Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇYKÖ), özellikle yardım mesleklerinde çalışan profesyonellerin iş yaşamlarındaki hem olumlu hem de olumsuz sonuçları değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Ölçek, çalışanların genel yaşam kalitesi deneyimlerini, iş tatmini, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu gibi kritik boyutlar üzerinden ölçmeyi hedefler. 30 maddeden oluşan bu araç, üç temel alt boyutta toplanmıştır ve ilgili literatürdeki önemli bir boşluğu doldurarak, profesyonel yaşamda karşılaşılan stres ve tatmin düzeylerini kapsamlı bir şekilde analiz etme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği, Mesleki Tatmin, Tükenmişlik, Eşduyum Yorgunluğu, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Yardım Meslekleri.

Yazarlar

Aslı Yeşil, Ümit Ergün, Cemal Amasyalı, Fatih Er, N. Nuri Olgun, Ahmet T. Aker.

Amaç

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, yardım mesleklerinde çalışan bireylerin yaşadığı iş kaynaklı stres ve tatmin düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle zorlu ve duygusal olarak yüklü mesleklerde çalışanların (sağlık çalışanları, psikologlar vb.) profesyonel yaşam kalitelerini etkileyen üç ana faktörü (Mesleki Tatmin, Tükenmişlik ve Eşduyum Yorgunluğu) tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, araştırmacılara ve klinisyenlere sağlam bir ölçüm aracı sunmuştur.

Yapı

ÇYKÖ, profesyonel yaşam kalitesini birbiriyle ilişkili ancak farklı yönlerini temsil eden üç ayrı alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek toplam 30 maddeden oluşur ve bu maddeler eşit olarak üç alt boyuta dağıtılmıştır:

• Mesleki Tatmin (Compassion Satisfaction): Bireyin işinden ve başkalarına yardım etmekten duyduğu tatmin, başarı ve keyif duygularını ölçer (10 madde).
• Tükenmişlik (Burnout): İş yükü ve stres sonucu ortaya çıkan yorgunluk, umutsuzluk ve işten uzaklaşma hislerini ölçer (10 madde).
• Eşduyum Yorgunluğu (Compassion Fatigue): Başkalarının acılarına tanık olmaktan veya onlara yardım etmekten kaynaklanan travmatik stres ve ikincil travma belirtilerini ölçer (10 madde).

Geçerlik

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, özellikle yapısal ve dışsal geçerliliğe odaklanmıştır. Literatürde eşduyum yorgunluğunu ve mesleki tatmini doğrudan ölçen Türkçe bir araca rastlanılmaması nedeniyle, ÇYKÖ’nün geçerliği, bu durumların sonucu olabilecek diğer psikolojik durumları ölçen ölçeklerle ilişkilendirilerek test edilmiştir.

Yapılan dışsal geçerlilik analizlerinde, ÇYKÖ’nün alt boyutları ile Tükenme ve Kısa Belirti Envanteri (KBE) arasında anlamlı korelasyonlar bulunmuştur. Korelasyon katsayılarının .39 ile .40 arasında değişmesi, ölçeğin ilgili yapılarla yeterli düzeyde ilişki gösterdiğini ve dışsal geçerlilik açısından kabul edilebilir olduğunu düşündürmektedir. Bu bulgular, ÇYKÖ’nün ölçmeyi amaçladığı tükenmişlik ve stresle ilişkili durumları doğru bir şekilde yansıttığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach’s Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach’s Alfa değeri 0.848 olup, ölçeğin yüksek derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt ölçeklerin güvenilirlik değerleri ise şu şekildedir:

• Mesleki Tatmin alt ölçeğinin Cronbach’s Alfa değeri 0.819 olarak hesaplanmıştır. Maddelerin standardizasyonu esas alındığında bu değer 0.884’tür. Bu, Mesleki Tatmin alt boyutunun mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Eşduyum Yorgunluğu alt ölçeğinin Cronbach’s Alfa değeri 0.835’tir. Standartlaştırılmış maddeler için bu değer 0.841’dir. Bu alt boyut da yüksek güvenilirlik sergilemektedir.
• Tükenmişlik alt ölçeğinin Cronbach’s Alfa değeri 0.622’dir. Maddelerin standardizasyonu esas alınarak hesaplandığında bu değer 0.575’tir. Tükenmişlik alt ölçeği, diğer alt ölçeklere kıyasla daha düşük bir iç tutarlılığa sahip olmakla birlikte, sosyal bilimler araştırmaları için alt sınır kabul edilen değerlere yakındır.

Faktör Analizi

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, orijinal ölçeğin yapısal modelini koruyarak üç temel faktörden oluştuğunu göstermektedir. Ölçek, 30 maddeyi her biri 10 maddeden oluşan Mesleki Tatmin, Tükenmişlik ve Eşduyum Yorgunluğu alt boyutlarına ayırmıştır. Bu yapı, faktör analizinin, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç boyutlu yapısını başarılı bir şekilde doğruladığını ima etmektedir. Bu üç boyutlu yapının doğrulanması, ölçeğin yapı geçerliliğinin önemli bir kanıtıdır ve profesyonel yaşam kalitesinin farklı yönlerini bağımsız olarak ölçebildiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 30 maddelik, çok boyutlu ölçüm aracı.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Özellikle yardım mesleklerinde görev yapan profesyoneller).

Yaş Grubu: Yetişkin çalışan popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, çeşitli meslek gruplarından örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler, 5 dereceli Likert Ölçeği kullanılarak değerlendirilmektedir. Derecelendirme formatı şöyledir: 0 = Hiçbir zaman, 5 = Her zaman.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Kalitesi, Tükenmişlik Sendromu, Eşduyum, Adaptasyon, Psikometri, İş Stresi, Yardım Eden Profesyoneller.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aslı Yeşil

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili kurumlar.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Aslı Yeşil ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Orijinal makale ve ölçeğin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantılardan erişilebilir.

• Araştırma makalesi (PDF): noropsikiyatriarsivi.com
• Ölçek PDF indirme bağlantısı: calisanlar-icin-yasam-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yeşil, A., Ergün, Ü., Amasyalı, C., Er, F., Olgun, N. N. ve Aker, A. T. (2010). Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği Türkçe uyarlaması geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Noropsikiyatri Arşivi, 47(2), 111-117. doi: 10.4274/npa.5210

Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri yerine, ölçeğin yapısal bileşenleri ve madde sayıları aşağıda sunulmuştur:

• 3 alt boyut ve 30 madde
• Mesleki Tatmin (10 madde)
• Tükenmişlik (10 madde)
• Eşduyum Yorgunluğu (10 madde)