Çocuk Hastalarda Braden q Basınç Ülseri Değerlendirme Ölçeği

Özet

Çocuk Hastalarda Braden Q Basınç Ülseri Değerlendirme Ölçeği, çocukluk çağındaki hastaların basınç ülseri gelişimi riskini belirlemek amacıyla kullanılan bir araç olan orijinal Braden Q Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri test edilmiş versiyonudur. Ölçek, özellikle pediatrik yoğun bakım ünitelerinde ve uzun süreli yatan hastalarda risk değerlendirmesi yaparak hemşirelik girişimlerinin planlanmasına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Türkiye uyarlama çalışması 2014 yılında Güneş ve Törüner tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe popülasyonda yüksek düzeyde içerik geçerliliğine ve iç tutarlılık güvenirliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Basınç ülseri, Braden Q, Çocuk hastalar, Risk değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Pediatri, Hemşirelik.

Yazarlar

Nebahat Güneş, Esra Karaca Törüner

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hastanede yatan çocuk hastalarda, özellikle de hareket kısıtlılığı, beslenme bozuklukları veya yoğun tıbbi tedavi gerektiren durumlarda, basınç ülseri (dekübit) gelişme riskini sistematik ve objektif bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, risk altındaki bireylerin erken tanınmasını ve gerekli koruyucu hemşirelik bakımı stratejilerinin zamanında başlatılmasını sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Orijinal Braden Q Ölçeği, çocukların fizyolojik ve anatomik farklılıklarını dikkate alarak yetişkinler için geliştirilen standart Braden Ölçeği‘nin pediatrik adaptasyonu olarak tasarlanmıştır. Türkçe uyarlaması, bu ölçeğin Türkiye’deki sağlık hizmetlerinde etkin bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Çocuk Hastalarda Braden Q Basınç Ülseri Değerlendirme Ölçeği, basınç ülseri riskini etkileyen çok boyutlu faktörleri değerlendiren 28 maddeden oluşmaktadır. Bu maddeler genellikle altı ana boyutta toplanır: duyusal algılama, nem, aktivite, hareketlilik, sürtünme ve yırtılma (shear), ve doku perfüzyonu/oksijenasyon. Ölçek, bu alanlardaki yetersizlikleri derecelendirerek toplam risk puanını hesaplar.

Ölçek, risk faktörlerinin şiddetine göre bir puanlama sistemi kullanarak, daha düşük puanların daha yüksek risk taşıdığını gösterir. Pediatrik popülasyonun özel ihtiyaçları göz önünde bulundurularak geliştirilen Braden Q, özellikle beslenme ve oksijenasyon gibi çocuklarda kritik olan faktörlere ek vurgu yapmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerlilik çalışması, Güneş ve Törüner (2014) tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapılan geçerlik analizlerinde, özellikle kapsam geçerliliği üzerinde durulmuştur.

• Kapsam Geçerliliği: Davis tekniği kullanılarak uzman görüşüne dayalı kapsam geçerliliği analizleri yapılmıştır. Bu analizlere göre, ölçek maddelerinin anlaşılabilirlik düzeyleri 0.82 ile 1.00 arasında bulunmuştur. Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme ve hedef kitlenin (uzmanların) değerlendirmesine göre anlaşılır olma açısından yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu katsayılar, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü doğrulamıştır.

• Genel İç Tutarlılık: Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı 0.80 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin klinik uygulamalarda kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• Alt Madde Tutarlılığı: Ölçeği oluşturan alt maddelerin Cronbach Alfa değerleri ise 0.72 ile 0.81 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin alt boyutlarının da yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışması için sağlanan kaynak özetinde spesifik olarak açıklayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi (EFA/CFA) sonuçlarına yer verilmemiştir. Ancak, ölçeğin bir adaptasyon (uyarlama) olması nedeniyle, orijinal Braden Q Ölçeği’nin temel faktör yapısının (duyusal algılama, nem, aktivite, hareketlilik, sürtünme/yırtılma ve doku perfüzyonu/oksijenasyon) korunduğu varsayılmaktadır. Uyarlama sürecinde psikometrik değerlendirme, ağırlıklı olarak içerik geçerliliği ve iç tutarlılık güvenirliği üzerine odaklanmıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 28 maddeden oluşmaktadır. Maddeler 4’lü derecelendirme (Likert benzeri) kullanılarak puanlanmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Çocuk hastalar (Pediatrik Popülasyon)

Yaş Grubu: Bebeklikten ergenliğe kadar olan tüm çocukluk dönemi.

Popülasyon Detayları: Hastane ortamında yatan, özellikle yoğun bakımda takip edilen ve basınç ülseri riski taşıyan çocuklar.

Test Metodolojisi: Klinik gözlem ve hemşirelik değerlendirmesi temelli risk puanlaması.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, İç tutarlılık, Pediatrik hemşirelik, Risk değerlendirme aracı, Kapsam geçerliliği, Dekübit.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nebahat Güneş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi (Tahmini, e-posta adresine dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2014 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Nebahat Güneş ile ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal Braden Q Ölçeği’nin ticari hakları ve kullanım koşulları, ilgili otoriteler tarafından belirlenmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuk-hastalarda-braden-q-basinc-ulseri-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Güneş, N. B., & Törüner, E. K. (2014). Çocuk Hastalarda Braden Q Basınç Ülseri Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 17(1), 6-14.

• Ölçek çalışmasının tam metin erişim linki: proxy2.marmara-elibrary.com

• Braden, B. J., & Bergstrom, N. (1987). A conceptual schema for the study of the etiology and prevention of pressure sores. Rehabilitation Nursing, 12(1), 8–16. (Orijinal Braden Ölçeği referansı).

Çocuk Hastalarda Braden q Basınç Ülseri Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Ölçek, toplam 28 maddeden oluşmakta ve 4’lü derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Detaylı maddelere ulaşmak için Güneş ve Törüner (2014) makalesine başvurulmalıdır.