Ciddi Boş Zaman Ölçeği

Özet

Ciddi Boş Zaman Ölçeği’nin (CBZÖ) kısa formu olan 18 maddelik versiyonunun psikometrik özelliklerini ve faktör yapısını Türkiye örnekleminde sınamak amacıyla geliştirilen bu çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini sunmaktadır. Ölçek, bireylerin boş zaman aktivitelerine olan ciddi bağlılıklarını, çabalarını ve kişisel gelişimlerini ölçmeyi hedeflemektedir. 2020 yılında yayımlanan bu çalışma, ölçeğin kısaltılmış halinin Türk kültürüne uygunluğunu ve bilimsel çalışmalarda kullanılabilecek sağlam bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ciddi Boş Zaman, Boş Zaman, Ölçek Geliştirme, Kısa Form, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Işık, U., Kalkavan, A., ve Demirel, M.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Ciddi Boş Zaman kavramını ölçmek için kullanılan orijinal ölçeğin kısaltılmış 18 maddelik formunun (ölçek) Türkiye bağlamında psikometrik açıdan ne kadar uygun olduğunu ve yapısal bütünlüğünü koruyup korumadığını belirlemektir. Ölçeğin kısa formu, özellikle geniş örneklemlerle yapılan araştırmalarda uygulama süresini kısaltarak verimliliği artırmayı amaçlamaktadır.

Araştırmacılar, ölçeğin alt boyutlarının teorik çerçeveye uygunluğunu Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemini kullanarak test etmişlerdir. Bu sayede, Ciddi Boş Zaman yapısının Türk katılımcılar arasında da çok boyutlu ve tutarlı bir şekilde ölçüldüğünü kanıtlamak hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, Kanadalı sosyolog Robert Stebbins tarafından geliştirilen Ciddi Boş Zaman (Serious Leisure) teorik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin amatör, hobi veya gönüllü rollerde sistemli, sürekli ve yüksek bağlılıkla sürdürdüğü, önemli, tatmin edici ve kişisel kariyer algısı yaratan boş zaman faaliyetlerini ifade eder.

Ciddi Boş Zaman yapısı genellikle altı temel boyutta incelenir: Sebatkarlık (Perseverance), Çaba (Effort), Boş Zaman Kariyeri (Leisure Career), Benzersiz Etkilenme (Unique Ethos), Özdeşleşme (Identification) ve Kalıcı Faydalar (Durable Outcomes). Ölçeğin kısa formunun da bu temel boyutları temsil eden maddeler içermesi ve bu çok boyutlu yapıyı koruması beklenmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, referans makalenin başlığında belirtilmiş olmasına rağmen, orijinal kaynakta detaylı bilgi verilmemiştir. Ancak, bir ölçeğin kısa formunun sınanması genellikle Yapı Geçerliği (Construct Validity) üzerine odaklanır.

Yapı geçerliğinin Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmesi, 18 maddelik kısa formun, teorinin öngördüğü çok boyutlu yapıyı (muhtemelen altı faktörlü yapıyı) ne ölçüde desteklediğini gösterir. Bu analizler, model uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) aracılığıyla ölçek yapısının kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koymuş olmalıdır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, bu tür psikometrik çalışmalarda iç tutarlılık güvenilirliği esastır. Çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılığını ve alt boyutların kendi içindeki tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa katsayıları (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını gösterir. Bu durum, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğinin önemli bir kanıtıdır.

Faktör Analizi

Çalışmanın ana odak noktası, Ciddi Boş Zaman Ölçeği’nin 18 maddelik kısa formunun faktör yapısının sınanmasıdır. Bu sınama, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA, araştırmacıların önceden belirlediği faktör modelinin toplanan veriye ne kadar iyi uyduğunu test eder.

Kısa formun başarılı bir şekilde geçerli kabul edilmesi, orijinal uzun formun alt boyutlarının (Sebatkarlık, Çaba vb.) 18 madde ile de temsil edildiğini ve bu yapının Türkiye örneklemi için de geçerli olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunun bir işaretidir.

Araç

Test Type: Geliştirme/Adaptasyon (Kısa formun psikometrik sınanması)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Boş zaman aktivitesine katılan yetişkinler ve gençler.

Age Group: Çalışmanın yapıldığı Türkiye örneklemi yaş aralığına bağlıdır (Genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin nüfus).

Population Details: Çalışmanın referans makalesinde belirtilen Türkiye örneklemi.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçek Formu.

Anahtar Kelimeler

Ciddi Boş Zaman, Psikometrik Özellikler, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Spor Bilimleri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Utku Işık

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Çalışmanın yayımlanma tarihi 2020’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Utku Işık ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik kullanım genellikle izne tabidir, ancak genellikle ücretsizdir.

Kaynaklar

Işık, U., Kalkavan, A., ve Demirel, M. (2020). Ciddi Boş Zaman Ölçeğinin kısa formunun (18-madde) faktör yapısının Türkiye örneklemine yönelik sınanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18 (3), 136-145.

Makalenin orijinaline Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: ciddi-bos-zaman-olcegi-toad.pdf

Ciddi Boş Zaman Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin 18 maddelik kısa formuna ait maddeler listelenmemiştir. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişte sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak verilen makaleye başvurunuz.