Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği 6-9 Yaş Çocuk Formu

Özet

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği 6-9 Yaş Çocuk Formu (ÇBİDÖ 6-9 ÇF), ebeveynleri veya birincil bakıcıları tarafından uygulanan ihmalkar davranışları 6 ila 9 yaş arasındaki çocukların kendi bildirimleriyle ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun Türk kültürüne uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını temsil etmektedir. Uyarlama çalışması Uğur Beyazit ve Aynur Bütün Ayhan tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiş olup, çocuk ihmalinin çok boyutlu doğasını (duygusal, fiziksel, eğitimsel ve gözetimsel ihmal) çocuk perspektifinden değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, çocukların yaşadıkları ihmal düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk ihmali, psikometri, ölçek uyarlama, ihmalkar davranış, 6-9 yaş, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Uğur Beyazit, Aynur Bütün Ayhan

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, 6 ila 9 yaş aralığındaki Türk çocuklarının yaşadıkları ihmalkar davranışları çok boyutlu bir çerçevede kendi bildirimleri aracılığıyla ölçmek ve bu ölçüm aracının Türk popülasyonu için kültürel ve dilsel olarak uygunluğunu, psikometrik özelliklerini ortaya koymaktır. Ölçeğin uyarlanması, Türkiye’deki araştırmacıların çocuk ihmali çalışmalarında güvenilir bir araç kullanabilmesine olanak sağlamıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, özellikle erken çocukluk döneminde deneyimlenen ihmalin farklı türlerinin (örneğin, fiziksel ihtiyaçların karşılanmaması, duygusal destek eksikliği) ayrıştırılmasına yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, çocuk ihmali yapısını çok boyutlu bir şekilde ele almaktadır. Bu yapı, genellikle fiziksel ihmal, duygusal ihmal, eğitimsel ihmal ve gözetim ihmali gibi alt boyutları içermektedir. Ölçek, çocuğun bakım verenlerinden gördüğü ilgisizliği ve ihtiyaçlarının karşılanmamasından kaynaklanan olumsuz deneyimleri kapsamaktadır.

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, ihmalin tek bir olaydan ziyade sürekli ve sistematik bir davranış örüntüsü olduğu varsayımına dayanır. Bu bağlamda, ölçek maddeleri çocuğun günlük yaşamındaki farklı ihmal alanlarını sorgulamaktadır.

Geçerlik

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği 6-9 Yaş Çocuk Formu’nun Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve iyi bir model uyumu sergilediğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemek amacıyla yakınsak ve ıraksak geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar, ölçekten elde edilen puanların teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla (örneğin, psikolojik sıkıntı) anlamlı ilişkiler gösterdiğini; ilişkili olmaması beklenen yapılarla ise düşük ilişkiler sergilediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) kullanılarak raporlanmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri (genellikle .70’in üzerinde) elde edilmiştir. Bu durum, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar verebileceğine işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde stabil ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlamasının faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, orijinal ölçekte belirlenen faktör yapısının (muhtemelen dört faktörlü yapının) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı ve kabul edilebilir uyum indeksleriyle desteklendiğini göstermiştir.

DFA sonuçları, ölçek maddelerinin ilgili alt boyutlarına yüksek yükler verdiğini ve faktörler arası korelasyonların yapısal olarak beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının kültürel adaptasyon sürecinde bozulmadığını ve geçerli bir şekilde ölçüm yapmaya devam ettiğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Çocuk Raporu Formu (Child Report Form). Genellikle Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılır.

Language Available:

Türkçe (Turkish)

Population Group:

İlkokul Çağındaki Çocuklar

Age Group:

6–9 yaş grubu

Population Details:

Çocukların kendileri tarafından doldurulan veya uygulayıcı yardımıyla cevaplanan bir ölçektir. Türkiye’deki ilkokul öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology:

Ölçek, çocuğun belirli ihmalkar davranışları ne sıklıkla deneyimlediğini sorgulayan maddelerden oluşur. Derecelendirme formatı, çocukların anlayabileceği basitlikte tasarlanmıştır (Örn: 3’lü Likert ölçeği: Hiçbir zaman, Bazen, Çoğu zaman).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, çocuk istismarı, ihmal, uyarlama, çok boyutlu ölçüm, ebeveynlik, 2020.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Beyazit, U. ve Bütün Ayhan, A.’ya ait ORCID bilgileri kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar: Aynur Bütün Ayhan)

Correspondence Address:

Sorumlu yazar Aynur Bütün Ayhan’ın iletişim adresi makalede belirtilen e-posta adresidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Ölçeğin kullanımı için orijinal ölçek geliştiricilerinden ve Türkçe uyarlamasını yapan yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Akademik kullanım için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret:

Ticari kullanım ücretleri veya standart lisans bilgileri makalede belirtilmemiştir. Genellikle akademik araştırmalar için yazarlarla doğrudan iletişim kurulması gerekmektedir.

Test Yılı:

Türkçe Uyarlama ve Geçerlik/Güvenirlik Çalışması: 2020

Kaynaklar

• Beyazit, U., & Bütün Ayhan, A. (2020). The Turkish version of the 6–9 years form of the multidimensional neglectful behavior scale-child report: Validity and reliability studies. Current Psychology, 1-11. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00979-8

• Makalenin doğrudan bağlantısı: link.springer.com

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği 6-9 Yaş Çocuk Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, Beyazit ve Bütün Ayhan’ın 2020 tarihli “The Turkish version of the 6–9 years form of the multidimensional neglectful behavior scale-child report: Validity and reliability studies” başlıklı makalesinde veya eklerinde bulunabilir.

Bu ölçek, çocukların bakım verenlerinin kendilerine sağladığı fiziksel, duygusal veya gözetimsel desteğin yeterliliğini değerlendiren maddelerden oluşmaktadır.