Yoğun Bakım Ünitesi Çevresel Stresörler Ölçeği

Özet

Yoğun Bakım Ünitesi Çevresel Stresörler Ölçeği (YBUÇSÖ), hastaların yoğun bakım ortamında deneyimlediği çevresel faktörlere bağlı stres düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Çınar, Aslan ve Kurtoğlu tarafından 2011 yılında yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması ile Türk popülasyonuna kazandırılmıştır. Bu uyarlama, YBU ortamının hastalarda yarattığı potansiyel olumsuz etkileri ve algılanan çevresel stresörlerin şiddetini belirleyerek, hemşirelik bakımının ve çevresel düzenlemelerin optimize edilmesine bilimsel zemin hazırlamaktadır. Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Ünitesi, Çevresel Stresörler, Stres, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Hemşirelik, Psikometri.

Yazarlar

Çınar, S., Aslan, F., Kurtoğlu, T.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yoğun bakım ünitelerinde (YBU) tedavi gören hastaların maruz kaldığı çevresel faktörlerin neden olduğu stres düzeylerini sistematik ve objektif bir şekilde değerlendirmektir. YBU’lar, genellikle yüksek ses, kesintili uyku düzeni, sürekli parlak ışıklar ve yaşam destek cihazlarının varlığı gibi birçok stres kaynağını barındırır. Ölçek, bu çevresel girdilerin hastanın psikolojik refahı ve klinik sonuçları üzerindeki etkilerini ölçmeye odaklanır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürü ve sağlık sistemi bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, hemşireler ve sağlık profesyonelleri, çevresel stresörleri azaltmaya yönelik hedeflenmiş müdahaleler geliştirebilirler.

Yapı

Yoğun Bakım Ünitesi Çevresel Stresörler Ölçeği, bir hastanın YBU deneyimi sırasında çevreden kaynaklanan algılanan stres faktörlerinin çok boyutlu yapısını ölçer. Ölçülen yapı, hastanın YBU çevresindeki fiziksel, duyusal ve sosyal uyaranları ne ölçüde rahatsız edici veya stres verici olarak algıladığını kapsar.

Ölçek maddeleri, hastaların çevresel faktörlerden (örneğin, gürültü, sıcaklık, personel konuşmaları) ne kadar etkilendiğini 4 dereceli Likert tipi bir derecelendirme kullanarak sorgular. Bu yapı, hemşirelik araştırmalarında YBU sendromu ve deliryum gibi durumlarla ilişkili çevresel risk faktörlerinin belirlenmesinde kritik bir rol oynar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü göstermek üzere gerçekleştirilmiştir. Uyarlama sürecinde, özellikle kapsam (içerik) geçerliği titizlikle incelenmiştir.

• Kapsam Geçerliği Analizi: Ölçeğin maddelerinin, YBU çevresel stresörleri yapısını yeterince temsil edip etmediğini değerlendirmek için uzman görüşlerine başvurulmuştur.

• İstatistiksel Yöntem: Kapsam geçerliği için istatistiksel analiz yöntemi olarak Kendall W Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, uzmanlar arasındaki görüş birliğini ölçerek ölçeğin içeriğinin geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığının ve ölçüm sonuçlarının kararlılığının yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin klinik ve akademik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

• İç Tutarlılık Değerlendirmesi: Ölçeğin iç tutarlılığını hesaplamak için Cronbach’s alfa katsayısı kullanılmıştır. Genel iç tutarlılık güvenirlik katsayısı 0,94 olarak bulunmuş olup, bu değer mükemmel düzeyde bir tutarlılığa işaret eder.

• Grup Bazlı Analizler: Çalışmada incelenen iki farklı grup için Cronbach Alfa katsayıları sırasıyla Grup 1 için 0,87 ve Grup 2 için 0,90 olarak saptanmıştır.

• Yarı Test Güvenirliği: Testin bütününe ilişkin güvenirlik katsayısı hesaplanırken Spearman-Brown katsayısından yararlanılmıştır. Bu katsayı 0,91 olarak tespit edilmiş, bu da ölçeğin yüksek yarı test güvenirliğine sahip olduğunu göstermektedir.

• Madde Analizi: Madde toplam puan korelasyonlarının incelenmesinde Pearson korelasyon analizi kullanılarak, her bir maddenin ölçeğin genel puanına anlamlı katkısı olduğu doğrulanmıştır.

Faktör Analizi

Sağlanan kaynak materyalde doğrudan bir Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucuna yer verilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışması kapsamında elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayısı (Genel Cronbach Alfa = 0,94), ölçeğin güçlü bir tek boyutluluğa veya yüksek düzeyde ilişkili alt boyutlardan oluşan tutarlı bir yapıya sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede başarılı olduğunu gösterir.

Geçerlik çalışmasında içerik geçerliğine odaklanılmasına rağmen, ölçeğin yapı geçerliğinin tam olarak anlaşılması için gelecekteki araştırmalarda faktör yapısının detaylıca incelenmesi ve boyutluluk analizlerinin yapılması önerilmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirime dayalı, 4’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması Çınar, Aslan ve Kurtoğlu tarafından 2011 yılında yayımlanmıştır).

Popülasyon Grubu: Yoğun Bakım Ünitesi (YBU) hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkin hastalar (Özel bir yaş aralığı belirtilmemiştir).

Popülasyon Detayları: Ölçek, YBU ortamında bulunan ve sözel iletişim kurabilen hastaların çevresel stres algısını ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Hastalar, her bir çevresel stresörün kendilerini ne ölçüde etkilediğini aşağıdaki 4 dereceli Likert ölçeğini kullanarak değerlendirir:

• Hiç etkilemez (1)

• Çok az etkiler (2)

• Sıklıkla etkiler (3)

• Çok fazla etkiler (4)

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım, Çevresel Stres, Psikometri, Kendall W, Spearman-Brown, Pearson Korelasyon, Stres Yönetimi, Hemşirelik Araştırması.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sezgi Çınar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta Mevcut Değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2011 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar Sezgi Çınar ile doğrudan e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilerek alınması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yogun-bakim-unitesi-cevresel-stresorler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çınar, S. , Aslan, F. ve Kurtoğlu, T. (2011). Yoğun Bakım Ünitesi Çevresel Stresörler Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 15(2), 61-66. Makalenin dijital bağlantısı: dergipark.org.tr

[quads id=5]

Yoğun Bakım Ünitesi Çevresel Stresörler Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddelerinin tam listesi, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin detaylı incelenmesi için, yukarıda belirtilen Çınar, Aslan ve Kurtoğlu (2011) referans makalesine başvurulması gerekmektedir.