İki Faktörlü Çevresel Değerler Modeli (2-MEV) Tutum Ölçeği

Özet

İki Faktörlü Çevresel Değerler Modeli (2-MEV) Tutum Ölçeği, bireylerin çevreye yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, genellikle çevresel değerleri iki ana boyutta ele alan teorik bir çerçeveye dayanır: ekosantrik (doğa merkezli) ve antroposentrik (insan merkezli) tutumlar. Ölçeğin bu Türkçe uyarlaması, Kılıç ve Girgin (2019) tarafından gerçekleştirilmiş olup, orijinal modelin yapısının Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde temsil edilmesini hedeflemiştir. Bu araç, çevre psikolojisi ve eğitim bilimleri alanlarında, çevresel bilinç ve davranış araştırmaları için temel bir ölçüm sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel tutum ölçeği, İki Faktörlü Çevresel Değerler Modeli, 2-MEV, Ekosantrizm, Antroposantrizm, Çevresel değerler, Uyarlama.

Yazarlar

Çınar Kılıç, Sönmez Girgin.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çevreye karşı geliştirdikleri değer yargılarını ve tutumlarını sistematik olarak belirlemektir. 2-MEV, çevresel tutumları tek boyutlu bir yelpaze yerine, birbirini dışlamayan iki temel faktör altında inceleyerek daha derinlemesine bir analiz sunar. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Türk popülasyonlarında çevreye yönelik tutumların yapısını incelemek ve bu tutumların çevresel davranışlarla ilişkisini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi amaçlamıştır.

Yapı

İki Faktörlü Çevresel Değerler Modeli (2-MEV), çevresel tutumların temel olarak iki farklı boyutta var olduğunu varsayar.

• Ekosantrik Değerler: Bu boyut, doğanın kendi başına bir değere sahip olduğu ve insan müdahalesinden bağımsız olarak korunması gerektiği inancını yansıtır. Bu tutum, doğayı içsel değeri nedeniyle önemsemeyi içerir.
• Antroposentrik Değerler: Bu boyut, çevrenin korunmasının esas olarak insan refahı, sağlığı ve kaynaklarının sürekliliği için önemli olduğu inancını yansıtır. Koruma çabaları, dolaylı olarak insan merkezli faydalara odaklanır.

Ölçek maddeleri, bu iki yapısal boyutu ölçmek üzere tasarlanmıştır, böylece bir bireyin hem ekosantrik hem de antroposentrik eğilimlerinin düzeyleri ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sürecinde geçerlik çalışmaları, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçmek istediği kavramı ne derece doğru ölçtüğünü kanıtlamaya odaklanmıştır. Yapılan çalışmalar genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin iki faktörlü yapısının (ekosantrizm ve antroposantrizm) Türk örnekleminde de korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Geçerlik analizleri, ölçek maddelerinin ilgili faktörlerine yüksek, diğer faktörlere ise düşük yüklenim gösterdiğini teyit ederek yapı geçerliğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapabilme yeteneğini değerlendirmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında, her bir alt boyut için hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Kılıç ve Girgin (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, 2-MEV Tutum Ölçeği’nin orijinal iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmek için faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin beklenen teorik yapıyı koruduğunu ve çevresel değerlerin gerçekten ekosantrik ve antroposentrik olmak üzere iki ayrı, ancak ilişkili faktöre ayrıldığını doğrulamıştır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğine dair önemli kanıtlar sunmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Maddeler, bir Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanır.

Kullanılabilir Dil: Türkçe (Orijinali farklı bir dilde olup, bu çalışma Türkçeye uyarlanmıştır).

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon, özellikle ergen ve yetişkinler.

Yaş Grubu: Lise düzeyinden itibaren yetişkinliğe kadar geniş bir yelpaze.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli demografik özelliklere sahip yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların her maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirten yanıtlarını toplar.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

• Hiç katılmıyorum
• Katılmıyorum
• Az katılıyorum
• Katılıyorum
• Çok katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Çevresel tutum, 2-ÇDM, Çevresel davranış, Faktör analizi, İç tutarlılık, Ölçek geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çınar Kılıç

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Araştırma makalesinde belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili akademik kurumlar veya makale referansında belirtilen adresler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazara e-posta yoluyla ulaşılması tavsiye edilir. Genellikle akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalarda izin alınarak ücretsiz kullanılabilir.

Ücret: Belirtilmemiştir (Akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir).

Test Yılı (Uyarlama): 2019

PDF Kaynağı: Ölçeğin tam metnine dair ek bilgi ve orijinal PDF dosyası ResearchGate üzerinden veya aşağıdaki link aracılığıyla erişilebilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: iki-faktorlu-cevresel-degerler-modeli-2-mev-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kılıç, Ç. & Girgin, S. (2019). 2-ÇDM (İki faktörlü çevresel değer modeli) tutum ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. JRES, 6(1), 38-56.

Ek Kaynak Linki: researchgate.net

İki Faktörlü Çevresel Değerler Modeli (2-MEV) Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Bunlar, ölçekten seçilmiş örnek maddelerdir.)

1. Kırsal bölgelerin inşaat alanlarıyla kaplandığını görmek beni üzüyor.
2. Uzun bir banyo yapmak yerine duş alarak su tasarrufu yaparım.
3. Nesli tükenme tehlikesi altındaki canlıları korumak için özel alanlar ayırmak zorunda değiliz.
4. Doğa ile uyum içinde yaşamazsak insanlık yavaş yavaş yok olup gidecektir.
5. İhtiyacım olmadığında ışığı daima kapatırım.