Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçei

Özet

Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçeği (ÇDEEÖ), orijinal adı Environmental Affective Dispositions Scale (EADS) olan psikolojik bir aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, bireylerin çevreye yönelik sahip oldukları duyuşsal eğilimleri ve duygusal tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında Fettahlioglu, Timur ve Timur tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürü bağlamında psikometrik özelliklerini inceleyerek, çevre eğitimi ve psikolojisi alanındaki araştırmacılar için güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, bireylerin çevre sorunlarına karşı hissettikleri kaygı, umut, öfke veya ilgisizlik gibi çeşitli duygusal eğilimleri nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır. Orijinal ölçeğin yapısal modelini koruyarak yapılan bu uyarlama, çevre bilincinin duyuşsal boyutunu derinlemesine anlamak için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Duygusal Eğilimler, Çevre Eğitimi, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Duyuşsal Boyut, Çevre Psikolojisi.

Yazarlar

Pınar Fettahlioglu, Serap Timur, Bülent Timur (Uyarlama Çalışması Yazarları), Nagihan İmer Çetin (Sorumlu Yazar/İletişim).

Amaç

Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çevreye ve çevresel sorunlara karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri ve eğilimleri sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle çevre eğitimi araştırmalarında, öğrencilerin veya genel popülasyonun çevre bilinci gelişiminin duyuşsal bileşenini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki akademik çalışmalar ve eğitim programlarının etkinliğini değerlendirme süreçleri için sağlam bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin çevreye yönelik sahip olduğu kalıcı duyuşsal veya duygusal yatkınlıkları (dispositions) ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bilişsel çevre tutumlarından ayrı olarak ele alınan, bireyin çevresel uyaranlara veya tehditlere verdiği otomatik duygusal tepkileri içerir. Ölçülen bu çevresel duygusal eğilimler, bireylerin çevresel davranışlarını ve aktivizme yatkınlıklarını etkileyen temel motivasyon kaynakları olarak kabul edilir.

Orijinal ölçek, bu duygusal eğilimleri genellikle birkaç alt boyutta ele alır (örneğin, pozitif çevresel duygular, negatif çevresel duygular veya çevresel kaygı). Uyarlama çalışması sırasında gerçekleştirilen Faktör Analizi işlemleri, bu teorik yapının Türkçe veri setinde de doğrulanıp doğrulanmadığını araştırmıştır.

Geçerlik

Fettahlioglu, Timur ve Timur (2016) tarafından yürütülen Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini incelemiştir. Çalışmada, ölçeğin çevresel duyuşsal eğilimler yapısını ne kadar doğru temsil ettiğini belirlemek amacıyla çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, ölçeğin yapısal bütünlüğünü test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemine başvurulur.

Yapılan analizler, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı bir faktör yapısı sergilediğini göstermiş ve madde yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçeği’nin Türk kültüründe ölçmek istediği yapıyı geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir. Daha fazla bilgi için, araştırmacılar Fettahlioglu ve ark. (2016) makalesine başvurabilirler.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder. Türkçe adaptasyon çalışmasında, bu tutarlılık genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilmiştir.

Adaptasyon çalışmasının bulguları, Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçeği’nin genel olarak yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçeğin Türk örnekleminde güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek için muhtemelen hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin teorik yapısını keşfetmeye yardımcı olurken, DFA ise orijinal İngilizce ölçeğin öngörülen faktör yapısının Türk örnekleminde ne ölçüde doğrulandığını test etmiştir.

Çalışmanın sonuçları, genellikle orijinal EADS ölçeğinin çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonda da kabul edilebilir uyum indeksleri ile korunduğunu doğrulamıştır. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu ve çevresel duyuşsal eğilimlerin Türkiye’deki popülasyonda da benzer bileşenlerden oluştuğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerin standart formatıdır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Çevre eğitimi alanında çalışan öğrenciler veya genel popülasyon (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Age Group: Ergenlik dönemi ve üzeri (Genellikle 16 yaş ve üstü).

Population Details: Fettahlioglu ve ark. (2016) çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri için belirli bir öğrenci grubunu (örneğin, Eğitim Fakültesi öğrencileri) hedef almıştır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

EADS, Çevresel Kaygı, Duyuşsal Eğilimler, Ölçek Geliştirme, Psikoloji, Psikometrik Özellikler, Çevresel Tutumlar.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden izin alınıp alınmadığı bilgisi adaptasyon makalesinde mevcuttur. Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir telif ücreti veya izin gerekliliği, sorumlu yazar Nagihan İmer Çetin ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Ölçeğin Türkçe adaptasyonuna ilişkin birincil akademik referans aşağıda listelenmiştir:

• Fettahlioglu, P., Timur, S., & Timur, B. (2016). Environmental Affective Dispositions Scale (EADS): The Study of Geçerlik and Güvenirlik and Adaptation to Turkish. International Journal of Environmental and Science Education, 11(10), 3179-3199.

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: environmental-affective-dispositions-scale-eads-the-study-of-validity-and-reliability-and-adaptation.pdf

Çevresel Duygusal Eğilimler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır ve bu akademik giriş kapsamında sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için Fettahlioglu, Timur ve Timur (2016) makalesine başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.