Özürlü Bir Çocuğa Sahip Anne-Babaların Kaygı Ve Endişe Düzeyi Ölçeği

Özet

Özürlü Bir Çocuğa Sahip Anne-Babaların Kaygı Ve Endişe Düzeyi Ölçeği, engelli veya sürekli hastalığı olan bir çocuğa sahip ebeveynlerin yaşadığı kaygı ve endişe düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Füsun Akkök tarafından 1989 yılında Türkçe’ye uyarlama ve psikometrik özellikleri incelenen bu ölçek, ebeveynlerin karşılaştığı zorlukları 11 farklı alt boyutta ve toplam 66 madde ile ele almaktadır. Ölçek, aile içi sorunlardan kişisel endişelere ve çocuğun özel durumuna ilişkin kaygılara kadar geniş bir yelpazeyi kapsayarak, bu zorlu yaşam durumundaki ebeveynlerin psikolojik yükünü anlamaya yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Kaygı, Endişe, Engelli Çocuk, Ebeveyn, Psikolojik Ölçme, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Aile Sorunları, Kişisel Endişeler

Yazarlar

Füsun Akkök

Amaç

Özürlü Bir Çocuğa Sahip Anne-Babaların Kaygı Ve Endişe Düzeyi Ölçeği‘nin temel amacı, engelli veya kronik hastalığı olan bir engelli çocuğa sahip ebeveynlerin deneyimlediği kaygı ve endişe seviyelerini objektif bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, ebeveynlerin yaşam kalitelerini, psikolojik iyi oluşlarını ve karşılaştıkları spesifik stres faktörlerini belirlemede önemli bir araç olarak hizmet vermektedir. Ölçek, bu özel durumun getirdiği çok yönlü zorlukları anlayarak, ebeveynlere yönelik daha etkili destek programları ve müdahaleler geliştirilmesine katkı sağlamayı hedefler.

Ölçek, ebeveynlerin aile yaşamına getirilen sınırlamalardan mali kaygılara, kişisel ödül eksikliğinden çocuğun ömür boyu bakımı gibi konulara kadar uzanan geniş bir yelpazedeki endişelerini ortaya koymaktadır. Bu sayede, ebeveynlerin yaşadığı stres kaynaklarının detaylı bir profili çıkarılabilmekte ve klinik uygulamalarda ve araştırmalarda değerli veriler sunulmaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, engelli bir çocuğa sahip olmanın getirdiği spesifik kaygı ve endişe düzeyleridir. Bu yapı, üç ana kategori altında toplanan 11 ayrı alt boyuttan oluşmaktadır:

1. Aile İçindeki Sorunlar Boyutu: Bu boyut, engelli bir çocuğun aile sistemine getirdiği zorlukları ve adaptasyon süreçlerini değerlendirir.
   • Ailenin Yaşamına Getirdiği Sınırlılıklar Boyutu
   • Mali Kaygılar Boyutu
   • Aile İçi Uyumsuzluk Boyutu
2. Aile Ferdinin Kişisel Sorunları Boyutu: Bu boyut, ebeveynlerin bireysel olarak yaşadığı psikolojik ve pratik zorluklara odaklanır.
   • Ömür Boyu Bakım Boyutu
   • Kişisel Ödül Eksikliği Boyutu
   • Sürekli Hastalık Kaygısı Boyutu
   • Bir Kurum Bakımını Tercih Etme Boyutu
   • Aileye Getireceği Zorluklar Boyutu
3. Özürlü veya Sürekli Hastalığı Olan Kişiye İlişkin Sorunlar Boyutu: Bu boyut, çocuğun engeli veya hastalığı ile doğrudan ilişkili spesifik endişeleri kapsar.
   • Bağımlılık ve Kendini Yönetme Boyutu
   • Bilişsel Bozukluk Boyutu
   • Fiziksel Sınırlılıklar Boyutu

Bu çok boyutlu yapı, ebeveynlerin yaşadığı kaygı ve endişenin karmaşık doğasını yakalayarak, farklı stres kaynaklarının ayrı ayrı incelenmesine olanak tanır. Ölçek, bu alt boyutlar aracılığıyla, engelli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik durumunu derinlemesine anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Ölçek, Füsun Akkök tarafından 1989 yılında Türkiye’de yapılan bir geçerlik çalışması ile değerlendirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin engelli veya sürekli hastalığı olan bir çocuğa sahip ebeveynlerin kaygı ve endişe düzeylerini kültürel olarak uygun ve doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Bir ölçeğin geçerliği, onun gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü ifade eder.

