Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri-Ebeveyn Formu

Özet

Bu akademik giriş, 48-72 aylık çocuklar için geliştirilen Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri-Ebeveyn Formu’nun Türkiye popülasyonuna yönelik uyarlaması üzerine odaklanmaktadır. Ölçek, çocukların günlük yaşamdaki yürütücü işlev becerilerini ebeveyn raporları aracılığıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nuran Tuncer tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini, yapı geçerliğini ve bazı değişkenler açısından yordanma gücünü incelemiştir.

Çalışmanın temel motivasyonu, okul öncesi dönemdeki çocukların bilişsel gelişimini destekleyen ve akademik başarıyı öngörmede kritik rol oynayan yürütücü işlevleri kültüre özgü ve güvenilir bir araçla değerlendirme ihtiyacından doğmuştur. Bu envanter, klinik ve araştırma ortamlarında erken çocukluk dönemindeki yürütücü işlev bozukluklarının tespiti için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yürütücü İşlevler, Ebeveyn Raporlama, Okul Öncesi Dönem, Çocuk Değerlendirme, Uyarlama, Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri.

Yazarlar

Nuran Tuncer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 48 ila 72 aylık Türk çocuklarının günlük yaşam ortamlarında sergiledikleri yürütücü işlev becerilerini ebeveyn perspektifinden güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, okul öncesi dönem çocuklarında yürütücü işlevlerin erken tespiti ve değerlendirilmesi için kültürel olarak uygun bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Çalışma ayrıca, yürütücü işlevlerin çocukların diğer gelişimsel değişkenler (örneğin, dil gelişimi, sosyal beceriler) açısından yordanma gücünün incelenmesine odaklanarak, ölçeğin pratik uygulama alanını genişletmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri, psikolojideki merkezi bir bilişsel yapı olan yürütücü işlevleri (Executive Functions) ölçmektedir. Bu işlevler, hedef odaklı davranışların düzenlenmesi, planlanması ve sürdürülmesi için kritik öneme sahiptir. Envanter, genellikle üç ana bileşen etrafında yapılandırılmıştır: İnhibisyon (Durdurma ve dikkat dağıtıcıları göz ardı etme), Çalışma Belleği (Bilgiyi geçici olarak tutma ve işleme) ve Bilişsel Esneklik (Görevler arasında geçiş yapabilme).

Ebeveyn Formu, bu bilişsel yapıların laboratuvar ortamı yerine, çocukların ev ve okul gibi doğal günlük yaşam ortamlarındaki davranışsal çıktılarını değerlendirerek, ekolojik geçerliği yüksek veriler toplamayı sağlar. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının davranışları hakkındaki gözlemlerini sistematik bir şekilde raporlamasına dayanır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta geçerlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olsa da, Tuncer (2021) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri detaylı olarak sunulmuştur. Bu çalışmada öncelikle Yapı Geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yürütücü işlev yapısını ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek için faktör analizleri (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türk kültürüne özgü örneklemde orijinal faktör yapısını başarılı bir şekilde koruduğunu göstermiştir.

Ek olarak, ölçeğin Kriter Geçerliği kapsamında, yürütücü işlev puanlarının çocukların dil becerileri veya akademik hazırlık gibi diğer gelişimsel değişkenler üzerindeki yordayıcı gücü araştırılmıştır. Bu analizler, envanterin gelecekteki gelişimsel çıktıları tahmin etme yeteneğine sahip olduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi “-” olarak işaretlenmiştir; ancak uyarlama çalışması, ölçeğin güvenilirliğini kanıtlamak için gerekli psikometrik analizleri içermektedir. Bu analizlerin başında İç Tutarlılık Güvenirliği gelmektedir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri’nin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ölçmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, aynı ebeveynlerin belli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) çocuklarını tekrar değerlendirmeleri sonucunda elde edilen puanların korelasyonunu inceleyerek, ölçümün kararlılığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri-Ebeveyn Formu’nun Türk popülasyonuna uyarlaması sürecinde, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını kontrol etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Tuncer (2021) tarafından yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları (İnhibisyon, Çalışma Belleği, Bilişsel Esneklik vb.) temsil eden faktör yapısını doğrulamıştır.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal faktör modelinin Türk örneklemine ne kadar uygun olduğunu belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri ile ölçeğin yapısal modelinin geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: 5’li Likert Ölçeği (Puanlama sistemi: Hiçbir Zaman, Nadiren, Bazen, Sık Sık, Her Zaman)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (48-72 aylık çocukların velileri)

Age Group: 48-72 Aylık (4-6 Yaş)

Population Details: Türkiye’de yaşayan okul öncesi dönem çocukları örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Ebeveyn Raporlama Envanteri. Çocukların günlük davranışları üzerinden yürütücü işlev becerilerinin değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Bilişsel Esneklik, Çalışma Belleği, İnhibisyon, Ebeveyn Formu, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Çalışmanın yapıldığı kurum veya yazarın güncel akademik adresi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlamasına ait çalışma 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, bilimsel araştırmalarda kullanımı ve izin koşulları hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Nuran Tuncer ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Araştırma makalesinin yayınlandığı yıl 2021 olarak belirlenmiştir.

Kaynaklar

• Tuncer, N. (2021). Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri-Ebeveyn Formu’nun 48-72 Aylık Çocuklara Uyarlanması ve Bazı Değişkenler Açısından Yordanma Gücünün İncelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(35), 2052-2081. DOI: 10.26466/opus.832602. Makaleye Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

• The original PDF can be downloaded here: cocukluk-donemi-yurutucu-islev-envanteri-ebeveyn-formu-toad.pdf

Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri-Ebeveyn Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için lütfen referans makaleye (Tuncer, 2021) veya sorumlu yazara başvurunuz.