Basınç Ülseri Bilgi Düzeyi Değerlendirme Aracı 2.0-Güncellenmiş Versiyon (PUKAT 2.0-T)

Özet

Basınç Ülseri Bilgi Düzeyi Değerlendirme Aracı 2.0-Güncellenmiş Versiyon (PUKAT 2.0-T), sağlık profesyonellerinin basınç ülseri (basınç yaralanmaları) ile ilgili bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal PUKAT 2.0 ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış halidir. Bu ölçek, özellikle hemşireler ve diğer klinisyenler arasında basınç ülserlerinin etiyolojisi, risk faktörleri, evrelemesi, önlenmesi ve tedavisi hakkındaki teorik ve pratik bilgileri değerlendirmeyi hedefler. PUKAT 2.0-T’nin uyarlama ve psikometrik geçerlik çalışmaları, Erbay-Dalli ve arkadaşları tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiş ve ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygun, güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçek, sağlık hizmeti sunucularının bilgi eksikliklerini belirleyerek hedefli eğitim programlarının geliştirilmesine olanak tanır, bu da hasta bakım kalitesini ve doku canlılığı sonuçlarını iyileştirmede kritik bir rol oynar. Bu araç bir uyarlama çalışması neticesinde kullanıma sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Basınç Ülseri, Basınç Yaralanması, PUKAT 2.0-T, Bilgi Düzeyi Değerlendirme, Hemşirelik, Doku Bütünlüğü, Uyarlama, Psikometri, Tıbbi Bakım.

Yazarlar

Öznur Erbay Dallı, Yeşim Yıldırım, Gökçe Çalışkan, Nevin Kelebek Girgin.

Amaç

Basınç Ülseri Bilgi Düzeyi Değerlendirme Aracı 2.0-Güncellenmiş Versiyon (PUKAT 2.0-T), sağlık profesyonellerinin basınç ülseri yönetimine dair sahip oldukları güncel bilgi düzeyini standardize edilmiş bir biçimde ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, klinisyenlerin bilgi boşluklarını tespit etmek ve bu boşlukları doldurmaya yönelik kanıta dayalı eğitim stratejileri oluşturmaktır. Basınç ülserleri, sağlık sistemleri için önemli bir morbidite ve maliyet yükü oluşturduğundan, bu alandaki yetkinliğin ölçülmesi hayati önem taşımaktadır.

Orijinal PUKAT 2.0 ölçeğinin kültürel ve dilsel adaptasyonu, ölçeğin Türkiye’deki sağlık çalışanları tarafından geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamıştır. Bu adaptasyon, uluslararası standartlara uygun olarak, dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk testlerinden geçirilerek gerçekleştirilmiştir.

Ölçülen Yapı

PUKAT 2.0-T tarafından ölçülen ana yapı, sağlık profesyonellerinin basınç ülseri bilgisi (Pressure Ulcer Knowledge) düzeyidir. Bu yapı, genellikle dört temel alt boyutta incelenir:

• Etiyoloji ve Risk Faktörleri: Basınç ülserlerinin oluşum nedenleri ve predispozan faktörler hakkındaki bilgi.
• Sınıflandırma ve Evreleme: Uluslararası kabul görmüş evreleme sistemlerine (örneğin, NPUAP/EPUAP) göre yara derecelendirme bilgisi.
• Önleme Stratejileri: Cilt bakımı, beslenme, pozisyonlama ve yüzey yönetimi gibi önleyici müdahaleler hakkındaki bilgi.
• Tedavi ve Yönetim: Mevcut yara bakım teknikleri ve enfeksiyon kontrolü gibi tedavi yaklaşımları hakkındaki bilgi.

Ölçek, bilişsel alandaki bu bilgi bileşenlerini değerlendirerek, klinisyenlerin basınç ülseri yönetimindeki yetkinliğini dolaylı yoldan gösteren nicel veriler sağlar.

Geçerlik

PUKAT 2.0-T’nin geçerlik çalışmaları, Erbay-Dalli ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülmüştür. Geçerlik (Validity), ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösteren temel bir psikometrik özelliktir.

