Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi

Özet

Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA), çocuklarda yaygın olarak görülen uyku alışkanlıklarını ve uyku problemlerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Bu ölçek, çocukluk dönemi uyku bozukluklarının çeşitli boyutlarını (örn. uykuya geçiş zorlukları, parasomniler, gündüz uykululuğu ve solunum bozuklukları) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Neşe Perdahlı Fiş ve arkadaşları tarafından yapılmış olup, psikometrik özelliklerinin Türk popülasyonunda da yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir. ÇUAA, klinisyenler ve araştırmacılar için çocukların uyku sağlığı hakkında kapsamlı bilgi sağlayan önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk uyku alışkanlıkları, uyku bozuklukları, parasomni, uyku anksiyetesi, faktör analizi, Cronbach Alfa, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Neşe PERDAHLI FİŞ, Arman ARMAN, Pınar AY, Ayşe TOPUZOĞLU, A. Serdar GÜLER, S. Göksu İMREN, Meral BERKEM

Amaç

Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketinin temel amacı, çocuklarda uykuya özgü davranışsal ve fizyolojik sorunları, uyku düzenlerini ve alışkanlıklarını standardize edilmiş bir formatta değerlendirmektir. Bu ölçek, uyku bozukluklarının erken teşhisine ve uygun klinik müdahalelerin planlanmasına yardımcı olmak için geliştirilmiştir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk çocuklarının uyku profillerini kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir bir şekilde incelemek üzere yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki çocuk psikiyatrisi ve pediatri alanlarında uyku sağlığı araştırmalarına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

Yapı

Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi, çocukların uyku kalitesini ve miktarını etkileyen çeşitli alt boyutları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, özellikle uyku başlangıcı, uykunun sürdürülmesi, solunumla ilgili sorunlar, anormal uyku davranışları (parasomniler) ve gündüz işlevselliği üzerindeki etkileri gibi alanlara odaklanmaktadır.

Yapılan faktör analizi sonuçları, ölçeğin 11 farklı faktöre ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, sabah uyanma zorluğu, uyku bölünmesi ile ilgili parasomniler, uyku kaygısı ve uykuda solunum bozukluğu gibi klinik olarak önemli uyku bileşenlerini kapsamaktadır. Bu alt gruplar, çocuklardaki uyku problemlerinin doğasını ayrıntılı olarak anlamayı sağlamaktadır.

Geçerlik

Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketinin geçerlilik çalışması, yapı geçerliliğini incelemek üzere faktör analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda, ölçek maddelerinin toplam varyansın %57.3’ünü açıklayan 11 faktör altında toplandığı tespit edilmiştir.

Bu 11 faktör, ölçeğin teorik yapısını destekler nitelikte olup, en yüksek varyansı açıklayan faktörler şunlardır: Birinci faktör olan ‘Sabah zor uyanma’ (varyansın %13.9’u), ikinci faktör ‘Uykunun bölünmesi ile ilgili parasomniler’ (varyansın %7.2’si) ve üçüncü faktör ‘Uyku kaygısı’ (varyansın %6.3’ü). Bu sonuçlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı farklı uyku problem alanlarını başarıyla ayırabildiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Hesaplanan güvenilirlik katsayısı 0.78 olarak bulunmuştur, bu değer sosyal bilimler ölçekleri için kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ölçmek amacıyla Test-Tekrar Test yöntemi uygulanmıştır. İlk ve son test arasındaki korelasyon katsayısı 0.81 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin ölçtüğü yapının zaman içinde stabil olduğunu ve tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verdiğini göstermektedir. Test-tekrar test sonuçlarına göre, ortalamalar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketinin 11 alt boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler ve açıkladıkları varyans yüzdeleri aşağıdaki gibidir:

