Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği-Kişisel Bildirim (ÇSDÖ-KB)

Özet

Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği-Kişisel Bildirim (ÇSDÖ-KB), ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin sosyal bağlamdaki davranışlarını ve algılarını ölçmek amacıyla uyarlanmış bir ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle saldırganlık, mağduriyet ve sosyal davranış alanlarındaki eğilimleri, çocuğun kendi bakış açısıyla değerlendirmesine olanak tanır. Orijinal ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, okul ortamında gözlemlenen ilişkisel ve gözlenen saldırganlık türlerinin yanı sıra, özgeci davranışlar ve sosyal kabul düzeylerini belirlemeye odaklanmıştır. Bu araç, psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri ile akademik araştırmalarda çocukların sosyal gelişim süreçlerini anlamada kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, toplamda 5 farklı alt boyutta yer alan 15 maddeden oluşmaktadır. Bu yapısıyla, sosyal yeterlilik ve uyum sorunlarının erken tespiti için hızlı ve etkili bir değerlendirme imkanı sunmaktadır. Ölçeğin derecelendirmesi 5’li Likert Ölçeği formatında olup, çocuğun belirli davranışları ne sıklıkla sergilediğini veya hissettiğini belirlemesini istemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği, ÇSDÖ-KB, sosyal davranış, saldırganlık, mağduriyet, özgeci davranış, ilişkisel saldırganlık, kişisel bildirim, Likert.

Yazarlar

Arzu Kurnaz, E. G. Kapçı

Amaç

Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği-Kişisel Bildirim’in temel amacı, ilköğretim ikinci kademede (ortaokul) bulunan çocukların sosyal etkileşimlerini, olumlu ve olumsuz sosyal davranışlarını, sosyal kabul düzeylerini ve yalnızlık hislerini kendi perspektiflerinden değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle okul ortamında ortaya çıkan ilişkisel saldırganlık ve gözlenen (fiziksel) saldırganlık gibi sorunlu davranış kalıplarını nicel olarak ölçmeyi hedefler.

Ölçek, psikologlara ve eğitimcilere, bir çocuğun akranlarıyla ilişkilerinde ne kadar destekleyici (özgeci davranış) olduğunu veya ne kadar dışlayıcı ya da agresif (ilişkisel/gözlenen saldırganlık) davrandığını anlamak için yapılandırılmış bir veri seti sunar. Bu sayede, sosyal uyum sorunları yaşayan veya risk altında olan öğrencilerin belirlenmesi ve uygun müdahale programlarının tasarlanması mümkün olmaktadır.

Yapı

ÇSDÖ-KB, çocukların sosyal etkileşimlerini çok boyutlu olarak ele alan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin temel ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin akran grubuna yönelik sergilediği davranışlar (saldırganlık ve prososyalite) ve bu akran grubundaki sosyal durumu (dahil olma ve yalnızlık) olarak tanımlanabilir. Ölçek, 5 ayrı alt boyutu içermektedir:

• İlişkisel Saldırganlık: Sosyal dışlama, dedikodu yayma veya arkadaşlık ilişkilerini manipüle etme gibi dolaylı zarar verme davranışlarını ölçer.
• Gözlenen Saldırganlık: İtme, kakma veya fiziksel tehdit gibi açık ve doğrudan zarar verme davranışlarını ölçer.
• Özgeci Davranış (Prosocial): Başkalarına yardım etme, destek olma ve empati gösterme gibi olumlu sosyal davranışları ölçer. Bu terim, yardım etme davranışının akademik karşılığıdır.
• Dahil Olma: Akran grubu tarafından kabul edilme ve sosyal aktivitelere davet edilme sıklığını ölçerek sosyal kabul düzeyini değerlendirir.
• Yalnızlık: Okul ortamında daha fazla arkadaş edinme isteği veya sosyal izolasyon hissi gibi duygusal durumları ölçer.

