Conners Anababa Dereceleme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Formu (CADÖ-Y/U)

Özet

Conners Anababa Dereceleme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Formu (CADÖ-Y/U), Dr. C. Keith Conners tarafından geliştirilen orijinal ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiş uzun versiyonudur. Bu ölçek, çocuk ve ergenlerde görülen davranışsal ve duygusal problemlerin ebeveynler tarafından değerlendirilmesi amacıyla tasarlanmıştır. Özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile ilişkili belirtileri tespit etmede kritik bir rol oynar.

Uyarlama çalışması Kaner, Büyüköztürk, İşeri, Ak ve Özaydın (2011) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 57 maddeden ve yedi alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının davranışlarını 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle değerlendirmesine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Conners Anababa Dereceleme Ölçeği, CADÖ-Y/U, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Psikometrik Özellikler, Davranış Problemleri, Çocuk Psikiyatrisi, Uyarlama.

Yazarlar

Sema Kaner, Şener Büyüköztürk, Emine İşeri, Ayşe Ak, Levent Özaydın.

Amaç

CADÖ-Y/U’nun temel amacı, Türk popülasyonunda çocuk ve ergenlerdeki davranışsal ve duygusal sorunları ebeveyn perspektifinden standartlaştırılmış bir şekilde değerlendirmektir. Bu uzun form, DEHB‘nin çekirdek semptomlarının yanı sıra, eşlik eden diğer psikopatolojik belirtileri (kaygı, sosyal problemler, karşı gelme) kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedefler.

Uyarlama çalışmasının özel amacı, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk kültüründe doğrulayıcı faktör analizi ile test edilerek geçerlik ve güvenirlik katsayılarının belirlenmesidir. Bu sayede, klinik ve araştırma ortamlarında çocuk ve ergen davranış problemlerinin değerlendirilmesinde güvenilir bir araç olarak kullanılması sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, çocuk ve ergenlerdeki davranışsal ve duygusal zorlukları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Toplam 57 maddeden oluşan bu form, yedi temel alt boyut altında toplanmıştır. Bu alt boyutlar, klinik olarak anlamlı davranış örüntülerini ve psikopatoloji alanlarını kapsamaktadır.

CADÖ-Y/U’nun ölçtüğü temel yapılar arasında dikkat eksikliği, hiperaktivite, karşı gelme/muhalif davranışlar (Karşı Gelme alt boyutu) ve sosyal/duygusal içselleştirme problemleri (Kaygı-Utangaçlık, Sosyal Problemler, Psikosomatik alt boyutları) bulunmaktadır. Bu kapsamlı yapı, klinisyenlere sadece dikkat ve hiperaktivite sorunları hakkında değil, aynı zamanda diğer yaygın çocukluk dönemi bozuklukları hakkında da bilgi sağlar.

Geçerlik

CADÖ-Y/U’nun yapı geçerliğini incelemek amacıyla ölçekten elde edilen verilere doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin hypothesized (varsayılan) yedi faktörlü yapısının Türk örnekleminde uygunluğunu test etmiş ve modelin kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin uyum geçerliği (criterion validity) kapsamında, CADÖ-Y/U puanları ile Conners Dereceleme Ölçeği’nin kısa formu olan CADÖ-48 ve Yenilenmiş Problem Davranışlar Kontrol Listesi (YPDKL) formlarından elde edilen puanlar arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Bu korelasyonlar, CADÖ-Y/U’nun ölçtüğü yapıların diğer standart araçlarla tutarlı olduğunu göstermiştir. Ölçeğin ayırt edici geçerliği (discriminant validity) ise DEHB tanısı almış çocukların ölçek puanlarının, tanı almamış kontrol gruplarıyla karşılaştırılması yoluyla incelenmiş ve ölçeğin klinik grupları başarılı bir şekilde ayırabildiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğini değerlendirmek için iç tutarlılık ve test-yeniden test güvenirliği yöntemleri kullanılmıştır. İç tutarlılık, maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. CADÖ-Y/U puanlarından elde edilen Cronbach alfa katsayıları 0.55 ile 0.85 aralığında değişmektedir. Bu aralık, alt boyutlar arasında farklı düzeylerde tutarlılık olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını (istikrarını) ölçmek üzere test-yeniden test güvenirliği hesaplanmıştır. Bu amaçla, 124 çocuğun anne babalarına CADÖ-Y/U, altı hafta arayla iki kez uygulanmıştır. İki puan seti arasında hesaplanan test-yeniden test güvenirlik katsayıları 0.35 ile 0.73 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içindeki kararlılığının orta düzeyde olduğunu ve alt boyutlara göre değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

CADÖ-Y/U’nun faktör yapısının incelenmesinde temel olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz, Kaner ve arkadaşları tarafından, ölçeğin orijinal Conners Dereceleme Ölçekleri tarafından önerilen yedi faktörlü modelin Türk kültür verilerine ne kadar uyduğunu test etmek amacıyla yapılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin 57 madde ve yedi alt boyuttan oluşan yapısının kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini desteklemiştir. Bu yedi faktör, Bilişsel Problemler-Dikkatsizlik, Karşı Gelme, Hiperaktivite, Kaygı-Utangaçlık, Mükemmelliyetçilik, Sosyal Problemler ve Psikosomatik olarak tanımlanmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ebeveyn Dereceleme Ölçeği (Parent Rating Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak davranışsal değerlendirme ölçekleri genellikle okul çağı (6-18 yaş) çocukları için kullanılır.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması Türkiye popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ebeveynler tarafından çocuğun davranışlarını 4 dereceli Likert tipi ölçek üzerinde değerlendirmeye dayalı bildirim formu.

Anahtar Kelimeler

Doğrulayıcı Faktör Analizi, Psikometri, Cronbach Alfa, Test-Yeniden Test Güvenirliği, Ebeveyn Dereceleme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Sema Kaner için iletişim adresi mevcuttur: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı araştırmalarda kullanımı için izin ve ücret bilgileri konusunda sorumlu yazar Sema Kaner ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2011 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

PDF Kaynağı: Orijinal uyarlama makalesinin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: conners-anababa-dereceleme-olcegi-yenilenmis-uzun-formu-cado-yu-toad.pdf

Makale Linki: Çalışmanın tam metnine bu bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Kaynaklar

Kaner, S., Büyüköztürk, Ş., İşeri, E., Ak, A. ve Özaydın, L. (2011). Conners Anababa Dereceleme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Formu: Faktör yapısı, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 18(1), 45-58.

Conners Anababa Dereceleme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Formu (CADÖ-Y/U) Maddeleri

CADÖ-Y/U toplam 57 maddeden oluşmakta olup, yedi farklı alt boyutu ölçmektedir:

• Bilişsel Problemler-Dikkatsizlik (10 madde)
• Karşı Gelme (12 madde)
• Hiperaktivite (9 madde)
• Kaygı-Utangaçlık (8 madde)
• Mükemmelliyetçilik (7 madde)
• Sosyal Problemler (5 madde)
• Psikosomatik (6 madde)

Derecelendirme Sistemi:

Ebeveynler, çocuğun davranışlarını ne sıklıkta gözlemlediklerine bağlı olarak aşağıdaki 4’lü derecelendirme sistemini kullanır:

1. Hiç doğru değil (Hiçbir zaman, nadiren) – 0 puan
2. Biraz doğru (Bazen) – 1 puan
3. Oldukça doğru (Çoğu kez, Sık sık) – 2 puan
4. Çok doğru (pek çok kez, çok sık) – 3 puan