Uyarlama çalışmalarında genellikle içerik geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği gibi farklı geçerlik türleri incelenir. Akkök’ün çalışması, bu ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu için geçerli olduğunu ortaya koyarak, klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğinin temelini atmıştır. Elde edilen geçerlik bulguları, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve ilgili kavramları doğru bir şekilde temsil ettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması da 1989 yılında Füsun Akkök tarafından yapılmıştır. Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Bir ölçeğin güvenilir olması, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar vermesi anlamına gelir.

Uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı gibi) ve test-tekrar test güvenirliği gibi yöntemler kullanılır. Akkök’ün çalışması, ölçeğin maddelerinin kendi içinde tutarlı olduğunu ve zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermiştir. Bu güvenirlik bulguları, ölçeğin ölçtüğü kaygı ve endişe düzeylerinin rastgele hatalardan ziyade gerçek farklılıkları yansıttığına dair önemli kanıtlar sunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin 11 ayrı alt boyuttan oluşması, geliştirme veya uyarlama sürecinde bir faktör analizi yapıldığını güçlü bir şekilde düşündürmektedir. Faktör analizi, çok sayıda değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenleri açıklayan temel alt boyutları veya faktörleri belirlemek için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Akkök’ün çalışmasında, engelli bir çocuğa sahip ebeveynlerin kaygı ve endişelerini yansıtan 11 farklı alt boyutun (örneğin, Ailenin Yaşamına Getirdiği Sınırlılıklar, Mali Kaygılar, Ömür Boyu Bakım) tanımlanması, ölçeğin çok boyutlu yapısının faktör analiziyle desteklendiğini ortaya koymaktadır. Bu, ölçeğin ebeveynlerin deneyimlediği stresin farklı yönlerini ayrıştırma yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon). Ölçek, orijinal bir aracın Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmesiyle geliştirilmiştir.

Format: Ölçek, toplam 66 maddeden oluşmaktadır. Her madde için yanıt formatı iki seçeneklidir: D (Doğru = Genellikle geçerli) ve Y (Yanlış = Genellikle geçersiz).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Engelli veya sürekli hastalığı olan çocuklara sahip ebeveynler.

Yaş Grubu: Yetişkin ebeveynler (genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Çalışma, engelli veya kronik bir hastalığı olan çocuklara bakmakta olan ebeveynleri kapsamaktadır. Bu popülasyon, çocuklarının özel ihtiyaçları nedeniyle benzersiz stres faktörleri ve kaygı düzeyleri deneyimleyebilir.

Test Metodolojisi: Kendi kendine raporlama şeklinde uygulanan bir anket formatındadır. Katılımcılar, her bir maddeyi kendi durumlarına göre “Doğru” veya “Yanlış” olarak değerlendirirler. Bu psikolojik ölçek, ebeveynlerin subjektif deneyimlerini ve algılarını yakalamak için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Kaygısı, Engellilik, Kronik Hastalık, Psikometrik Özellikler, Stres, Aile Danışmanlığı, Özel Gereksinimli Çocuklar, Psikolojik Destek

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Füsun Akkök)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için yazar Füsun Akkök ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım için ek izinler ve koşullar gerekebilir. Bilimsel araştırmalarda etik kurallara uygunluk esastır.

Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle ücretsiz olduğu varsayılabilir, ancak kesin bilgi için yazarla iletişime geçmek en doğrusudur.

Test Yılı: Ölçeğin güvenirlik ve geçerlik çalışması 1989 yılında yapılmıştır.

Kaynaklar

• Akkök, F. (1989). Özürlü Bir Çocuğa Sahip Anne-Babaların Kaygı Ve Endişe Düzeyini Ölçme aracının güvenirlik ve geçerlik çalışması. Psikoloji Dergisi, 7(23), 26-38.
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ozurlu-veya-surekli-hastaligi-olan-bir-cocuga-sahip-anne-babalarin-kaygi-ve-endise-duzeyi-olcegi.pdf

Özürlü Bir Çocuğa Sahip Anne-Babaların Kaygı Ve Endişe Düzeyi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

11 alt boyut ve 66 madde.
Aile İçindeki Sorunlar Boyutu:
1.Ailenin Yaşamına Getirdiği Sınırlılıklar Boyutu
2.Mali Kaygılar Boyutu.
3.Aile İçi Uyumsuzluk Boyutu
Aile Ferdinin Kişisel Sorunları Boyutu:
4.Ömür Boyu Bakım Boyutu
5.Kişisel Ödül Eksikliği Boyutu
6.Sürekli Hastalık Kaygısı Boyutu
7.Bir Kurum Bakımını Tercih Etme Boyutu
8.Aileye Getireceği Zorluklar Boyutu
Özürlü veya Sürekli Hastalığı Olan Kişiye İlişkin Sorunlar Boyutu
9.Bağımlılık ve Kendini Yönetme Boyutu
10.Bilişsel Bozukluk Boyutu
11.Fiziksel Sınırlılıklar Boyutu