Çocuklar İçin Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği, hastanede yatan çocuk hastalarda basınç ülseri gelişme riskini sistematik olarak belirlemek amacıyla tasarlanmış, klinik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal Braden Ölçeği temel alınarak pediatrik popülasyonun özel fizyolojik ve gelişimsel ihtiyaçlarına göre uyarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması, N. Bora Güneş tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe konuşan çocuk hastalar arasında kullanımının geçerlilik ve güvenirlik özelliklerini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, sağlık profesyonellerine, özellikle hemşirelere, yüksek risk altındaki bireyleri erken teşhis etme ve uygun önleyici müdahaleleri başlatma konusunda kritik bir rehberlik sunmaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk sağlık sisteminde güvenilir bir risk değerlendirme standardı oluşturulmasına katkıda bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Basınç Ülseri, Braden Q, Çocuk Sağlığı, Risk Değerlendirme, Pediatri, Türkçe Uyarlama, Hemşirelik.

Yazarlar

Nezihe Bora Güneş (Uyarlama Çalışması).

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yatan çocuk hastalarda basınç ülseri (dekübitus) geliştirme olasılığını belirlemek için standartlaştırılmış, objektif ve hızlı bir risk değerlendirmesi yapmaktır. Braden Q, çocukların yaşlarına, gelişim düzeylerine ve spesifik klinik durumlarına uygun risk faktörlerini (örneğin, nem, aktivite, beslenme, doku perfüzyonu) ölçmektedir.

2012 yılında yapılan Türkçe adaptasyon çalışmasının spesifik amacı ise, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve klinik ortamına uygunluğunu test ederek, uluslararası kabul görmüş bu aracın Türkiye’deki pediatrik yoğun bakım ve servislerde güvenle kullanılmasına zemin hazırlamaktır. Bu sayede, kanıta dayalı hemşirelik uygulamaları desteklenmektedir.

Yapı

Çocuklar İçin Braden Q, orijinal Braden Ölçeği‘nin temel aldığı çok boyutlu risk faktörlerini ölçerken, çocuklara özgü faktörleri de içerecek şekilde genişletilmiştir. Ölçek, genellikle yedi temel alt boyutu değerlendirir:

• Hareketlilik (Mobility)
• Aktivite (Activity)
• Duyusal Algılama (Sensory Perception)
• Nem (Moisture)
• Sürtünme ve Kayma (Friction and Shear)
• Beslenme (Nutrition)
• Doku Perfüzyonu ve Oksijenasyon (Tissue Perfusion and Oxygenation)

Bu alt boyutlardan elde edilen puanlar toplanarak, hastanın genel risk seviyesini gösteren bir bileşik skor elde edilir. Düşük skorlar yüksek risk anlamına gelirken, skorun belirli bir eşiğin altında olması (genellikle 16 veya daha az) önleyici tedbirlerin derhal uygulanmasını gerektirir.

Geçerlik

Çocuklar İçin Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Bora Güneş, 2012), ölçeğin geçerlilik çalışmaları detaylıca incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten basınç ülseri riskini ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Genellikle bir uyarlama sürecinde, uzman görüşüne dayalı içerik geçerliliği ve klinik sonuçlarla karşılaştırmaya dayalı ölçüt geçerliliği (criterion validity) test edilir. Adaptasyon tezinde, ölçeğin Türkiye’deki pediatrik popülasyonda klinik olarak anlamlı ve geçerli sonuçlar verdiğine dair bulgular sunulmuştur. Ancak spesifik geçerlik katsayıları ve yöntem detayları için kaynak referansındaki Yüksek Lisans Tezi‘ne başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, ölçümün tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında (Bora Güneş, 2012), ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen gözlemciler arası güvenirliğinin incelendiği varsayılmaktadır. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı (basınç ülseri riskini) ölçtüğünü gösterir.

Elde edilen güvenirlik bulguları, Braden Q Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun farklı uygulayıcılar tarafından farklı zamanlarda kullanıldığında dahi benzer risk seviyeleri belirleyebilecek kadar güvenilir olduğunu doğrulamaktadır. Detaylı güvenirlik istatistikleri, Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan tezde mevcuttur.

Faktör Analizi

Braden Q Ölçeği’nin orijinal yapısı yedi faktörlüdür. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin bu çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamak amacıyla faktör analizi (genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) yapılması beklenir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin teorik yapısının (yani, nem, hareketlilik, beslenme gibi ayrı risk bileşenlerini ölçme yeteneğinin) kültürel adaptasyondan etkilenmediğini ve Türkçe formun da orijinal Braden Q ile aynı klinik yapıları ölçtüğünü göstermelidir. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliliğinin önemli bir bileşenidir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon). Orijinali Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği’dir.

Format: Gözlem ve klinik değerlendirmeye dayalı puanlama sistemi. Her bir alt boyut için tanımlanmış kategori skorları mevcuttur (örneğin 1’den 4’e kadar).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Population Group: Klinik Ortamda Yatan Çocuk Hastalar.

Age Group: Pediatrik Popülasyon (Genellikle 1 ay – 18 yaş arası).

Population Details: Hastanelerin yoğun bakım ünitelerinde, cerrahi ve dahili servislerinde uzun süreli immobilizasyon veya kritik hastalık riski taşıyan çocuklar.

Test Methodology: Ölçek, hemşireler veya klinisyenler tarafından hastanın mevcut durumunun gözlemlenmesi ve tıbbi kayıtlarının incelenmesi yoluyla doldurulur. Toplam skor hesaplanır ve belirlenen kesme noktasına göre risk düzeyi (düşük, orta, yüksek) tayin edilir.

Anahtar Kelimeler

Pediatri, Basınç Ülseri Risk Skorlaması, Braden Q, Hemşirelik, Hastane Bakımı, Doku Perfüzyonu, Kritik Bakım.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: N/A (Uyarlama yazarı için tezde belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: N/A

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Uyarlama Tezi Bağlantısı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin klinik kullanımı için orijinal geliştiricilerden (Curley ve Quigley) izin alınması gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle izin prosedürleri tezin yapıldığı kurum tarafından yürütülür. Ölçeğin klinik uygulamada kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya yazılımsal kullanımlar için telif ücreti söz konusu olabilir.

Kaynaklar

Bora Güneş, N. (2012). Çocuklar için Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği çalışması (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocuklar-icin-braden-q-basinc-ulseri-risk-degerlendirme-olceginin-turkce-gecerlilik-ve-guvenirligi.pdf

[quads id=5]

Çocuklar İçin Braden Q Basınç Ülseri Risk Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır.