Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi

Özet

Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi (Camberwell Assessment of Need – CAN), ciddi ruh sağlığı sorunları olan bireylerin ihtiyaçlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, hem hastanın kendi algıladığı hem de profesyonellerin gözlemlediği, karşılanmış ve karşılanmamış ihtiyaçları kapsamlı bir şekilde kaydetmeyi amaçlar. Ölçeğin Türkçe literatüre kazandırılması, H. Balıkçıoğlu tarafından 1997 yılında gerçekleştirilen bir uyarlama çalışması ile sağlanmıştır. Bu çalışma, özellikle Şizofrenik bozukluk tanısı almış hastalarda ihtiyaç değerlendirilmesine odaklanmıştır. CAN, klinik uygulamada bakım planlaması, kaynak tahsisi ve tedavi sonuçlarının izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

İhtiyaç değerlendirmesi, Camberwell, Şizofreni, Ruh sağlığı, Psikiyatrik rehabilitasyon, Uyarlama çalışması, Bakım planlaması.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri J. Phelan, J. Wing ve S. Curtis’tir. Türkçe uyarlama çalışması ise H. Balıkçıoğlu tarafından yapılmıştır.

[quads id=5]

Amaç

Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi’nin temel amacı, ciddi ruhsal bozukluğu olan bireylerin yaşam kalitesini ve işlevselliğini doğrudan etkileyen karşılanmamış ihtiyaçlarını kapsamlı bir şekilde saptamaktır. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, hasta merkezli bakım sağlamak ve bireyselleştirilmiş tedavi planları oluşturmak için sistematik bir veri seti sunar.

H. Balıkçıoğlu tarafından yürütülen 1997 tarihli uyarlama çalışmasının özel amacı, CAN ölçeğinin Türkçe konuşan ve Şizofrenik bozukluk tanısı almış hasta popülasyonunda kültürel geçerliliğini ve uygulanabilirliğini incelemek ve böylece Türkiye’deki ruh sağlığı hizmetlerinde ihtiyaç temelli değerlendirme yöntemlerinin kullanımına zemin hazırlamaktır.

Yapı

Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi, psikiyatrik hastalarda ihtiyaçların belirlenmesi için geliştirilmiş çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Ölçek, genellikle 22 farklı yaşam alanındaki ihtiyacı değerlendirir. Bu alanlar, temel yaşam gereksinimlerinden (barınma, yiyecek) psikososyal destek ve klinik ihtiyaçlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Ölçek, ihtiyaçları iki ana eksende değerlendirir: İhtiyacın Varlığı (hastanın bir sorunu olup olmadığı) ve İhtiyacın Karşılanma Durumu (ihtiyacın şu anda yeterli hizmet veya destekle karşılanıp karşılanmadığı). Bu ayrım, karşılanmamış ihtiyacın şiddetini ve aciliyetini belirlemede kritik rol oynar.

Geçerlik

Balıkçıoğlu (1997) tarafından gerçekleştirilen Tıpta Uzmanlık Tezi’nde, ölçeğin geçerlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler kaynak içerikte belirtilmemiştir. Ancak, bir uyarlama çalışmasının temel adımı olarak, ölçeğin kavramsal ve kültürel geçerliliğinin sağlanması gerekmektedir. Orijinal CAN ölçeği, yüksek yüzey geçerliliği ve iyi eşzamanlı geçerlilik özellikleri göstermektedir.

Uyarlama sürecinde, uzman görüşleri ve geri çeviri yöntemleri kullanılarak ölçeğin maddelerinin Türk kültürü ve diline uygunluğu sağlanmaya çalışılmıştır. Geçerlik çalışmalarının detayları için Balıkçıoğlu’nun orijinal tezine başvurulması önerilir.

Güvenirlik

Sunulan kaynak içerikte, Balıkçıoğlu (1997) çalışmasına ait güvenirlik katsayıları veya analiz yöntemleri (örneğin, Cronbach Alfa, test-tekrar test güvenirliği) belirtilmemiştir.

