Biyoloji Öğretmen Adaylarının Çevre Bilinci ve Çevresel Duyarlılığı Ölçeği

Özet

Biyoloji Öğretmen Adaylarının Çevre Bilinci ve Çevresel Duyarlılığı Ölçeği, 2013 yılında Yeşilyurt, Gül ve Demir tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Biyoloji Öğretmen Adaylarının çevreye yönelik bilişsel farkındalık düzeylerini ve duyuşsal eğilimlerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması sonucunda 37 maddeden ve iki ana alt boyuttan oluşan ölçeğin yapı geçerliliği Açımlayıcı Faktör Analizi ile test edilmiş; güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) ise oldukça yüksek (0.921) bulunmuştur. Ölçek, çevre eğitimi alanındaki araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre bilinci, çevresel duyarlılık, öğretmen adayları, Likert Ölçeği, ölçek geliştirme, psikometri.

Yazarlar

Selami Yeşilyurt, Şeyma Gül, Yusuf Demir

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, üniversitelerin Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören Biyoloji Öğretmen Adaylarının sahip oldukları çevre bilinci düzeylerini ve çevresel duyarlılık eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Ölçek, öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yaklaşımlarını, bilgi düzeylerini ve çevreye yönelik tutumlarını ölçerek, hizmet öncesi eğitim müfredatlarının çevre eğitimi yeterlilikleri açısından değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu sayede, geleceğin öğretmenlerinin çevreye duyarlı bireyler olarak yetiştirilmesi sürecine katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, toplam 37 maddeden oluşmakta olup, iki temel psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapılar şunlardır:

• Çevre Bilinci (15 Madde): Bireyin çevre sorunlarına dair bilgi ve farkındalığını, çevre dostu davranışlara yönelik bilişsel eğilimlerini ve niyetlerini ifade eder. Bu alt boyut daha çok bireyin çevresel etkileri anlama ve sorumluluk alma isteğini yansıtır.
• Çevresel Duyarlılık (22 Madde): Bireyin çevreyle ilgili gelişmeleri takip etme, çevre sorunlarına duygusal tepki verme ve aktif katılım gösterme eğilimini ifade eder. Bu alt boyut, bireyin çevreye yönelik duyuşsal bağlılığını ve ilgisini ölçmektedir.

Bu iki boyut, öğretmen adaylarının hem bilgiye dayalı farkındalığını hem de eyleme dönük motivasyonunu kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Elde edilen veriler üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, maddelerin teorik olarak öngörülen alt boyutlara uygun şekilde kümelenip kümelenmediğini belirlemekte kritik rol oynamıştır. AFA sonuçları, ölçeğin iki temel faktör (Çevre Bilinci ve Çevresel Duyarlılık) altında toplandığını ve bu faktör yapısının teorik çerçeveyi desteklediğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenirliğini belirlemek için madde analizi çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında öncelikle madde-toplam korelasyonları incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı olarak ise Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, 37 maddelik ölçeğin genelinden elde edilen Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı 0.921 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçtüğü yapıyı güvenilir bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla yürütülen faktör analizi çalışmaları, ölçeğin iki faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu iki faktör, toplam 37 maddeyi kapsamaktadır. Faktör dağılımı şu şekildedir:

1. Birinci Faktör (Çevresel Duyarlılık): 22 maddeden oluşmaktadır.
2. İkinci Faktör (Çevre Bilinci): 15 maddeden oluşmaktadır.

Faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin teorik olarak beklenen iki boyutlu yapıyı başarılı bir şekilde ayırdığını kanıtlamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Kesinlikle Katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Yükseköğretim öğrencileri)

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Biyoloji öğretmenliği lisans programlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Öğretmen eğitimi, çevre eğitimi, geçerlik, güvenirlik, biyoloji eğitimi, çevre tutumu.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selami Yeşilyurt

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

İzinler & Ücretler ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir.

Test Yılı: 2013

Referanslar

Yeşilyurt, S., Gül, Ş. ve Demir, Y. (2013). Biyoloji Öğretmen Adaylarının Çevre Bilinci ve Çevresel Duyarlılığı: Ölçek geliştirme çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 38-54.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır:

biyoloji-ogretmen-adaylarinin-cevre-bilinci-ve-cevresel-duyarliligi-olcegi-toad.pdf

Makalenin dergi linki: acikarsiv.mehmetakif.edu.tr

Biyoloji Öğretmen Adaylarının Çevre Bilinci ve Çevresel Duyarlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 2 Alt boyut ve toplam 37 Maddeden oluşmaktadır:

• Çevre Bilinci (15 m) Örnek Madde: Havayı daha az kirlettiği için CO2 emisyon değeri düşük araçları tercih ederim.
• Çevresel Duyarlılık (22 m) Örnek Madde: Çevreyle ilgili gelişmeleri günlük gazetelerden takip ederim.