• Birinci Faktör (Sabah Zor Uyanma): Faktör yükleri 0.66-0.77 arasında değişmekte ve toplam varyansın %13.9’unu açıklamaktadır.
• İkinci Faktör (Uykunun Bölünmesi ile İlgili Parasomniler): Faktör yükleri 0.54-0.69 arasında değişmekte ve toplam varyansın %7.2’sini açıklamaktadır.
• Üçüncü Faktör (Uyku Kaygısı): Faktör yükleri 0.60-0.81 arasında değişmekte ve toplam varyansın %6.3’ünü açıklamaktadır.
• Dördüncü Faktör (Uykuda Solunumun Bozulması): Faktör yükleri 0.67-0.75 arasında değişmekte ve toplam varyansın %5.3’ünü açıklamaktadır.
• Beşinci Faktör (Diğer Parasomniler): Faktör yükleri 0.60-0.67 arasında değişmekte ve toplam varyansın %4.7’sini açıklamaktadır.
• Altıncı Faktör (Sabah Uyanma Şekli): Faktör yükleri 0.78 ve 0.82 olup, toplam varyansın %3.8’ini açıklamaktadır.
• Yedinci Faktör (Uyku Miktarı): Faktör yükleri 0.66-0.73 arasında değişmekte ve toplam varyansın %3.5’ini açıklamaktadır.
• Sekizinci Faktör (Uykuya Geçiş): Faktör yükleri 0.69 ve 0.72 olarak saptanmış olup, toplam varyansın %3.3’ünü açıklamaktadır.
• Dokuzuncu Faktör (Başkalarıyla Yatma İhtiyacı): Faktör yükleri 0.59 ve 0.74 olarak bulunmuş olup, toplam varyansın %3.2’sini açıklamaktadır.
• Onuncu Faktör (Gündüz Uykululuğu): Faktör yükleri 0.71 ve 0.74 olarak saptanmış olup, toplam varyansın %3.1’ini açıklamaktadır.
• On Birinci Faktör (Gece Altını Islatma – Enürezis): Faktör yükleri 0.63 ve 0.67 olarak saptanmış olup, toplam varyansın %3’ünü açıklamaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Çok Boyutlu Anket

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Ebeveyn veya bakıcı raporu baz alınarak)

Yaş Grubu: Çalışmanın orijinal referansında belirtilmese de, genellikle Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketleri okul öncesi ve okul çağı çocuklarını (yaklaşık 4-10 yaş) hedef alır.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’deki bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ebeveyn veya bakıcı tarafından doldurulan öz-bildirim tarzında bir ankettir.

Anahtar Kelimeler

Uyku sağlığı, çocuk psikiyatrisi, test-tekrar test, Likert ölçeği, uyku başlangıcı, enürezis, uyku süresi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Neşe PERDAHLI FİŞ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2010

Derecelendirme: Maddeler, 3’lü Likert tipi bir ölçek kullanılarak değerlendirilmektedir (genellikle, bazen ve nadiren).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Fis, N. P., Arman, A., Ay, P., Topuzoglu, A., Güler, A. S., Imren, S. G., … & Berkem, M. (2010). Çocuk Uyku Aliskanliklari Anketinin Türkçe geçerliligi ve güvenilirligi Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11(2), 151-160.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuk-uyku-aliskanliklari-anketi-toad.pdf

Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi Maddeleri

Sabahları Zor Uyanma (4 m): Keyifsiz bir şekilde uyanır.

Uykunun Bölünmesi (5 m): Uykudan bir kereden fazla uyanır.

Uyku Anksiyetesi (3 m): Karanlıkta uyumaktan korkar.

Uykuda Solunumun Bozulması (3 m): Uyku sırasında sanki nefes alması duruyor gibidir.

Parasomni (3 m): Uyku sırasında huzursuzdur ve çok hareket eder.

Sabahları Uyanma Şekli (2 m): Sabahları kendiliğinden uyanır.

Uyku Süresi (3 m): Yeterli miktarda uyur.

Uykuya Geçiş (2 m): Yattıktan sonra 20 dakika içinde uykuya dalar.

Başkalarıyla Yatma İhtiyacı (2 m): Anne-babasının ya da kardeşinin yatağında uykuya dalar.

Güniçi Uykululuk (2 m): Televizyon seyrederken

Altını Islatma (2 m): Gece yatağını ıslatır.