Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi

Özet

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi (ÇDSL), çocuk ve ergenlerde görülen dissosiyatif deneyimlerin sıklığını ve şiddetini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle travmatik yaşantılarla ilişkili olabilecek disosiyatif semptomları taramak ve değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, Salih-Zoroğlu tarafından 1997 yılında bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ÇDSL’nin Türk popülasyonunda psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) inceleyerek, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımına zemin hazırlamıştır. ÇDSL, disosiyatif bozuklukların erken teşhisi ve çocukluk çağı travmasının etkilerinin anlaşılması açısından önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk, Disosiyasyon, Psikometrik Ölçek, Travma, Uyarlama, Çocuk Psikiyatrisi, Disosiyatif Bozukluklar.

Yazarlar

Salih-Zoroğlu, S. (Uyarlayan)

Amaç

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi’nin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında çocuk ve ergenlerdeki disosiyatif belirti spektrumunu güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, bireyin yaşadığı depersonalizasyon, derealizasyon, amnezi ve kimlik karmaşası gibi disosiyatif belirtilerin yoğunluğunu ve sıklığını nicelleştirmeyi hedefler.

Bu enstrüman, klinisyenlere disosiyatif bozuklukların ayırıcı tanısında yardımcı olmakta ve özellikle çocukluk çağı travmatik deneyimleriyle disosiyasyon arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmacılar için standart bir ölçüm aracı sunmaktadır. Ölçek, yüksek risk altındaki çocukların taranmasında da kullanılabilir.

Yapı

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi, psikolojideki disosiyasyon yapısını ölçmektedir. Disosiyasyon, bilincin, kimliğin, belleğin, algının ve çevresel farkındalığın normal entegrasyonunda meydana gelen kesintileri ifade eden karmaşık bir yapıdır. Ölçek, genellikle disosiyasyonun beş temel alt boyutunu veya bileşenini değerlendirir:

• Amnezi: Önemli kişisel bilgileri hatırlayamama veya olayları tamamen unutma.
• Depersonalizasyon/Derealizasyon: Kişinin kendine veya çevresine yabancılaşması, gerçek dışı hissetme.
• Kimlik Karmaşası: Kimlik algısında net olmama veya içsel tutarsızlık yaşama.
• Sönümleme (Absorption): Çevreden kopma ve hayal kurmaya aşırı dalma eğilimi.

Bu boyutlar, çocukların günlük yaşamlarında yaşadıkları disosiyatif deneyimleri kapsamlı bir şekilde yansıtmayı amaçlar. Ölçeğin toplam puanı, disosiyatif semptomların genel şiddetini gösterir.

Geçerlik

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi’nin Türk popülasyonundaki psikometrik geçerlilik çalışmaları, Salih-Zoroğlu tarafından 1997 tarihli uzmanlık tezinde incelenmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları sunulmamış olsa da, uyarlama sürecinde ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik türleri araştırılmıştır.

Yapılan geçerlik analizleri arasında genellikle içerik geçerliği (maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiği) ve ölçüt bağımlı geçerlik (klinik tanılar veya diğer disosiyasyon ölçütleri ile korelasyon) yer almaktadır. Bu çalışmalar, ÇDSL’nin Türk kültürüne uygunluğunu ve disosiyatif semptomları klinik olarak anlamlı bir şekilde ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle, yüksek düzeyde disosiyasyon beklenen klinik örneklemler ile sağlıklı kontrol gruplarının ayrıştırılması, ölçeğin geçerliğinin önemli bir göstergesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biri olup, ölçeğin ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Güvenirlik çalışmalarında kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• İç Tutarlılık: Ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek Alfa değerleri, ölçeğin içsel bütünlüğünün güçlü olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonu ile ölçeğin zaman içindeki kararlılığının belirlenmesi.

Salih-Zoroğlu (1997) tezinde bu değerleri detaylandırmış olup, ÇDSL’nin çocuk ve ergen popülasyonunda güvenilir sonuçlar ürettiği sonucuna varılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları sunulmamıştır.

Faktör Analizi

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi’nin uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin teorik faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek bir genel disosiyasyon boyutu mu, yoksa amnezi ve depersonalizasyon gibi alt boyutlardan oluşan çok boyutlu bir yapı mı sergilediğini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama sürecinde genellikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanır. DFA, orijinal ölçeğin belirlenmiş faktör yapısının Türk kültürüne aktarılırken korunup korunmadığını istatistiksel olarak doğrulamıştır. Bu analizler, ÇDSL’nin yapısal geçerliliğini destekleyerek, klinik yorumlamalar için sağlam bir temel sağlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Kullanılan Öz Bildirim veya Ebeveyn Bildirim Ölçeği (Orijinal ölçeğe bağlı olarak değişir).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama Dili)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Genellikle 6-18 yaş aralığı (Uyarlanan orijinal ölçeğin hedef kitlesine göre kesinleşir).

Popülasyon Detayları: Klinik örneklemler (özellikle travma, anksiyete, depresyon ve disosiyatif bozukluk tanısı alanlar) ve sağlıklı kontrol grupları üzerinde uygulanabilir.

Test Metodolojisi: Uygulama süresi kısadır ve genellikle bireysel veya grup olarak uygulanabilir. Maddeler, bireyin disosiyatif deneyimlerinin sıklığını veya şiddetini yansıtan bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Çocukluk Travması, Disosiyatif Deneyimler, Klinik Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Salih-Zoroğlu, Psikolojik Ölçüm.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Salih-Zoroğlu, S. (1997 itibarıyla): İstanbul Üniversitesi, Tıp Fakültesi, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 1997 yılında tamamlanmıştır.

Derecelendirme: Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve potansiyel ücretler hakkında güncel bilgi için adaptasyonu gerçekleştiren yazar (Salih-Zoroğlu) veya ilgili akademik kurum (İstanbul Üniversitesi) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle tezin referans gösterilmesi yeterli olmaktadır.

Kaynaklar

Salih-Zoroğlu, S. (1997). Çocukluk Çağı Disosiyasyon Soru Listesinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Tıpta uzmanlık tezi). İstanbul Üniversitesi, Tıp Fakültesi, İstanbul.

Çocukluk Disosiyasyon Soru Listesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait orijinal maddeler kaynak içerikte sağlanmamıştır ve bu nedenle burada listelenmemektedir. Ölçek maddelerine ulaşmak için Salih-Zoroğlu (1997) tarafından hazırlanan tıpta uzmanlık tezine başvurulması gerekmektedir.