Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği

Özet

Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği, ebeveynlerin çocukluk dönemi rutin aşı uygulamalarına dair sahip oldukları inanç, duygu ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe versiyonu, Akdemir-Kalkan ve arkadaşları tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen kapsamlı bir uyarlama çalışması sonucunda Türk kültürüne kazandırılmıştır. Bu uyarlama, ölçeğin dilsel ve kültürel geçerlik standartlarını koruyarak halk sağlığı ve koruyucu hekimlik alanındaki araştırmacılar için güvenilir bir veri toplama aracı sunmayı amaçlamıştır. Ölçek, çocuk sağlığının korunmasında kritik rol oynayan aşı reddi veya tereddüdü gibi konuların anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aşı, Ebeveyn Tutumları, Çocukluk Çağı Aşıları, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Halk Sağlığı, Aşı Tereddüdü

Yazarlar

Akdemir-Kalkan, İ., Ören, M., Karasahin, O., Yıldız, Y., Demir, Y., Dal, T., Çelen, M.

Amaç

Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının rutin aşı takvimine yönelik algılarını, risk değerlendirmelerini ve genel kabul düzeylerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, aşılamayı destekleyici veya engelleyici tutumların yoğunluğunu belirleyerek, halk sağlığı uzmanlarına ve politika yapıcılara hedeflenmiş müdahaleler geliştirmeleri için veri sağlamaktadır.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini ve yapısal bütünlüğünü koruyarak Türkiye’deki ebeveyn popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm yapılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu, farklı kültürel bağlamlarda ebeveynlerin ebeveyn tutumları ile aşı davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi açısından hayati öneme sahiptir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, temel olarak “Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumu” yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle üç ana bileşenden oluşur:

• Bilişsel Bileşen: Ebeveynlerin aşıların güvenliği, etkinliği ve gerekliliği hakkındaki bilgi ve inançlarını içerir.
• Duygusal Bileşen: Aşılarla ilgili endişe, korku veya rahatlık gibi duygusal tepkileri kapsar.
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Aşı randevularına uyma, aşı bilgilerini aktif olarak arama veya aşıyı reddetme eğilimi gibi davranışsal niyetleri yansıtır.

Ölçek, bu bileşenlerin bütünleşik bir skorunu sunarak ebeveynin aşılamaya karşı genel yönelimini nicel olarak ifade etmeyi sağlar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylı olarak sunulmamış olsa da, Akdemir-Kalkan ve arkadaşları tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışmasında ölçeğin psikometrik geçerliği titizlikle incelenmiştir.

Uyarlama çalışmasında genellikle kullanılan geçerlik türleri şunlardır:

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiği incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği (Faktör Analizi): Ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığı Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçeğin skorlarının, aşılanma durumu gibi dış ölçütlerle (kriterlerle) ilişkisi incelenerek geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak Akdemir-Kalkan ve arkadaşlarının uyarlama çalışmasında iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) gibi standart güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek katsayılar, ölçeğin iç tutarlılığının yeterli olduğunu göstermiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediği belirlenmiştir. Bu, ölçeğin zamana karşı kararlılığını kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği’nin Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örneklemine uygunluğu Faktör Analizi ile incelenmiştir.

Uyarlama makalesinde (Akdemir-Kalkan et al., 2021) büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının (örneğin, aşı güvenliği, aşı gerekliliği, aşı tereddüdü alt boyutları) korunup korunmadığı test edilmiştir. Analiz sonuçları, uyarlanan ölçeğin çok faktörlü yapısının kabul edilebilir düzeyde uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama makaleleri genellikle 4 veya 5’li Likert skalası kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan dil)

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Çocuk sahibi bireyler)

Yaş Grubu: Çocukluk çağı aşıları için karar verme yetkisine sahip yetişkin ebeveynler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’de yaşayan ve çocukluk çağı aşıları konusunda tutum bildirebilecek ebeveynler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Aşı, Ebeveyn, Tutum, Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Çocuk Sağlığı, Koruyucu Hekimlik

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya kullanımı için ücret bilgisi uyarlama makalesinde açıkça belirtilmemiştir; ancak akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu yazarın iletişim bilgileri aşağıda sunulmuştur.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İrem Akdemir Kalkan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

Akdemir-Kalkan, İ., Ören, M., Karasahin, O., Yıldız, Y., Demir, Y., Dal, T., … Çelen, M . (2021). Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeğinin Türkçeye kültürel ve dil uyarlaması. Pamukkale Tıp Dergisi, 14(1), 49-56. https://doi.org/10.31362/patd.748886

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi (uyarlama çalışması): cocukluk-cagi-asilarina-yonelik-ebeveyn-tutumlari-olceginin-turkceye-kulturel-ve-dil-uyarlamasi-toad.pdf

Çocukluk Çağı Aşılarına Yönelik Ebeveyn Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddelerin orijinal ve Türkçe uyarlanmış halleri, yukarıda belirtilen Akdemir-Kalkan ve arkadaşları (2021) tarafından yayınlanan makale içerisinde bulunmaktadır ve ilgili araştırmacılar tarafından bu kaynaktan temin edilmelidir.