Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği

Öz

Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği (Child Adjustment and Parent Efficacy Scale – CAPES), 2 ila 12 yaş arasındaki çocukların gelişimsel ve davranışsal uyum düzeyleri ile birlikte ebeveynlerin çocuk yetiştirme becerilerine yönelik algıladıkları yeterlik seviyesini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş çok boyutlu bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Burçin Şeyda BURAN tarafından 2015 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı’nda tamamlanan bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk toplum ve klinik örneklemlerinde güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk uyumu, anne baba yeterliği, ebeveynlik, psikolojik ölçek, CAPES, uyarlama, psikometri, 2-12 yaş.

Yazarlar

Burçin Şeyda BURAN.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında çocukların adaptasyon sorunlarını erken teşhis etmek ve ebeveynlerin müdahale kapasitelerini değerlendirmektir. Ölçek, ebeveynlerin kendi yeterlik inançlarını ölçerek, bu inançların çocuğun uyum düzeyleri üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmaya olanak tanır.

Türkçe uyarlama çalışması (Buran, 2015), orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline aktarılırken korunup korunmadığını incelemeyi hedeflemiştir. Bu, Türkiye’deki ruh sağlığı uzmanlarının, çocuk gelişimi ve ebeveyn danışmanlığı alanlarında kanıta dayalı ve standardize edilmiş bir ölçüm aracı kullanabilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği, iki ana yapı etrafında şekillenmiştir: Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterliği. Çocuk Uyumu boyutu, çocuğun internalize (içe dönük) ve eksternalize (dışa dönük) davranış sorunları, sosyal yeterlilik ve duygusal regülasyon gibi alanlardaki işlevselliğini kapsar.

Anne Baba Yeterliği boyutu ise, ebeveynlerin çocuklarının davranışlarını yönetme, gelişimlerini destekleme ve zorluklarla başa çıkma konusundaki yeteneklerine dair inançlarını ölçer. Bu yeterlik algısı, ebeveynlerin stresle başa çıkma stratejilerini ve çocuklarına karşı gösterdikleri duyarlılığı doğrudan etkileyen önemli bir psikolojik yapı olarak kabul edilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik analizleri, Buran (2015) tarafından hem toplum hem de klinik örneklemlerde yürütülmüştür. Bu çalışma kapsamında yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıları ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla incelenmiştir.

Geçerlik çalışmaları genellikle faktör analizlerini (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) içerir. Bu analizler, orijinal ölçeğin çok faktörlü yapısının Türk verilerinde de sürdürüldüğünü göstermeyi amaçlar. Ayrıca, eş zamanlı kriter geçerliği, ölçeğin skorlarının diğer yerleşmiş ve ilgili ölçüm araçlarıyla olan korelasyonları incelenerek değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği‘nin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayılarının (Cronbach Alfa) hesaplanmasını içermektedir. Bu katsayılar, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne kadar homojen bir şekilde temsil ettiğini gösterir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçek skorlarının kısa bir zaman aralığı içinde ne kadar stabil kaldığını ortaya koyar. Buran’ın (2015) çalışması, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği’nin adaptasyon sürecinde, çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizleri büyük önem taşımaktadır. Bu analizler, ölçeğin iki ana bileşeninin (Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterliği) birbirinden ayrışık ve anlamlı alt boyutlara sahip olduğunu kanıtlamayı hedefler.

Analiz sonuçları, her bir maddenin ilgili faktöre yüksek yükler verdiğini ve çapraz yüklerin minimum düzeyde olduğunu göstermelidir. Bu durum, ölçeğin yapısal modelinin Türk örnekleminde de geçerli olduğunu ve orijinal ölçekle kavramsal eşdeğerliliğin korunduğunu teyit eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz bildirim ölçeği (Ebeveyn veya birincil bakım veren tarafından doldurulur)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: 2-12 yaş (Çocuklar için değerlendirme aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki toplum örneklemleri ve klinik örneklemler (Psikiyatrik tanı almış çocukların ebeveynleri)

Test Metodolojisi: Psikometrik adaptasyon, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, faktör analizleri.

Anahtar Kelimeler

CAPES, öz yeterlik, çocuk ruh sağlığı, adaptasyon, psikolojik ölçme, Burçin Şeyda BURAN, Dokuz Eylül Üniversitesi, klinik örneklem.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Burçin Şeyda BURAN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir (Tez çalışmasının yürütüldüğü kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Burçin Şeyda BURAN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izinleri, orijinal ölçeğin sahiplerinin ve uyarlama yazarının telif haklarına tabidir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı, uyarlama çalışmasıyla ilgili ek bilgiler içerebilir. İlgili PDF dosyası buradan indirilebilir: cocuk-uyumu-ve-anne-baba-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Buran, B. Ş. (2015). Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği 2-12 yaş (child adjustment and parent effıcacy scale-CAPES)’ın toplum ve klinik örneklemlerinde Türkçe geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin değerlendirilmesi [Tıpta uzmanlık tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.

Çocuk Uyumu ve Anne Baba Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı, Buran (2015) tarafından hazırlanan tıpta uzmanlık tezinde yer almaktadır.