Çevresel Tutum Ölçeği (Environmental Attitude Scale)

Özet

Çevresel Tutum Ölçeği (ÇTÖ), özellikle ilkokul öğrencileri için geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğrencilerin çevreye ve çevresel sorunlara yönelik tutumlarını, inançlarını ve davranışsal eğilimlerini sistematik olarak ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Artvinli ve Demir (2018) tarafından gerçekleştirilmiş olup, küçük yaş grupları için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Geliştirme süreci, kapsamlı bir madde havuzu oluşturulmasını, uzman görüşlerinin alınmasını ve ardından istatistiksel analizlerle yapı geçerliğinin saptanmasını içermektedir.

Ölçek, öğrencilerin çevresel tutumlarının farklı boyutlarını yakalamayı amaçlar ve çevre eğitiminin etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynar. Bu araç, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin çevresel bilinç düzeylerindeki değişimleri izleme imkanı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Tutum, Tutum Ölçeği, İlkokul Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Çevre Eğitimi, Türkiye

Yazarlar

Eyüp Artvinli, Z. Meryem Demir

[quads id=5]

Amaç

Çevresel Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin çevreye yönelik mevcut tutumlarını bilimsel, geçerli ve güvenilir bir biçimde belirlemektir. Bu belirleme, eğitim programlarının çevre bilinci oluşturma hedeflerine ne ölçüde ulaştığını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, aynı zamanda, öğrencilerin çevresel sorumluluk ve duyarlılık düzeylerini tespit ederek, bu alanda eksiklik görülen noktaların belirlenmesine ve buna uygun eğitim stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Çevre eğitiminin erken yaşlarda başlaması nedeniyle, bu yaş grubuna özel bir ölçme aracı ihtiyacını karşılamaktadır.

Yapı

Çevresel Tutum Ölçeği, psikolojideki tutum kavramının standart üç bileşenli modeline (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal) uygun olarak geliştirilmiştir. Bu ölçek, öğrencilerin çevre sorunlarına ilişkin bilgilerini (bilişsel), çevreye karşı hissettikleri duyguları (duyuşsal) ve çevre dostu davranışlara yönelik eğilimlerini (davranışsal niyet) ölçmeye odaklanır.

Ölçeğin yapı geçerliği, geliştirme çalışmasında uygulanan faktör analizleri sonucunda belirlenmiştir. Bu analizler, çevresel tutumun tekil bir yapıdan ziyade, birkaç alt boyutu içeren çok boyutlu bir yapı olduğunu ortaya koymuş olabilir. Her bir faktör, çevresel tutumun farklı bir yönünü temsil ederek, daha detaylı ve nüanslı bir değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçek Geliştirme çalışmaları kapsamında Artvinli ve Demir (2018), ölçeğin geçerliğini sağlamak için çeşitli yöntemler kullanmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; maddelerin hedef kitleye uygunluğu ve ilgili yapıyı temsil etme derecesi değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği ise, genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri (Geçerlik ve Güvenirlik) kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısıyla ne ölçüde örtüştüğünü göstermiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayısı bilgisi bulunmamasına rağmen, geliştirme çalışmasının doğası gereği bu analizlerin başarılı sonuçlar verdiği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ifade eder. Çevresel Tutum Ölçeği’nin güvenirliği, büyük olasılıkla iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri ile rapor edilmiştir. Bu katsayı, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

İlkokul öğrencileri için tasarlanan ölçeklerde, maddelerin anlaşılırlığı ve yanıtların tutarlılığı büyük önem taşır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir sonuçlar ürettiğini ve farklı uygulamalarda benzer sonuçlar vereceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Çevresel Tutum Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla Artvinli ve Demir (2018) tarafından faktör analizi uygulanmıştır. Bu süreçte, öncelikle Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği testi ve Barlett Küresellik Testi yapılmıştır. Bu testler, verilerin faktör analizi için uygun olup olmadığını belirler.

Araştırmacılar, muhtemelen, açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanarak nihai ölçek maddelerini ve alt boyutlarını belirlemişlerdir. Ardından, elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklemde kuramsal modele ne kadar uyduğunu test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çevresel tutumu ölçmek için sağlam ve teorik temelli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Büyük olasılıkla Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin, 3’lü veya 5’li seçenekli, ilkokul öğrencilerine uygun basitleştirilmiş bir format).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: İlkokul öğrencileri (Genellikle 8-12 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilkokullarda öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Öğrenciler, çevresel ifadelere ne ölçüde katılıp katılmadıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Likert Ölçeği, Çevresel Bilinç, Sorumlu Yazar

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Araştırmanın orijinal makalesinde kontrol edilmelidir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın iletişim adresi Artvinli için: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen kurumsal adresler kullanılmalıdır (Genellikle Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir (Artvinli & Demir, 2018). Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. İletişim, sorumlu yazar Eyüp Artvinli üzerinden sağlanabilir.

Test Yılı: 2018 (Makalenin yayınlandığı yıl).

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metnine ve detaylı analizlerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cevresel-tutum-olcegi-environmental-attitude-scale-toad.pdf. Ayrıca, makalenin tam metnine ERIC veri tabanı üzerinden de erişim mümkündür: files.eric.ed.gov.

Kaynaklar

• Artvinli, E., & Demir, Z. M. (2018). A study of developing an environmental attitude scale for primary school students. Journal of Education in Science, Environment and Health (JESEH), 4(1), 32-45. doi: 10.21891/jeseh.387478.

[quads id=5]

Çevresel Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde (Artvinli & Demir, 2018) yer almaktadır. Bu maddeler, makalenin ekler veya bulgular kısmında detaylı olarak sunulmuştur. Bu akademik giriş için maddeler doğrudan sağlanmamıştır. Kullanım için lütfen makalenin tam metnine başvurunuz.