Orijinal Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi (CAN), genellikle gözlemciler arası güvenilirliği (inter-rater reliability) yüksek bir ölçek olarak kabul edilir, çünkü ihtiyaç değerlendirmesi yapılandırılmış bir görüşme formatında gerçekleştirilir. Bu tür bir ölçekte, standardize edilmiş eğitimli uygulayıcıların sonuçlarının tutarlılığı büyük önem taşır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi’nin Türkçe uyarlamasına ait faktör analiz sonuçlarına dair bilgi bulunmamaktadır. Orijinal CAN ölçeği, ihtiyaç alanlarını bağımsız boyutlar olarak ele alsa da, bazı araştırmalar bu alanların fiziksel, sosyal ve psikiyatrik ihtiyaçlar gibi daha geniş faktörler altında toplandığını öne sürmüştür.

Uyarlama çalışmalarında faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının yeni kültürde de korunduğunu göstermek amacıyla yapılır. Balıkçıoğlu’nun tezinde bu analizlerin yapılıp yapılmadığına dair net bir bilgi olmamakla birlikte, ölçeğin çok boyutlu doğası göz önüne alındığında, yapı geçerliliğinin incelenmesi için bu tür analizlerin gerekli olduğu düşünülmektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması. Orijinal ölçek, yapılandırılmış görüşme tabanlı bir ihtiyaç değerlendirme aracıdır.

Format: Yüz yüze görüşme veya klinisyen tarafından doldurulan form.

Language Available: Türkçe (Uyarlama). Orijinal İngilizce.

Population Group: Ciddi ruhsal bozukluğu olan yetişkinler.

Age Group: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Population Details: Türk uyarlaması, Şizofrenik bozukluk tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Görüşmeci, hastayla ve gerektiğinde hastanın bakım verenleriyle görüşerek, her bir ihtiyaç alanını 0 (ihtiyaç yok), 1 (karşılanmış ihtiyaç) ve 2 (karşılanmamış ihtiyaç) şeklinde derecelendirir. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olsa da, bu, CAN ölçeğinin standart derecelendirme yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Ruhsal ihtiyaçlar, İhtiyaç ölçeği, Bakım yönetimi, Psikiyatri, Balıkçıoğlu, Klinik değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (H. Balıkçıoğlu, 1997)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Balıkçıoğlu H. (1997) çalışması, Sağlık Bakanlığı, İstanbul Şişli Etfal Eğt. ve Arş. Hastanesi çatısı altında tamamlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi (CAN), akademik ve klinik amaçlar için yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkçe uyarlamasının kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri, uyarlamayı yapan kurum (İstanbul Şişli Etfal Eğt. ve Arş. Hastanesi) ve orijinal ölçek sahipleri tarafından belirlenir.

Test Yılı (Uyarlama): 1997.

Kaynaklar

1. Balıkçıoğlu, H. (1997). Şizofrenik bozuklukta ihtiyaç değerlendirilmesi (Tıpta uzmanlık tezi), Sağlık Bakanlığı, İstanbul Şişli Etfal Eğt. ve Arş. Hastanesi.
2. Phelan, M., Curtis, S., & Wing, J. (1996). The Camberwell Assessment of Need: the CAN. British Journal of Psychiatry, 169(5), 583-589. (Orijinal ölçek referansı)

[quads id=5]

Camberwell İhtiyaç Değerlendirmesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Aşağıda, CAN ölçeğinin standart olarak değerlendirdiği ana ihtiyaç alanları listelenmiştir.

• Barınma
• Yiyecek
• Kendine Bakım
• Günlük Yaşam Aktiviteleri (Ev İşleri)
• Fiziksel Sağlık
• Psikiyatrik Durum
• Tehlikeli Davranış
• Alkol ve Madde Kullanımı
• Aktivite ve Sosyal İlişkiler
• Gündüz Aktiviteleri
• Eğitim ve Mesleki İhtiyaçlar
• Mali Durum
• Bakım Yükü
• Güvenlik
• Bilgi
• Ulaşım