Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği (PACV)

Özet

Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği (PACV), ebeveynlerin rutin çocukluk dönemi aşı uygulamalarına yönelik sahip oldukları tutum düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe kültüre uyarlanması ve geçerlik-güvenirlik çalışmalarının yapılması, Mutlu (2021) tarafından gerçekleştirilen yayınlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında sağlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki ebeveynlerin aşı tereddüdü veya kabul düzeylerini bilimsel yöntemlerle değerlendirmeye olanak tanımaktadır. PACV, halk sağlığı politikalarının belirlenmesinde ve aşı karşıtlığıyla mücadele stratejilerinin geliştirilmesinde kritik veriler sunar.

Anahtar Kelimeler

Aşı, ebeveyn tutumu, çocukluk çağı aşıları, aşı tereddüdü, PACV, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, halk sağlığı.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında Mutlu, M. tarafından yapılmıştır. Sorumlu Yazar ve iletişim kişisi olarak Yasemin Çayır belirtilmiştir.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocukluk çağı aşı programlarına yönelik genel eğilimlerini, inançlarını ve duygusal tepkilerini sistematik olarak ölçmektir. Bu amaç, ebeveynlerin aşı güvenliği, etkinliği, gerekliliği ve potansiyel yan etkileri hakkındaki düşüncelerini kantitatif verilere dönüştürerek, sağlık profesyonellerine risk altındaki grupları belirleme ve hedefe yönelik eğitim programları geliştirme imkanı sunar.

PACV’nin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki kültürel ve sosyoekonomik bağlamda ebeveyn tutum farklılıklarını incelemek, aşı tereddüdünün yaygınlığını tespit etmek ve bu tereddüde yol açan spesifik faktörleri anlamak için bir araç sağlamıştır.

Yapı

Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği (PACV), ebeveynlerin aşılarla ilgili karmaşık tutum yapısını ölçmeyi hedefler. Bu yapı genellikle bilişsel (inançlar), duygusal (kaygılar) ve davranışsal niyet (aşı yapma istekliliği) bileşenlerini içerir. Ölçek, genellikle aşıların faydalarına yönelik inançlar, aşıların risklerine yönelik algılar ve sağlık otoritelerine duyulan güven gibi alt boyutlardan oluşur.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu veya uygun modifikasyonlarla geçerli kılındığını varsaymaktadır. Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, ebeveynlerin aşılanma konusundaki kararlarını etkileyen temel motivasyon ve inanç sistemleridir.

Geçerlik

PACV’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Mutlu (2021) tarafından gerçekleştirilen yüksek lisans tezinde detaylandırılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren en önemli psikometrik özelliktir. Çalışmada muhtemelen yapı geçerliği (faktör analizi ile), kapsam geçerliği (uzman görüşleriyle) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (benzer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri kullanılmıştır.

Türkçe uyarlamada, ölçeğin maddelerinin kültürel bağlama uygunluğu ve ölçülen yapıyı temsil etme yeteneği test edilmiştir. Yüksek düzeyde geçerlik, PACV’den elde edilen sonuçların ebeveynlerin gerçek aşı tutumlarını doğru bir şekilde yansıttığı anlamına gelir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması da Mutlu (2021) tezi kapsamında ele alınmıştır. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara göre tutarlılığını ifade eder. Bu çalışma sırasında genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Bunun yanı sıra, test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, aynı ebeveyn grubuna farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonunu inceleyerek ölçeğin zamana karşı ne kadar kararlı olduğunu ortaya koyar. Elde edilen güvenilirlik katsayıları, PACV’nin Türk kültüründe tutarlı ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olan Faktör Analizi, PACV’nin orijinal ölçek yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amacıyla kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu alt boyutların teorik yapıyla uyumunu kontrol eder.

Mutlu’nun (2021) çalışmasında muhtemelen Açımlayıcı (Exploratory) ve/veya Doğrulayıcı (Confirmatory) Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin kaç faktörlü bir yapıya sahip olduğu (örneğin, aşı faydasına inanç, aşı riskine yönelik kaygı, doktor güveni gibi) belirlenmiş ve bu faktörlerin ölçülen yapıyı ne ölçüde açıkladığı tespit edilmiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını pekiştirmiştir.

Enstrüman

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation). Orijinal bir ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Format:

Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Olası format, orijinal ölçeğe bağlı olarak 4 veya 5’li Likert tipinde cevaplanmıştır).

Dil Mevcut:

Türkçe (Uyarlama dili) ve Orijinal Dil (Orijinal ölçeğin dili).

Popülasyon Grubu:

Ebeveynler (Çocuk sahibi olan bireyler).

Yaş Grubu:

Yetişkin ebeveynler.

Popülasyon Detayları:

Çocukluk çağı aşı takvimine tabi çocukları olan ebeveynler. Mutlu (2021) tezinde örneklem detayları mevcuttur.

Test Metodolojisi:

Öz-bildirim ölçeği. Ebeveynler, aşılarla ilgili maddelere kendi tutum düzeylerini belirten seçenekleri işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Aşı tereddüdü, ebeveynlik, çocuk sağlığı, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, kamu sağlığı, tutum ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

Bağlılık E-posta Adresleri:

Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi:

Mutlu, M. (2021) tezi bağlamında: Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Anabilim Dalı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Dr. Yasemin Çayır veya tez yazarı Mutlu, M. ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta mevcut değildir, ancak akademik tezlerde yer alan ölçekler genellikle akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin dahilinde ücretsiz olabilir.

Kaynaklar

• Mutlu, M. (2021). Çocukluk çağı aşıları hakkında ebeveynlerin tutumları ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Anabilim Dalı.
• Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: cocukluk-cagi-asilari-hakkinda-ebeveynlerin-tutumlari-olcegi-pacv-toad.pdf

Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği (PACV) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için, Mutlu (2021) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.