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin basınç ülseri bilgi alanını yeterince temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir. Türk uzmanların görüşleri doğrultusunda maddelerin kültürel ve dilsel uygunluğu sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Bu amaçla genellikle faktör analizi teknikleri kullanılmıştır (bkz. Faktör Analizi bölümü). Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutları desteklediğini göstermiştir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik (Criterion Validity): PUKAT 2.0-T puanlarının, daha önceden kabul edilmiş benzer bilgi ölçütleri veya klinik deneyim gibi dış değişkenlerle korelasyonu incelenmiştir.

Çalışmada elde edilen geçerlik bulguları, PUKAT 2.0-T’nin Türk sağlık profesyonellerinin basınç ülseri bilgisini ölçmek için geçerli bir araç olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik (Reliability), ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçme derecesidir. PUKAT 2.0-T’nin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasında detaylı olarak sunulmuştur.

Başlıca güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ölçmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin iç tutarlılığının yeterli olduğunu gösterir. Erbay-Dalli ve arkadaşları (2021) çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Aynı denek grubuna ölçeğin farklı zamanlarda uygulanması ve sonuçların karşılaştırılması yoluyla ölçülür. Bu yöntem, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirir. Yüksek korelasyon katsayıları, ölçeğin kararlı olduğunu gösterir.

Bu analizler, PUKAT 2.0-T’nin Türk popülasyonunda tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

PUKAT 2.0-T’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve/veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Orijinal PUKAT 2.0 ölçeği genellikle çok faktörlü bir yapı sergilemektedir.

Uyarlama çalışmasında uygulanan faktör analizi, Türkçe versiyonun maddelerinin orijinal ölçekteki teorik alt boyutlara benzer bir şekilde gruplandığını doğrulamayı amaçlamıştır. DFA sonuçlarının kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI > 0.90; RMSEA < 0.08) göstermesi, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve böylece yapı geçerliğinin sağlandığını işaret eder. Bu analizler, ölçeğin farklı bilgi alanlarını bağımsız olarak ölçebilme yeteneğini güçlendirir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması sonucu elde edilen bilgi değerlendirme aracı.

Format: Genellikle çoktan seçmeli veya doğru/yanlış formatında sunulan, kendini raporlama temelli bir bilgi testi.

Mevcut Diller: Türkçe (PUKAT 2.0-T), İngilizce (Orijinal PUKAT 2.0).

Popülasyon Grubu: Sağlık profesyonelleri (Hemşireler, doktorlar, fizyoterapistler ve diğer ilgili sağlık personeli).

Yaş Grubu: Yetişkin profesyoneller.

Popülasyon Detayları: Hastane, huzurevi veya uzun süreli bakım merkezlerinde çalışan ve basınç ülseri riski taşıyan hastalarla ilgilenen klinisyenler.

Test Metodolojisi: Psikometrik değerlendirme, kesitsel çalışma tasarımıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçek, profesyonel bilgi düzeyini ölçmek için tasarlanmıştır ve puanlama, doğru cevap sayısına göre yapılır. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir, ancak bilgi testlerinde genellikle her doğru cevaba puan verilerek toplam skor elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Basınç Ülseri Önleme, Hemşirelik Eğitimi, Klinik Bilgi, İç Tutarlılık, Bilişsel Değerlendirme, Yara Bakımı, Sağlık Profesyonelleri.

Yazarlar (Detaylı Bilgiler)

Sorumlu Yazar: Öznur Erbay Dallı

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

PUKAT 2.0-T’nin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Öznur Erbay Dallı veya telif hakkı sahibi olan orijinal ölçek geliştiricileri aracılığıyla sağlanmalıdır. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi veya lisans durumu kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Testin uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının yayın yılı 2021‘dir.

Orijinal PDF dosyası bu kaynakta mevcut değildir.

Kaynaklar

Erbay-Dalli, Ö., Yıldırım, Y., Çalışkan, G., & Kelebek-Girgin, N. (2021). Reliability and validity of the Turkish version of pressure ulcer knowledge assessment tool-updated version (PUKAT 2.0). Journal of Tissue Viability. https://doi.org/10.1016/j.jtv.2021.08.001

Basınç Ülseri Bilgi Düzeyi Değerlendirme Aracı 2.0-Güncellenmiş Versiyon (PUKAT 2.0-T) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.