Uyku Değişkenleri Anketi

Öz

Uyku Değişkenleri Anketi (UDA), uyku ile ilgili çeşitli davranışsal ve algısal değişkenleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, İsmail Önder ve meslektaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, özellikle üniversite düzeyindeki öğrenci örnekleminde kullanılmak üzere psikometrik özelliklerinin incelenmesini amaçlamıştır. Ölçek, bireylerin uyku düzenlerini, kalitesini ve uykuya ilişkin alışkanlıklarını sistematik bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Önder ve ark. (2016) tarafından yayımlanan çalışma, UDA’nın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmiş, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini sunarak, psikoloji ve eğitim alanlarında uyku araştırmalarına katkı sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek tipi, kaynakta belirtildiği üzere bir Uyarlama çalışmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Uyku, uyku değişkenleri, psikometri, ölçek uyarlama, öğrenci örneklemi, uyku kalitesi, psikolojik test.

Yazarlar

İsmail Önder, Emine Masal, Erol Demirhan, Murat B. Horzum, Şenol Beşoluk.

Amaç

Uyku Değişkenleri Anketinin temel amacı, bireylerin uyku alışkanlıkları ve uyku kalitesini etkileyen spesifik değişkenler hakkında nicel veri toplamaktır. Bu değişkenler genellikle uyku süresi, uykuya dalma süresi (uyku gecikmesi), gece uyanıklıkları ve genel uyku verimliliği gibi unsurları içerir. Ölçek, özellikle akademik başarı ve psikolojik iyi oluş üzerindeki uyku etkilerini inceleyen araştırmalarda kullanışlıdır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, uluslararası alanda kullanılan geçerli ve güvenilir bir aracı Türk araştırmacılarının kullanımına sunmayı amaçlamıştır. Bu adaptasyon süreci, ölçeğin kültürel eşdeğerliğini ve dilsel doğruluğunu sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Uyku Değişkenleri Anketi, uyku bilimindeki temel kavramları ölçen bir dizi madde etrafında yapılandırılmıştır. Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, genellikle tek bir faktörden ziyade, uyku deneyiminin çeşitli boyutlarını kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. Bu boyutlar arasında bilişsel, fizyolojik ve çevresel faktörlerin uyku üzerindeki etkileri yer alabilir.

Ölçek, katılımcıların tipik uyku düzenlerini yansıtan beyanlara dayanır ve bu sayede araştırmacılara, bireylerin yaşadığı potansiyel uyku sorunlarının doğası hakkında detaylı bilgi sunar. Ölçeğin tam yapısal bileşenleri ve alt boyutları, Önder ve ark. (2016) makalesinde detaylandırılmıştır.

Geçerlik

Uyku Değişkenleri Anketinin uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin amaçlanan yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için yapılmıştır. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (Construct Validity) ve ölçüt bağımlı geçerliği (Criterion-Related Validity) içermektedir.

Önder ve ark. (2016) çalışmasında, UDA’nın yapı geçerliğini saptamak amacıyla büyük ihtimalle faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını incelemiştir. Geçerlik sonuçları, ölçeğin Türk öğrenci popülasyonunda uyku değişkenlerini ölçmek için uygun olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik (Reliability), bir ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. Uyku Değişkenleri Anketinin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını (Internal Consistency) değerlendirmiştir. Bu, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak yapılır. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Adaptasyon çalışmasında, güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olduğu raporlanmıştır, bu da ölçeğin tekrarlı ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneğine sahip olduğunu desteklemektedir. Çalışmada ayrıca, güvenirlik türlerinden biri olan test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir, ancak spesifik değerler için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Uyku Değişkenleri Anketinin faktör yapısını incelemek amacıyla, uyarlama çalışmasında faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (eğer varsa) Türk örnekleminde korunup korunmadığını veya yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek için önemlidir.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yüklerinin incelenmesi ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen modelin uyumunun test edilmesi yaygın bir yöntemdir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyerek, her bir faktörün hangi uyku değişkenini temsil ettiğini kesinleştirir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta Derecelendirme bilgisi mevcut değildir. Tipik olarak Likert tipi veya frekans bazlı bir derecelendirme formatına sahiptir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğrenciler

Age Group: Genç Yetişkinler (Yükseköğretim öğrencileri)

Population Details: Türk öğrenci örneklemi üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim anketi (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Psikoloji, uyku kalitesi, adaptasyon, anket, uyku yoksunluğu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: İsmail Önder)

Correspondence Address: Sakarya Üniversitesi (Çalışmanın yapıldığı kurum olarak tahmin edilmektedir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2016’dır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar İsmail Önder ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir. Ölçeğin kullanım ücreti hakkında bilgi, yazarın e-posta adresi aracılığıyla edinilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: uyku-degiskenleri-anketi-toad.pdf

Kaynakça

1. Önder, İ., Masal, E., Demirhan, E., Horzum, M.B.,& Beşoluk, Ş. (2016). Psychometric properties of Sleep Quality Scale and Sleep Variables Questionnaire in Turkish student sample. International Journal of Psychology and Educational Studies, 3 (3), 9-21.

Uyku Değişkenleri Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için Önder ve ark. (2016) çalışmasının orijinal makalesine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.