Basınç Ülserini Engelleme Bilgisini Değerlendirme Enstrümanı

Özet

Basınç Ülserini Engelleme Bilgisini Değerlendirme Enstrümanı (BÜEBDE), sağlık profesyonellerinin ve öğrencilerin, basınç ülseri oluşumu ve önlenmesi konularındaki bilgi düzeylerini objektif olarak ölçmek amacıyla tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin amacı, eğitim ihtiyaçlarını belirlemek ve önleme stratejilerinin etkinliğini artırmak için temel bilgi eksikliklerini tespit etmektir. Türkiye’de bu enstrümanın Geçerlik ve Güvenirlik çalışması Tulek ve arkadaşları tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, özellikle hemşirelik ve ilgili sağlık disiplinlerindeki personelin temel basınç ülseri önleme protokollerine ne kadar hakim olduğunu değerlendirmeye odaklanmaktadır. Türkçeye adaptasyonu, enstrümanın ulusal bağlamda kullanımını sağlamış ve klinik uygulamalarda bilgi tabanlı iyileştirmeler yapılmasına olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

Basınç ülseri, Basınç ülseri önleme, Bilgi değerlendirme, Hemşirelik, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri.

Yazarlar

Z. Tulek, C. Polat, I. Ozkan, D. Theofanidis, R. E. Togrol.

Amaç

Basınç Ülserini Engelleme Bilgisini Değerlendirme Enstrümanı’nın temel amacı, sağlık çalışanlarının basınç ülseri önleme konusundaki mevcut bilgi düzeylerini standardize edilmiş ve yapılandırılmış bir biçimde ölçmektir. Bu bilgi düzeyinin tespiti, hastane ortamlarında veya uzun süreli bakım tesislerinde yetersiz bilgi kaynaklı hataları azaltmaya yardımcı olur.

Ölçek, özellikle bası yaralarının etiyolojisi, risk faktörlerinin tanınması, cilt bakımı ve uygun yüzey yönetimi gibi kritik alanlardaki bilgi boşluklarını ortaya çıkarmak için tasarlanmıştır. Bu sayede, kurumlar hedefe yönelik eğitim programları geliştirerek hasta bakım kalitesini artırabilirler.

Yapı

BÜEBDE, basınç ülseri önleme bilgisini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal ölçek genellikle etiyoloji ve fizyoloji, risk değerlendirme araçları (örneğin, Braden veya Norton ölçekleri), beslenme ve hidrasyonun rolü, pozisyonlama teknikleri ve cilt muayenesi gibi alt kategorilere ayrılır.

Ölçek maddeleri, doğru ve yanlış cevapları içeren bilgi temelli sorular şeklinde sunulur. Bu yapı, katılımcının yalnızca pratik uygulamaları değil, aynı zamanda bu uygulamaların ardındaki bilimsel nedenleri de anlayıp anlamadığını değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türk versiyonunun yapısal geçerliliği, bu alt boyutların tutarlılığını test etmeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun Geçerlik çalışması Tulek ve arkadaşları (2016) tarafından yapılmıştır. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Genellikle bu tür adaptasyon çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Kapsam geçerliliği, alanında uzman kişilerin (doktorlar, hemşireler ve yara bakım uzmanları) görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu uzmanlar, ölçek maddelerinin basınç ülseri önleme konusundaki temel bilgileri yeterince temsil edip etmediğini değerlendirmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin Türk kültürüne ve sağlık sistemine uygun olarak geçerli bir yapıya sahip olduğu gösterilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı tutarlılık (test-tekrar test) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri, ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermektedir.

Tulek ve arkadaşlarının çalışmasında, BÜEBDE’nin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin bir bütün olarak çalıştığını ve katılımcıların bilgi düzeylerini tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Test-tekrar test güvenilirliği ise, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğini desteklemiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, büyük ihtimalle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlarının (faktörlerinin) Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemiştir.

Adaptasyon çalışmasının bulguları, orijinal ölçekteki faktör yapısının Türk popülasyonu için de uygun olduğunu veya küçük modifikasyonlarla kabul edilebilir uyum indekslerine ulaştığını göstermiştir. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve basınç ülseri bilgisini ölçmek için sağlam bir yapısal temele sahip olduğunu kanıtlar.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme/Adaptasyon (Bilgi Değerlendirme Enstrümanı)

Format: Çoktan Seçmeli Bilgi Soruları

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Adapte Edilmiş Versiyon)

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri (Özellikle Hemşireler) ve Sağlık Bilimleri Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkinler (Klinik veya akademik ortamda çalışan/eğitim görenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki hemşireler veya hemşirelik öğrencileri üzerinde valide edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirimli, bilgi tabanlı anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Bası yarası, Klinik bilgi, Hemşirelik eğitimi, Sağlık bakımı kalitesi, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Z. Tulek)

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili üniversite veya kurum adresi.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal makale bağlantısı (erişim gerekebilir): 02107dpyx-y-https-ac-els–cdn-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: pressure-ulcer-prevention-knowledge-assessment-instrument-toad.pdf

Kaynaklar

Tulek, Z., Polat, C., Ozkan, I., Theofanidis, D., & Togrol, R. E. (2016). Validity and reliability of the Turkish version of the Pressure Ulcer Prevention Knowledge Assessment Instrument. Journal of tissue viability, 25(4), 201-208.

Basınç Ülserini Engelleme Bilgisini Değerlendirme Enstrümanı Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.