geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel veriler orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir (Kaynakta: “-“). Ancak, ölçek geliştirme çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi) ve kapsam geçerliği (uzman görüşü) çalışmaları yürütülmektedir. Coğrafya Öğretimi Öz Yeterlik Ölçeği‘nin 4 alt boyuta ayrılması, geçerliğin faktör analizi yoluyla incelendiğine işaret etmektedir.

Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten coğrafya öğretimine yönelik öz yeterliği ölçtüğünü kanıtlamak açısından kritik öneme sahiptir. Kullanılan maddelerin coğrafya müfredatıyla ve öğretmenlik standartlarıyla uyumlu olması, kapsam geçerliğinin sağlandığını düşündürmektedir. Detaylı geçerlik katsayıları için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik katsayılarına dair sayısal veriler kaynakta yer almamaktadır (Kaynakta: “-“). Ancak, ölçek geliştirme çalışmalarında iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayısının hesaplanmış olması beklenir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ölçeğin 45 maddeden oluşması, yeterli örnekleme derinliğine sahip olduğunu ve uygun güvenirlik testlerinin uygulandığını varsaymayı mümkün kılar. Genellikle bu tür eğitim ölçeklerinde .70 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri kabul edilebilir güvenirlik seviyesi olarak görülmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, faktör analizi sonucunda belirlenen 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve coğrafya öğretimi öz yeterliğini tek bir genel skor yerine dört spesifik alanda değerlendirdiğini göstermektedir. Toplam 45 madde, bu dört faktöre dağılmıştır.

Dört alt boyut ve madde dağılımı şöyledir:

• Coğrafi Bilgiyi Kullanma (Uygulama) Yeterliği (18 madde): Öğretmenin akademik bilgisini sınıf ortamına adapte etme ve güncel gelişmeleri derslere entegre etme becerisine odaklanır.
• Öğretim Sürecini Yönlendirme Yeterliği (11 madde): Öğrenci ilgisini çekme, ders akışını yönetme ve motivasyonu sağlama becerilerini kapsar.
• Etkili Öğretim Yeterliği (9 madde): Öğretim materyali geliştirme, kaynakları kullanma ve dersleri somutlaştırma yetkinliğine ilişkindir.
• Coğrafi Becerilerde Yeterlik (7 madde): Harita okuma, coğrafi verileri yorumlama ve mekânsal düşünme gibi temel coğrafi becerileri öğrencilere kazandırma inancını ölçer.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Yeterlik Ölçeği)

Format: Yazılı beyan formatı. Toplam 45 madde.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Coğrafya öğretmenleri ve coğrafya öğretmen adayları.

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenlik eğitimi alan veya mesleğini icra edenler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin eğitim fakültelerinde veya ilgili bölümlerde coğrafya öğretmenliği eğitimi alan öğrenciler ve görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum). Yüksek skor, ilgili yeterlik alanında yüksek öz güveni işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Coğrafya, pedagoji, öğretmen eğitimi, öz yeterlik inancı, eğitim araştırmaları, Likert ölçeği, self-efficacy.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Cemile Bahtiyar Karadeniz)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Cemile Bahtiyar Karadeniz ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik kullanımına dair ücret bilgisi bulunmamaktadır.

Test Yılı: Ölçek, 2012 yılında geliştirilmiştir.

Referanslar

• Karadeniz, C. B. ve Sarı, S. (2012). Coğrafya Öğretimi Öz-Yeterlik Ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 9(33), 9-27.

Makalenin orijinal yayını Eğitim Bilim Toplum Dergisi’nde yer almaktadır: egitimbilimtoplum.com.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan erişilebilir: cografya-ogretimi-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Coğrafya Öğretimi Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Coğrafi Bilgiyi Kullanma (Uygulama) Yeterliği (18 m): Alanımdaki yeni gelişmelei derslerimde uygulayabilirim.
• Öğretim Sürecini Yönlendirme Yeterliği (11 m): Ders işlerken coğrafya konularını ilgi çekici halde öğretirim.
• Etkili Öğretim Yeterliği (9 m): Coğrafyaya yönelik kendi olanaklarımla materyal oluşturubilirim.
• Coğrafi Becerilerde Yeterlik (7 m): Tematik haritaları yorumlama konusunda kendime güvenirim.