Nottingham Günlük Yaşamda Genişletişmiş Aktiviteler Ölçeği

Özet

Nottingham Günlük Yaşamda Genişletişmiş Aktiviteler Ölçeği (N-GYGAÖ), bireylerin temel günlük yaşam aktivitelerinin ötesindeki daha karmaşık ve araçsal işlevsellik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle yaşlı bireylerin ve fonksiyonel kısıtlılıkları olan hastaların bağımsızlık derecelerini ölçmek için yapılmıştır. Ölçek, hareket, mutfak, ev işleri ve boş zaman aktiviteleri olmak üzere dört ana alt boyutta toplam 22 maddeden oluşur. Türkiye’deki geçerlik ve güvenilirlik çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Günlük Yaşam Aktiviteleri, Genişletilmiş İşlevsellik, Psikometrik Değerlendirme, Rehabilitasyon, Yaşlılık, Barthel İndeksi, N-GYGAÖ.

Yazarlar

Füsun Şahin, et.al.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Günlük Yaşam Aktivitelerinin (GYA) ötesinde kalan, topluma katılım ve karmaşık görevleri yerine getirme yeteneğini içeren Genişletilmiş Günlük Yaşam Aktiviteleri’ndeki (G-GYA) bağımsızlık düzeyini ölçmektir. Ölçek, özellikle inme sonrası rehabilitasyon süreçlerinde, geriatrik değerlendirmelerde ve fonksiyonel kapasitedeki değişiklikleri izlemede önemli bir rol oynamaktadır. Türkçe versiyonun amacı, bu değerlendirmeyi Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir şekilde sunmaktır.

Yapı

Nottingham Günlük Yaşamda Genişletişmiş Aktiviteler Ölçeği, bireyin ev içi ve ev dışı ortamda gerçekleştirdiği, daha üst düzey bilişsel ve fiziksel beceri gerektiren faaliyetleri ölçen bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, dört temel alt boyutta incelenir:

• Hareket: Yürüme, seyahat etme ve dışarı çıkma gibi mobilite ile ilgili görevleri içerir.
• Mutfak: Yemek hazırlama ve yeme alışkanlıkları gibi beslenme ile ilgili bağımsızlık düzeyini değerlendirir.
• Ev İşleri: Alışveriş yapma, temizlik ve çamaşır yıkama gibi evin idaresiyle ilgili görevleri kapsar.
• Boş Zaman Aktivitesi: Araba kullanma, hobilerle ilgilenme ve sosyal etkinliklere katılma gibi daha karmaşık ve isteğe bağlı faaliyetleri ölçer.

Geçerlilik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliliği, özellikle eşzamanlı geçerlilik (concurrent validity) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yapılan çalışmada, fonksiyonel bağımsızlığın standart bir ölçütü olan Modifiye Barthel İndeksi (MBI) kullanılarak karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Bu analizler, N-GYGAÖ’nün ölçtüğü genişletilmiş aktivite düzeylerinin, temel GYA düzeyleri ile anlamlı bir ilişki içerisinde olduğunu ve bu bağlamda ölçeğin yapısal geçerliliğini desteklediğini göstermiştir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizi sonucunda, ölçeğin genelinde Cronbach’ın alfa katsayısı (α) 0.707 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyini işaret etmektedir. Ölçek maddelerinin her bir alt boyutta ve toplam puanda tutarlı yanıtlar sağladığı belirlenmiştir.

Test-tekrar test güvenilirliğini belirlemek amacıyla, ölçeğin son Türkçe versiyonu 60 katılımcıya iki haftalık aralıklarla iki kez uygulanmıştır. İki uygulama arasındaki korelasyonun yüksek olması, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini ve ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçek, orijinal yapısında belirlenen 4 alt boyutlu (Hareket, Mutfak, Ev İşleri, Boş Zaman Aktivitesi) yapıyı korumaktadır. Türkçe adaptasyon çalışmasında bu dört faktörlü yapının Türk popülasyonundaki verilerle uyumlu olup olmadığı incelenmiştir. Her bir alt boyut, ilgili faaliyetleri temsil eden belirli sayıda madde (toplam 22 madde) içerecek şekilde gruplandırılmıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak dayandığı G-GYA kavramını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-report) veya yapılandırılmış görüşme temelli 4’lü Likert ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Yaşlı bireyler, nörolojik veya fiziksel kısıtlılıkları olan hastalar (özellikle inme sonrası rehabilitasyon hastaları).

Yaş Grubu: Yetişkin ve Geriatrik popülasyon.

Popülasyon Detayları: Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması, fonksiyonel kısıtlılığı olan Türk yetişkinler ve yaşlılar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek 22 maddeden oluşur ve yanıtlar 4’lü Likert derecelendirmesi kullanılarak toplanır. Yüksek puanlar, genişletilmiş günlük yaşam aktivitelerinde daha yüksek düzeyde bağımsızlığa işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Durum, Adaptasyon, Cronbach Alfa, Geriatri, Rehabilitasyon, Bağımsızlık, Enstrümantal Aktivite.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme tarihi 1980’li yıllara dayanmaktadır. Türkçe adaptasyon ve validasyon çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Füsun Şahin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: nottingham-gunluk-yasamda-genisletismis-aktiviteler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Şahin, F., et.al. (2008). Reliability and validity of the Turkish version of the Nottingham Extended Activities of Daily Living Scale. Aging Clinical and Experimental Research, 20 (5), 400-405.

Nottingham Günlük Yaşamda Genişletişmiş Aktiviteler Ölçeği Maddeleri

Ölçek 4 alt boyut ve 22 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert formatındadır (3=katılıyorum – 2=kısmen katılıyorum – 1=katılmıyorum – 0=fikrim yok).

Alt Boyutlar ve Örnek Maddeler:

• Hareket ( 6 m ) : Dışarıda yürür müsünüz ?
• Mutfak ( 5 m ) : Yemeğinizi kendiniz mi yersiniz ?
• Ev İşleri ( 5 m ) : Kendi alışverişinizi yapar mısınız?
• Boş Zaman Aktivitesi ( 6 m ) : Araba kullanır mısınız?