Geçerlik

ÇSDÖ-KB’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması, geçerliğin sağlanması için çeşitli analizleri içermiştir. Uyarlamanın temel amacı, ölçeğin orijinal yapısını Türk kültürü ve diline uygun bir şekilde korumaktır. Yapılan çalışmada, ölçeğin 5 alt boyuttan oluşan teorik yapısını desteklemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara yüklenimlerinin yeterli olduğunu ve ölçeğin yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçeğin ölçtüğü yapıyla ilişkili diğer ölçme araçlarıyla korelasyonlarına bakılarak ölçüt bağımlı geçerlik incelenmiştir. Özellikle saldırganlık ve mağduriyet ölçümleriyle beklenen yönde ilişkilerin bulunması, ÇSDÖ-KB’nin ilgili sosyal davranış yapılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirliği, genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Bu katsayılar, hem ölçeğin toplam puanı hem de her bir alt boyut için ayrı ayrı rapor edilmiştir. Yüksek Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizlerinin sonuçları, ÇSDÖ-KB’nin hem genel olarak hem de ilişkisel saldırganlık, gözlenen saldırganlık ve özgeci davranış gibi spesifik alt boyutlarda güvenilir ölçümler sağladığını ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme kapasitesini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği-Kişisel Bildirim’in uyarlama sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla doğrulayıcı ve/veya açımlayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin 15 maddesinin, teorik olarak beklenen 5 farklı faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu faktörler, ölçeğin ilişkisel saldırganlık ve gözlenen saldırganlık gibi ayrışmış davranış biçimlerini başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamıştır.

Faktör yükleri, maddelerin ait oldukları alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiş ve böylece ölçeğin yapısal geçerliliği pekiştirilmiştir. Beş faktörlü yapının korunması, ölçeğin çocukların karmaşık sosyal davranış spektrumunu değerlendirmede kullanılan özgün yapısını Türkçe örneklemde de geçerli kılmıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Kişisel Bildirim Ölçeği (Öz Rapor)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim İkinci Kademe Öğrencileri (Ortaokul)

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığı (Uyarlama çalışmasının yapıldığı ilköğretim ikinci kademe öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin uyarlanması, Türkiye’deki ilköğretim ikinci kademe öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu popülasyon, sosyal becerilerin ve akran ilişkilerinin yoğunlaştığı kritik bir gelişim dönemini temsil etmektedir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır. Katılımcılardan, maddelerde belirtilen davranışları veya duyguları ne sıklıkla deneyimlediklerini belirtmeleri istenir. Derecelendirme şu şekildedir: 1= hiçbir zaman – 5= her zaman.

Anahtar Kelimeler

Sosyal davranış, saldırganlık, mağduriyet, ilişkisel saldırganlık, özgeci davranış, yalnızlık, dahil olma, ilköğretim, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arzu Kurnaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle izin gereklidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2013

Kaynaklar

Kurnaz, A. ve Kapçı, E. G. (2013). Saldırganlık ve Mağduriyet Ölçeklerinin ilköğretim ikinci kademe çocuklarına uyarlanması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(2), 106-115.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cocuk-sosyal-davranis-olcegi-kisisel-bildirim-csdo-kb-toad.pdf

Çocuk Sosyal Davranış Ölçeği-Kişisel Bildirim (ÇSDÖ-KB) Maddeleri

Ölçek toplamda 5 alt boyut ve 15 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) şeklinde yapılmaktadır. Aşağıda, ölçeğin alt boyutları ve her alt boyutu temsil eden örnek maddeler sunulmuştur:

• İlişkisel saldırganlık: Bazı çocuklar, bir oyun ya da etkinlik sırasında bazı kişileri kendi gruplarına almamaya çalışır. Sen böyle bir şeyi ne kadar sıklıkla yaparsın?
• Gözlenen saldırganlık: Bazı çocuklar, diğer çocukları itip kakar. Sen böyle bir şeyi ne kadar sıklıkla yaparsın?
• Özgeci davranış (prosocial): Bazı çocuklar, kendisini üzgün hisseden diğer çocukları neşelendirmeye çalışır. Sen böyle bir şeyi ne kadar sıklıkla yaparsın?
• Dahil olma: Bazı çocukların, onlarla oynamayı isteyen birçok sınıf arkadaşı vardır. Sınıfındaki çocuklar, ne kadar sıklıkla seninle oynamak ister?
• Yalnızlık: Bazı çocuklar, “keşke okulda daha fazla arkadaşım olsaydı” der. Sen böyle bir şeyi ne kadar sıklıkla hissedersin?