Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği (Çocuk ve Ebeveyn Formları)

Özet

Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği (ÇNÖYÖ), çocukların pozitif duygularını, özellikle neşeyi, nasıl düzenlediklerini ve yönettiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, alanyazında genellikle negatif duygulara odaklanan duygu düzenleme çalışmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçek, hem çocuğun kendi bildirimini (Çocuk Formu) hem de ebeveynin çocuğun davranışlarına dair gözlemlerini (Ebeveyn Formu) değerlendirmeye olanak tanır.

Gülgez ve Gündüz (2019) tarafından geliştirilen bu çalışma, pozitif duygusal deneyimlerin sürdürülmesi, yoğunlaştırılması veya azaltılması gibi stratejileri değerlendirerek, çocukların genel duygusal yeterliliklerini daha bütünsel bir şekilde anlamayı amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde kapsamlı istatistiksel analizler kullanılarak psikometrik nitelikleri kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Duygu düzenleme, neşe yönetimi, pozitif duygular, çocuk psikolojisi, ölçek geliştirme, pozitif duygu.

Yazarlar

Özlem Gülgez, Burcu Gündüz.

[quads id=5]

Amaç

Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği’nin temel amacı, 8-12 yaş aralığındaki çocukların pozitif duygularını (neşeyi) yönetmek için kullandıkları çeşitli bilişsel ve davranışsal stratejileri güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geleneksel olarak psikolojideki ölçüm araçları ağırlıklı olarak anksiyete, depresyon ve öfke gibi negatif duygusal durumların düzenlenmesine odaklanmıştır. Bu ölçek, pozitif duygusal deneyimlerin yönetiminin de ruh sağlığı ve psikososyal uyum açısından kritik olduğunu vurgulayarak bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Ölçek, çocukların neşeli durumları nasıl algıladığını, bu durumların süresini ve yoğunluğunu artırıp artırmadığını veya sosyal bağlamlara uygun olarak nasıl ifade ettiğini değerlendirir. Elde edilen veriler, klinisyenlere ve araştırmacılara çocukların duygusal repertuvarları hakkında derinlemesine bilgi sunarak, pozitif duygusal düzenleme becerilerini desteklemeye yönelik müdahale programlarının tasarlanmasında yol göstericidir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, pozitif duygu düzenleme becerileri kapsamında ele alınan “Neşe Yönetimi”dir. Bu yapı, bireyin neşe, mutluluk veya coşku gibi olumlu duygusal tepkileri deneyimlediğinde, bu duyguların ortaya çıkışını, yoğunluğunu, süresini ve ifadesini bilinçli veya bilinçsiz olarak etkileme süreçlerini içerir.

Neşe yönetimi genellikle iki ana strateji etrafında kavramsallaştırılır: 1) Pozitif Duyguyu Artırma ve Sürdürme Stratejileri (örneğin, deneyimi tekrar yaşama, paylaşma, dikkatini pozitif duruma odaklama) ve 2) Pozitif Duyguyu Azaltma veya Baskılama Stratejileri (örneğin, sosyal durumlara uyum sağlamak için neşeyi gizleme, olumsuz sonuçlardan kaçınmak için coşkuyu azaltma). Ölçek, bu farklı boyutları ayrıştırarak çocuğun adaptif ve maladaptif neşe yönetim yollarını tespit etmeyi sağlar.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Gülgez ve Gündüz (2019) tarafından yürütülen geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik olarak sağlam olduğunu göstermektedir. Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerliği içermektedir.

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, neşe yönetimi yapısını teorik olarak temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Faktör analizi teknikleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğrulukla ölçtüğü gösterilmiştir.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik: ÇNÖYÖ puanlarının, genel duygu düzenleme becerileri ve psikolojik iyi oluş gibi ilgili yapılarla beklenen yön ve şiddette korelasyon gösterdiği belirlenmiştir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak işaretlense de, geliştirme çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık ve zamana bağlı güvenirlik özelliklerinin test edildiği varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamıştır.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesi, Cronbach alfa katsayısı ile incelenmiştir. Hem Çocuk Formu hem de Ebeveyn Formu için yüksek iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir, bu da maddelerin birbiriyle uyumlu olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test korelasyonları hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek korelasyonlar, ölçümün zaman içinde kararlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları keşfetmek için uygulanmış ve neşe yönetimi yapısının teorik beklentilere uygun olarak ayrışan alt faktörlerden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu analizler sonucunda, pozitif duyguyu artırmaya yönelik stratejiler ile azaltmaya yönelik stratejileri temsil eden net faktörler ortaya çıkmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi ise, AFA’da elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde test edilmesini sağlamıştır. DFA sonuçları, modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermiş ve Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği’nin çok boyutlu yapısının güçlü bir şekilde desteklendiğini kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin neşe yönetiminin karmaşık doğasını başarılı bir şekilde temsil ettiğini işaret eder.

Araç

Test Type: Geliştirme (Orijinal geliştirme ve uyarlama çalışması).

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmese de, psikometrik ölçekler genellikle 3’lü veya 5’li Likert tipi format kullanır).

Language Available: Türkçe.

Population Group: Çocuklar ve Ebeveynler (Çocuk ve Ebeveyn Formları mevcuttur).

Age Group: Genellikle 8-12 yaş grubu çocuklar.

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki çocuk ve ebeveyn örneklemleri üzerinde geliştirilmiş ve normları bu popülasyona özgüdür.

Test Methodology: Öz Bildirim (Çocuk Formu) ve Vekil Bildirim/Gözlem (Ebeveyn Formu).

Anahtar Kelimeler

Pozitif duygusal düzenleme, psikometri, faktör analizi, çocukluk dönemi, duygusal gelişim, özlem gülgez.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazar: Özlem GÜLGEZ.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve potansiyel ücretler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Özlem Gülgez ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazarın iznine tabidir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik bilgileri Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr. Ayrıca, ölçeğin tam metni PDF formatında indirilebilir. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: cocuklarda-nese-yonetim-olcegi-cocuk-ve-ebeveyn-formlari-toad.pdf

Kaynakça

Gülgez, Ö., & Gündüz, B. (2019). Çocuklarda Duygu Düzenlemenin Ölçülmesi: Ölçek uyarlama ve geliştirme çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (52), 491-518. doi:10.21764/maeuefd.553340

[quads id=5]

Çocuklarda Neşe Yönetim Ölçeği (Çocuk ve Ebeveyn Formları) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle bu alanda doğrudan listelenmemektedir. Ölçeğin tam metnine, yayımlandığı akademik makale (Gülgez & Gündüz, 2019) aracılığıyla veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek erişilebilir. Ayrıca, ölçeğin maddelerini içeren orijinal PDF dosyası yukarıda belirtilen bağlantıda mevcuttur: cocuklarda-nese-yonetim-olcegi-cocuk-ve-ebeveyn-formlari-toad.pdf.