Cinsel Yaşamda Üstünlük Ölçeği

Özet

Cinsel Yaşamda Üstünlük Ölçeği (CYÜÖ), bireylerin cinsel ilişkilerinde deneyimledikleri veya algıladıkları güç dinamiklerini, kontrol mekanizmalarını ve karar verme süreçlerindeki iktidar dağılımını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, özellikle kadın örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin geçerlik ve güvenilirlik kriterlerini saptamayı amaçlamıştır. CYÜÖ, cinsel yaşamdaki eşitsiz güç ilişkilerini ve baskınlık eğilimlerini değerlendiren iki temel boyuttan oluşmaktadır: İlişki Kontrolü ve Karar Alma İktidarı.

Anahtar Kelimeler

Cinsel yaşam, üstünlük, güç, ilişki kontrolü, karar verme iktidarı, psikometri, geçerlik, güvenilirlik.

Yazarlar

Gülten Uçan, H. Baydur.

[quads id=5]

Amaç

Cinsel Yaşamda Üstünlük Ölçeği’nin temel amacı, cinsel ilişkiler bağlamında bireyler arasındaki güç dengesizliklerini ve üstünlük algılarını sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle Türkiye’deki kadın örnekleminde, cinsel yaşamı etkileyen kontrol mekanizmalarını ve karar alma yetkisinin dağılımını belirlemek üzere uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, alanda cinsel güç dinamiklerini güvenilir biçimde değerlendirebilecek bir araç sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

CYÜÖ, cinsel yaşamdaki güç ve baskınlık kavramını iki ana boyut altında ele almaktadır. Bu boyutlar, ölçeğin yapısal temelini oluşturur:

• İlişki Kontrolü: Bu boyut, bireyin cinsel aktiviteler sırasında eşi üzerindeki kısıtlayıcı, zorlayıcı veya yönlendirici davranışlarını kapsar. Bu, cinsel şiddet tehdidini veya zorla ilişkiyi dolaylı yoldan ölçen maddeleri içerir (15 madde).

• Karar Alma İktidarı: Bu boyut, cinsel yaşamla ilgili önemli kararların (örneğin, kimin ne zaman dışarı çıkacağı, cinsel sağlık önlemleri gibi) kim tarafından verildiğine odaklanır. Bu, ilişkideki genel söz sahibi olma durumunu yansıtır (8 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Tüm maddelerin bir arada değerlendirildiği AFA uygulamasında, öz değeri 1 ve üzeri olan toplamda altı faktör üretilmiştir. Faktör analizi için uygunluk kriterleri yüksek bulunmuştur: KMO değeri 0.832 ve Bartlett’s küresellik testi p<0.001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlıdır.

AFA ile üretilen altı boyutlu yapı, toplam değişkenliğin %63.9‘unu açıklamaktadır. Bu altı faktör, orijinal teorik yapıya uygun olarak İlişki Kontrolü (üç faktör) ve Karar Verme İktidarı (üç faktör) boyutları altında gruplanmıştır. Maddelerin tamamı özgün faktör yapılarına uyumlu biçimde dağılmış ve beklenen boyutlar altında en yüksek faktör yüklerini oluşturmuştur.

Modelin bütünü için uygulanan DFA sonuçları, modelin veriyle uyumunun iyi olduğunu göstermektedir: RMSEA=0.074, χ²/sd=2.58, CFI= 0.93 ve SRMR=0.089. Bu uyum indeksleri, iki alt boyutta da benzer bir dağılım sergilemiştir, bu da ölçeğin yapısal geçerliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

CYÜÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları ve madde analizi ile test edilmiştir. Ölçeğin toplamı için hesaplanan Cronbach Alfa değeri 0.86‘dır. Alt boyutlar için ise bu değerler, İlişki Kontrolü boyutunda 0.85 ve Karar Verme İktidarı boyutunda 0.76 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, her bir madde silindiğinde Cronbach Alfa değerinde önemli bir düşüş veya artış gözlenmemiştir. Örtüşmeye göre düzeltilmiş madde-toplam korelasyon katsayıları 0.32 ile 0.60 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçeğin genel yapısıyla tutarlı olduğunu gösterir. Maddelerin kendi boyutları ile olan yüksek korelasyonunu belirten madde ayırt edicilik başarı yüzdesi, hem her boyut için hem de ölçeğin bütününde %100 olarak saptanmıştır. Ölçeğin taban ve tavan değerleri ise %3.9’un üzerine çıkmamaktadır, bu da uç değer etkisinin minimal olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin orijinal boyut yapısını incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. AFA, verinin faktörleştirilmeye uygun olduğunu (KMO=0.832) ve istatistiksel olarak anlamlı olduğunu (Barlett’s p<0.001) doğrulamıştır. Analiz, öz değeri 1’den büyük olan altı faktörlü bir yapıya işaret etmiş ve bu yapı, toplam varyansın %63.9’unu açıklamıştır.

Çalışmada, AFA ile üretilen bu altı faktörün, orijinal ölçeğin iki ana boyutu (İlişki Kontrolü ve Karar Verme İktidarı) altında dağıldığı tespit edilmiştir. Her bir madde, ait olduğu varsayılan boyutta en yüksek faktör yükünü göstermiş ve böylece ölçeğin özgün faktör yapısına uyum sağlamıştır. DFA sonuçları da bu altı faktörlü yapının geçerliğini pekiştirmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: 4’lü Likert tipi derecelendirme

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Kadın Örneklemi

Age Group: Belirtilmemiş (Yetişkin)

Population Details: Ölçek, cinsel yaşamda üstünlük algısını ölçmek üzere kadın örnekleminde geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim yöntemiyle uygulanan, iki alt boyutlu (İlişki Kontrolü ve Karar Alma İktidarı) bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, cinsel iktidar, kadın sağlığı, Cronbach Alfa, faktör yükü, KMO, cinsel yaşam.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izinler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Gülten Uçan ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin tam metnine buradan erişilebilir: ejmanager.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: cinsel-yasamda-ustunluk-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Uçan, G. ve Baydur, H. (2018). Cinsel Yaşamda Üstünlük Ölçeği: Kadın örnekleminde geçerlilik ve güvenilirlik ölçütleri. Anatolian Journal of Psychiatry, 19(1), 52-62.

[quads id=5]

Cinsel Yaşamda Üstünlük Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• 1-İlişki Kontrolü (15 madde):

  1. Eşimden prezervatif kullanmasını isteseydim, şiddet kullanırdı.

• 2-Karar Alma İktidarı (8 madde):

  2. Kimin arkadaşlarıyla gezmeye gidileceği konusunda genellikle kim karar verir?