Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeği

Özet

Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeği, Murat Artıran tarafından 2018 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, klinik psikoloji alanındaki temel yaklaşımlardan biri olan Rasyonel Duygucu Davranışçı Terapi (RDDT) prensiplerini, çalışanların iş yaşamındaki motivasyon düzeyleri ve öz kararlılıkları ile entegre etmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, bireylerin rasyonel ve irrasyonel inançlarının, iş performanslarını ve psikolojik iyi oluşlarını etkileyen öz kararlılık motivasyon tipleri üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık, Öz Kararlılık Teorisi, Motivasyon, Çalışan Psikolojisi, RDDT, Klinik Psikoloji, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Murat Artıran

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çalışanların iş yaşamında sergiledikleri motivasyon türlerini, rasyonel duygucu yaklaşımla ilişkilendirerek ölçmektir. Geleneksel Öz Kararlılık Teorisi (ÖKT) ölçeklerinin aksine, bu araç, bireyin rasyonel düşünce yapısının, otonom (içsel) motivasyon gelişimini ne ölçüde desteklediğini belirlemeye odaklanmıştır. Ölçek, çalışanların iş yerindeki hedeflerine ulaşma, zorluklarla başa çıkma ve psikolojik esneklik kazanma süreçlerinde rasyonel inançların rolünü ortaya koymayı hedefler.

Ölçek, özellikle örgüt psikolojisi ve insan kaynakları yönetimi alanlarında, çalışanların demotive edici veya stres yaratan durumlara karşı geliştirdiği bilişsel tepkileri anlamak için bir araç sağlamaktadır. Elde edilen veriler, iş yerinde RDDT temelli müdahale programlarının tasarlanmasında kullanılabilir.

Yapı

Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeği, Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Albert Ellis‘in geliştirdiği bilişsel-davranışçı model ile Deci ve Ryan‘ın Öz Kararlılık Teorisi‘nin kesişim noktasında yer alır. Ölçek, motivasyonu sadece içsel ve dışsal olarak ayırmakla kalmaz, aynı zamanda bu motivasyon kaynaklarının temelinde yatan inanç sistemlerini (rasyonel inançlar, irrasyonel inançlar) de dikkate alır.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar, büyük olasılıkla, çalışanların işe yönelik algılanan özerkliği, yetkinliği ve ilişkiselliği gibi temel psikolojik ihtiyaçlarının, rasyonel düşünce kalıpları (örneğin, esnek tercihler, koşulsuz kabul) tarafından nasıl şekillendirildiğini içermektedir. Bu, motivasyonun sadece davranışsal bir sonuç değil, aynı zamanda sağlıklı bir bilişsel sürecin ürünü olduğunu vurgular.

Geçerlik

Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeği, bir geliştirme çalışması olduğu için, geçerlilik çalışmaları tez çalışması kapsamında detaylıca rapor edilmiştir. Ancak, özet veriler kaynakta sağlanmamıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi tekniklerinin (muhtemelen Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanıldığı varsayılmaktadır. Ayrıca, ölçülen yapının teorik olarak ilişkili olduğu diğer motivasyon ve inanç ölçekleri ile korelasyonlarına bakılarak ölçüt bağıntılı geçerlilik ve ayrışan geçerlilik kanıtlarının sunulduğu öngörülmektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik çalışmaları, geliştirme sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak Artıran (2018) tarafından yürütülmüştür. Güvenilirlik analizi genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içerir. Ölçeğin alt boyutlarının ve genel ölçek puanının tutarlılığını sağlamak için bu katsayıların rapor edilmiş olması beklenmektedir. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği gibi zamana bağlı güvenilirlik yöntemlerinin de kullanılmış olması muhtemeldir. Detaylı güvenilirlik istatistikleri, tezin tam metninde bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, yapısal bütünlüğünü kanıtlamak amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin “Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık” gibi kompleks ve iki teoriyi birleştiren bir yapıyı ölçmesi nedeniyle, birden fazla faktörün ortaya çıkması beklenir. Bu faktörler muhtemelen Rasyonel İnançlar Temelli İçsel Motivasyon ve İrrasyonel İnançlar Temelli Dışsal Motivasyon/Demotivasyon gibi alt boyutları yansıtmaktadır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen alt yapılar altında toplandığını göstermelidir. Bu analizler, ölçeğin nihai formunun ve puanlama yapısının belirlenmesinde kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni bir yapısal bileşen üzerine kurulu ölçek).

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, psikometrik ölçeklerin çoğunda kullanılan, Likert tipi derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Hedef Popülasyon Grubu: Çalışanlar.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışma hayatında aktif olan bireyler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli sektörlerde çalışan yetişkin bireyler.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme süreci, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenilirlik ve Geçerlilik çalışmaları.

Anahtar Kelimeler

Rasyonel İnançlar, İrrasyonel İnançlar, Çalışma Hayatı, Örgütsel Psikoloji, Öz Belirleme, RDDT, ÖKT, İş Tatmini.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Yüksek lisans tezi olarak İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından yayınlanmıştır.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve koşulları için sorumlu yazar Murat Artıran veya tezini yayınlayan İstanbul Arel Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Referanslar

• Artıran, M. (2018). Klinik psikolojiyi çalışma hayatında motivasyona entegre etmek: Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeğinin geliştirilmesi ve geçerlilik ve güvenirlilik çalışması (Yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

calisanlar-icin-rasyonel-duygucu-oz-kararlilik-olcegi-toad.pdf

Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı:

tez.yok.gov.tr

Çalışanlar için Rasyonel Duygucu Öz Kararlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ancak kaynak içerikte ölçek maddeleri yer almadığı için, maddeler burada sunulamamaktadır. Maddeler, yukarıda belirtilen yüksek lisans tezinin ekler bölümünde bulunabilir.