Çocukluk Deneyimleri Ölçeği

Özet

Çocukluk Deneyimleri Ölçeği (ÇDÖ), bireylerin çocukluk dönemlerinde ebeveynleri veya birincil bakım verenleriyle yaşadıkları olumsuz deneyimleri retrospektif olarak değerlendirmeyi amaçlayan bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması Akın, Uysal ve Çitemel (2013) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta ve üç temel alt boyutu içermektedir: Değersizlik İçeren Anılar, Boyun Eğdirici Anılar ve Tehdit Edici Anılar. ÇDÖ, bireylerin erken dönem yaşantılarının yetişkinlikteki psikolojik sağlığa etkilerini inceleyen araştırmalar için temel bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk, Erken Dönem Deneyimleri, Ölçek, Uyarlama, Psikoloji, Boyun Eğme, Değersizlik, Ebeveyn İlişkileri, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ahmet Akın, Rıza Uysal, Nida Çitemel.

Amaç

Çocukluk Deneyimleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çocukluk dönemlerinde ebeveynleriyle kurdukları ilişkilerde deneyimledikleri olumsuz duygusal ve davranışsal kalıpları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle yetişkinlikteki psikopatolojilerle ilişkili olabilecek olan erken dönem travmatik veya zorlayıcı deneyimlerin şiddetini ve türünü belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Akın, Uysal ve Çitemel tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında incelemek, faktör yapısını doğrulamak ve geçerli/güvenilir bir Türkçe versiyonunu bilimsel araştırmalara kazandırmaktır. Bu sayede Türkiye’deki psikoloji araştırmacıları, erken dönem yaşantılarını standart bir araçla değerlendirme imkanı bulmuştur.

Yapı

Çocukluk Deneyimleri Ölçeği, bireylerin geçmişteki olumsuz deneyimlerini üç ana psikolojik yapı altında toplamaktadır. Bu yapılar, bireyin gelişim döneminde temel ihtiyaçlarının karşılanmaması veya tehdit altında hissetmesi sonucu ortaya çıkan şemaları yansıtmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü yapılar ve ilgili alt boyutlar şunlardır:

• Değersizlik İçeren Anılar: Bireyin çocuklukta kendini sevilen, kabul edilen ve rahat hissedemediği, aksine değersiz veya yetersiz algılandığı durumları kapsar. Bu alt boyut genellikle 3 madde ile ölçülmektedir.
• Boyun Eğdirici Anılar: Bireyin kendi ihtiyaçlarını veya fikirlerini ifade edemeyip, ebeveynlerinin veya otorite figürlerinin beklentilerine uymak zorunda kaldığı, zoraki itaat durumlarını ifade eder. Bu alt boyut 6 madde ile temsil edilmektedir.
• Tehdit Edici Anılar: Bireyin ebeveyn figürlerini güçlü, baskıcı, öngörülemez ve potansiyel olarak zarar verici olarak algıladığı, dolayısıyla sürekli bir kaygı ve korku ortamında büyüdüğü deneyimleri içerir. Bu alt boyut da 6 madde ile ölçülmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin kaynak referansında detaylı Geçerlik bilgileri (örneğin, yapı geçerliği katsayıları) açıkça belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının doğası gereği kapsamlı geçerlik analizlerinin yapılmış olması beklenir. Bu analizler genellikle yapı geçerliğini (faktör yapısının doğrulanması) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili psikolojik yapılarla korelasyon) içerir.

Akın ve arkadaşları (2013), ölçeğin Türkçe formunun orijinal yapıyı koruyup korumadığını incelemek amacıyla mutlaka Faktör Analizi kullanmışlardır. Bu analizler, 15 maddenin üç alt boyuta uygun şekilde dağıldığını destekleyerek ölçeğin yapısal geçerliğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte doğrudan Güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa değeri gibi) belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin bilimsel bir dergide yayımlanmış olan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını gösteren güvenirlik analizlerinin sunulmuş olması gerekmektedir.

Genellikle psikolojik ölçeklerin güvenirlik çalışmaları, maddelerin iç tutarlılığını (Cronbach Alfa) ve zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) değerlendirir. Çocukluk Deneyimleri Ölçeği‘nin Türkçe formunun, kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu varsayılmaktadır ki, bu da ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini gösterir.

Faktör Analizi

Çocukluk Deneyimleri Ölçeği, uyarlama çalışmasında doğrulanan üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, ölçeğin orijinal formunda da bulunan ve çocukluk deneyimlerinin farklı niteliklerini temsil eden boyutları kültürel bağlamda da korumuştur.

Ölçek, toplam 15 madde ile bu üç faktörü ölçmektedir. Faktör yüklerinin ve öz değerlerinin, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyici nitelikte olduğu kabul edilmektedir. Faktör dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Faktör 1: Değersizlik İçeren Anılar (3 Madde)
• Faktör 2: Boyun Eğdirici Anılar (6 Madde)
• Faktör 3: Tehdit Edici Anılar (6 Madde)

Araç

Test Türü: Uyarlama

Biçim: 15 maddelik, kendini değerlendirme (self-report) formu.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Yetişkinler (çocukluk deneyimlerini retrospektif olarak değerlendiren bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinlik dönemi (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının yapıldığı örneklem, akademik yayın içerisinde detaylı olarak belirtilmiştir. Genel olarak üniversite öğrencileri veya farklı demografik özelliklere sahip yetişkin gruplar üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Katılımcılar, her bir maddenin kendilerine ne ölçüde uygun olduğunu değerlendirirler (1= bana hiç uygun değil – 5= bana tamamen uygun).

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Travması, Erken Dönem Şemaları, Ebeveyn Baskısı, Değerlendirme Ölçek, Kastamonu Eğitim Dergisi, Ahmet Akın, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Ahmet Akın)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Genellikle Sakarya Üniversitesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2013 yılında Türkçe’ye uyarlanmış ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ahmet Akın ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımında, yazarın izni alınması ve ilgili kaynağın usulüne uygun atıf yapılması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, kaynak web sitesi üzerinden erişilebilir durumdadır. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cocukluk-deneyimleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akın, A., Uysal, R. ve Çitemel, N. (2013). Çocukluk Deneyimleri Ölçeği’ nin Türkçe’ ye uyarlanması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(4), 1541-1550.
2. Makalenin doğrudan bağlantısı: 79.123.169.199

Çocukluk Deneyimleri Ölçeği Maddeleri

3 Alt boyut ve 15 Madde

• Değersizlik içeren anılar (3 m): Çocukken anne babamın yanında kendimi rahat ve huzurlu hissederdim.
• Boyun eğdirici anılar (6 m): Çocukken istemesem de diğerleriyle aynı fikirde olmak onları desteklemek zorunda kalırdım.
• Tehdit edici anılar (6 m): Çocukken anne babamın güçlü ve baskıcı olduklarını düşünürdüm.