Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği

Özet

Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği, Dönmez ve Akbulut (2019) tarafından geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle öğretmenler gibi çocukların eğitim ve gelişim süreçlerinde önemli rol oynayan yetişkinlerin, çocukların internet kullanımına yönelik tutumlarını ve kabul düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, internetin hem faydalarını hem de potansiyel risklerini dengeleyen, riske odaklı bir kabul modelini temel almıştır. Çalışma, öğretmenlerin internet kullanımını kabul etme davranışlarını etkileyen faktörleri yapısal eşitlik modellemesi (YEM) yoluyla incelemiştir.

Ölçek, eğitim ortamlarında ve ebeveynlik bağlamında, yetişkinlerin dijital teknolojilere karşı sahip olduğu algıları ve bu algıların çocukların internet kullanımı üzerindeki düzenleyici etkilerini anlamak için kritik öneme sahiptir. Bu araç, dijital okuryazarlık ve güvenli internet kullanımı konularında yapılacak eğitim stratejilerine ışık tutmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği, İnternet Kabulü, Öğretmen Tutumları, Risk Algısı, Dijital Okuryazarlık, Psikometrik Geliştirme, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Onur Dönmez, Yetkin Akbulut

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin ve ilgili yetişkinlerin çocukların internet kullanımını ne ölçüde kabul ettiğini sistematik olarak belirlemektir. Bu kabul düzeyinin altında yatan motivasyonları, özellikle algılanan riskler (örneğin, siber zorbalık, uygunsuz içerik) ve algılanan faydalar (örneğin, öğrenme, bilgiye erişim) açısından incelemek ölçeğin ana hedeflerindendir. Ölçek, kabul davranışını etkileyen faktörleri modelleyerek, eğitim politikalarının ve rehberlik programlarının geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, pedagojik yaklaşımların dijital çağdaki dönüşümünü anlamaya yardımcı olurken, aynı zamanda yetişkinlerin teknolojiye karşı olan direnç veya açıklık düzeylerini de ortaya koymaktadır. Bu sayede, çocukların güvenli ve verimli bir şekilde internet kullanımı için gerekli destek mekanizmalarının kurulmasına katkıda bulunur.

Yapı

Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği, kabul davranışını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Ölçeğin temel yapısı, kabulü etkileyen bilişsel ve duyuşsal bileşenleri içermektedir. Bu bileşenler genellikle şunları kapsar:

• Algılanan Risk: Çocukların interneti kullanırken karşılaşabileceği tehlikelere (güvenlik, mahremiyet, psikososyal riskler) yönelik yetişkinin endişe düzeyi.
• Algılanan Fayda/Kullanışlılık: İnternetin öğrenme, iletişim ve gelişim açısından sunduğu pozitif katkılara olan inanç düzeyi.
• Kabul Eğilimi: Yetişkinin, çocukların internet erişimine izin verme veya bu erişimi destekleme yönündeki genel tutumu ve davranışsal niyeti.

Ölçek, bu boyutlar arasındaki karmaşık ilişkileri, özellikle risk algısının kabul üzerindeki düzenleyici rolünü incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, teknoloji kabul modellerinden (örneğin, TAM) türetilmiş olup, pedagojik bağlamda yeniden uyarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçek geliştirme sürecinde Dönmez ve Akbulut (2019) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediği gösterilmiştir. Yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılarak, ölçeğin faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilmiş ve onaylanmıştır. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; ölçek maddelerinin, çocukların internet kullanımının kabulü ile ilgili tüm kritik boyutları temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Ayrıca, ayırt edici geçerlik ve yakınsak geçerlik analizleri de gerçekleştirilmiş olup, ölçek maddelerinin ilgili yapılarla yüksek, ilgisiz yapılarla ise düşük korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), geliştirme çalışmasında hesaplanmış ve genellikle kabul edilebilir sınırların (0.70 ve üzeri) üzerinde bulunmuştur. Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu kanıtlamaktadır.

Geliştirme makalesinde detaylandırıldığı üzere, alt boyutların ve toplam puanın güvenirlik katsayıları ayrı ayrı raporlanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneğine sahip olduğunu ve dolayısıyla bilimsel çalışmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sırasında, temel boyutlarını belirlemek ve yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi (hem Keşfedici Faktör Analizi – KFA, hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA) kullanılmıştır. KFA, ölçek maddelerinin doğal olarak kaç alt boyutta toplandığını belirlemiştir. DFA ise, elde edilen bu faktör yapısının orijinal teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir.

Dönmez ve Akbulut (2019) çalışmasında, faktör yüklerinin yüksek olduğu ve model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir düzeylerde olduğu raporlanmıştır. Bu, ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlam olduğunu ve kabul ve risk algısı gibi temel bileşenlere ayrıldığını doğrulamaktadır. Faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini destekleyen net ve ayrışık alt ölçeklerden oluşmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi boş bırakılmış olsa da, psikometrik geliştirme ölçeklerinin standart formatıdır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Eğitim Alanında Çalışan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çocukların internet kullanımını denetleyen veya yönlendiren profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde farklı kademelerde (ilkokul, ortaokul, lise) görev yapan öğretmenler örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemiyle uygulanan anket formatı. Katılımcılardan, çocukların internet kullanımına dair belirtilen ifadelere ne ölçüde katıldıklarını derecelendirmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Kabulü, İnternet Riskleri, Dijital Ebeveynlik, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazar Detayları

Sorumlu Yazar: Onur Dönmez

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil (Tahmini: Ege Üniversitesi, Eğitim Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir. Ölçek bir geliştirme çalışması olduğu için, telif hakları yazarlara aittir.

Referanslar

Dönmez, O., & Akbulut, Y. (2019). Modelling teachers’ acceptance of children’s internet use: A risk-focused inquiry. The Social Science Journal. https://doi.org/10.1016/j.soscij.2018.08.014

Ölçeğin orijinal materyalinin bir kopyası (DOCX formatında) aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklarin-internet-kullanimlarini-kabul-olcegi-toad.docx

Çocukların İnternet Kullanımlarını Kabul Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır; ancak ölçeğin tamamı DOCX dosyası olarak referanslar bölümünde linklenmiştir.