Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri

Özet

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri (CSBTE), Erol Esen ve D. M. Siyez tarafından 2017 yılında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Bu envanterin temel amacı, lise düzeyindeki (özellikle 9. sınıf) öğrencilerin cinsel sağlık konularındaki bilgi düzeylerini ve bu konulara yönelik geliştirdikleri tutumları bilimsel yöntemlerle değerlendirmektir. Ölçek, bir eğitim programının hedef kitlenin bilgi ve tutumları üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır.

CSBTE, toplamda 34 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin 16’sı olumlu ifadeler içerirken, 18’i olumsuz ifadelerden meydana gelmektedir. Ölçek, yanıt formatı olarak geleneksel Likert skalaları yerine, bilgi düzeyini ve kesin yargıları daha net ölçmek amacıyla “Doğru-Yanlış-Bilmiyorum” şeklinde bir derecelendirme kullanmaktadır. Bu format, öğrencilerin sadece doğru veya yanlış bilgilerini değil, aynı zamanda bilgi eksikliklerini de ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri, Cinsel Sağlık, Tutum, Bilgi Düzeyi, Lise Öğrencileri, Cinsel Eğitim, Psikometrik Geliştirme.

Yazarlar

Erol Esen, D. M. Siyez.

Amaç

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri’nin (CSBTE) geliştirilmesindeki temel amaç, cinsel sağlık eğitimi programlarının 9. sınıf öğrencileri üzerindeki etkinliğini ve başarısını ölçmektir. Envanter, öğrencilerin eğitim öncesi ve sonrası bilgi ve tutumlarındaki değişimi saptayarak, uygulanan eğitim müdahalesinin çıktılarını değerlendirmeye olanak tanır.

Bu araç, araştırmacılara ve eğitimcilere, ergenlerin cinsel sağlıkla ilgili temel fizyolojik, psikososyal ve etik kavramları ne ölçüde benimsediğini ve bu kavramlara yönelik geliştirdikleri bilişsel ve duyuşsal tutumları tespit etme imkanı sunar. Böylece, gelecekteki eğitim programlarının içeriği ve pedagojik yaklaşımları optimize edilebilir.

Yapı

CSBTE, cinsel sağlık alanındaki iki temel yapıyı, yani bilgi (kognitif) ve tutum (afektif) bileşenlerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin yapısı 34 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin karıştırılmış olması (16 olumlu, 18 olumsuz), katılımcıların dikkatsiz veya şabloncu yanıt verme eğilimini (response set) azaltmayı hedefleyen standart psikometrik bir yaklaşımdır.

Envanterin derecelendirme sistemi, bilgi düzeyini kesin yargılarla ölçmeye odaklanmıştır: “Doğru,” “Yanlış” ve “Bilmiyorum.” “Bilmiyorum” seçeneğinin kullanılması, katılımcıların bilgi eksikliğini dürüstçe rapor etmelerini teşvik eder ve rastgele tahmin yürütme olasılığını düşürür. Bu yapı, hem doğru bilgiyi hem de bilgi boşluklarını tespit etmede etkilidir.

Geçerlik

Orijinal kaynak verilerinde ölçeğin geçerlik analizlerine dair nicel sonuçlar (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon katsayıları) doğrudan sunulmamıştır. Ancak ölçeğin geliştirme (Geliştirme) türünde olması, kapsam ve görünüş geçerliğinin uzman görüşleri ile sağlandığını düşündürmektedir.

Akademik bir envanter olarak, CSBTE’nin geliştirme sürecinde maddelerin ilgili literatür taranarak ve hedef kitlenin özelliklerine uygun olarak oluşturulduğu varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerlik yapısını detaylı incelemek isteyen araştırmacıların, Esen ve Siyez (2017) tarafından yayımlanan orijinal makalenin metot ve bulgular bölümlerine başvurmaları önerilir.

Güvenirlik

Kaynak materyalde Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri’nin güvenirlik katsayılarına (örneğin, Cronbach Alfa, test-tekrar test katsayıları) ilişkin spesifik bir değer belirtilmemiştir. Güvenirlik, ölçme aracının farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğinin göstergesidir ve ölçek kullanımının bilimsel dayanağını oluşturur.

Esen ve Siyez (2017) makalesinde, ölçeğin iç tutarlılığını veya zaman içindeki kararlılığını gösteren güvenirlik çalışmalarının detaylarının yer aldığı beklenmektedir. Bu değerler, ölçeğin akademik çalışmalarda güvenle kullanılıp kullanılamayacağını belirlemek açısından büyük önem taşımaktadır.

Faktör Analizi

Envanterin faktör yapısına dair detaylı bir analiz bilgisi kaynakta yer almamaktadır. Ancak, ölçeğin bilgi ve tutum gibi iki farklı psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış olması, geliştirme aşamasında bu boyutları ayrıştıran bir faktör analizinin (Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) yapılmış olma ihtimalini güçlendirmektedir.

Faktör analizinin sonuçları, 34 maddenin bilgi ve tutum alt boyutlarına nasıl dağıldığını ve bu boyutların birbirinden ne kadar bağımsız olduğunu göstermelidir. Bu yapısal analizler, ölçekten elde edilen puanların yorumlanmasında kritik bir rol oynar.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental).

Format: Doğru yanlış testi formatında kendini değerlendirme envanteri.

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Ergenler / Lise Öğrencileri.

Age Group: Özellikle 9. sınıf öğrencileri (Genellikle 14-15 yaş grubu).

Population Details: Cinsel sağlık eğitimi programlarının uygulandığı veya değerlendirildiği eğitim çağındaki bireyler.

Test Methodology: 34 maddelik, “Doğru-Yanlış-Bilmiyorum” seçenekli, bilişsel ve duyuşsal yapıları ölçen test metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Erol Esen, D. M. Siyez, Hacettepe Üniversitesi, Cinsel Tutum, Envanter, Doğru-Yanlış Testi, Cinsel Sağlık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Erol Esen).

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri, 2017 yılında yayımlanan bir akademik çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle orijinal makaleye usulüne uygun atıf yapılması gerekmektedir.

Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında spesifik bir ücret bilgisi mevcut değildir. Orijinal makale Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır ve makaleye doğrudan erişim linki aşağıdadır: http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/upload/files/2187-published.pdf

Envanterin orijinal PDF dosyası, aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cinsel-saglik-bilgi-ve-tutum-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Esen, E. ve Siyez, D. M. (2017). Cinsel sağlık eğitimi programının 9. sınıf öğrencilerinin cinsel sağlık bilgi düzeyleri ve tutumlarına etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 32 (3): 560-580.

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanterinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Cinsel Sağlık Bilgi ve Tutum Envanteri toplam 34 maddeden oluşmaktadır. Bu maddelerin 16’sı olumlu, 18’i olumsuzdur.

Derecelendirme formatı üç seçeneklidir: Doğru – Yanlış – Bilmiyorum.

(Not: Envanterin maddeleri kaynak metinde listelenmemiştir; sadece toplam sayısı ve derecelendirme bilgisi mevcuttur.)