Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği

Özet

Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği (MDDS-TR), bireylerin karar verme süreçlerinde gösterdikleri yeterlilikleri ve kararlılık düzeylerini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçek, Enver Sarı (2010) tarafından orijinal İngilizce formundan Türkçe’ye uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, geçerlik ve güvenirlik analizleri (özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak) ile test edildiği kapsamlı bir psikometrik çalışmadır. MDDS-TR, 20 maddeden oluşmakta ve dört ayrı kararlılık boyutunu ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kararlılık, Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği, MDDS-TR, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Uyarlama, Cronbach Alfa Katsayısı, Çatışma Çözme, Sosyal İlişki.

Yazarlar

Enver SARI (Türkçe Uyarlama Çalışması Sorumlu Yazarı).

[quads id=5]

Amaç

Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin farklı yaşam bağlamlarında (genel eylemler, kişilerarası çatışmalar ve sosyal seçimler) sergilediği kararlılık düzeylerini ve karar verme becerilerini ayrı alt boyutlarda ölçmektir. Bu çok boyutlu yaklaşım, sadece kararsızlık derecesini değil, aynı zamanda kararlılığın hangi alanlarda güçlü veya zayıf olduğunu da belirlemeyi sağlar.

Uyarlama çalışmasının birincil amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmek ve ölçeğin Türkiye’de geçerli ve güvenilir bir araştırma aracı olarak kullanıma sunulmasını sağlamaktır. Bu ölçek, özellikle rehberlik ve psikolojik danışmanlık alanlarında, bireylerin karar verme sorunlarına yönelik spesifik müdahaleler tasarlamak için önemli bir tanı aracı olarak hizmet vermektedir.

Yapı

Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği, 20 maddeden oluşan ve kararlılığı dört ayrı faktör altında inceleyen bir yapıdır. Bireyin genel kararlılık eğiliminden, sosyal ve çatışma çözme becerilerine kadar geniş bir yelpazede değerlendirme yapar. Bu dört faktör şunlardır:

• Genel Kararlılık: Karar aldıktan sonra tereddüt etmeden harekete geçme ve eylemlerinde tutarlı olma eğilimi.
• Çatışma Çözme: Kişilerarası anlaşmazlıklar veya tartışmalar sonrasında durumla başa çıkma ve etkili çözüm yolları bulma konusundaki özgüven.
• Sosyal İlişki Seçiminde Kesinlik: Arkadaş çevresini veya sosyal ilişkileri seçme yeteneğine duyulan güven ve bu seçimlerdeki netlik.
• Sosyal İlişki Seçiminde Kolaylık: Sosyal ilişkilerde aranan niteliklerin farkında olma ve bu niteliklere sahip kişileri kolaylıkla tanıma becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, önceden belirlenen dört faktörlü yapının Türk örneklemi verileriyle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA, pek çok gözlenebilir değişkenin oluşturduğu gizli değişkenlerden (faktörlerden) oluşan faktöryel bir modelin ampirik verilerle ne derece uyum gösterdiğini değerlendirmeyi amaçlayan kritik bir istatistiksel yöntemdir.

Modelin geçerliliğini değerlendirmek için çalışmada çok sayıda uyum indeksi kullanılmıştır. Bu indeksler, modelin kuramsal yapısının veriye uygunluğunu kanıtlamaktadır. Analizlerde kullanılan başlıca uyum indeksleri şunlardır:

• Ki-Kare Uyum Testi (Chi-Square Goodness, X²)
• İyilik Uyum İndeksi (Goodness of Fit Index, GFI)
• Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (Adjusted Goodness of Fit Index, AGFI)
• Ortalama Hataların Karekökü (Root Mean Square Residuals, RMR veya RMS)
• Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (Root Mean Square Error of Approximation, RMSEA)

Güvenirlik

Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği’nin Türkçe formunun (MDDS-TR) güvenirlik analizi, ölçeğin iç tutarlılığını saptamak amacıyla Cronbach Alfa Katsayısı yöntemi ile yapılmıştır. İç tutarlılık analizi, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren temel bir psikometrik göstergedir.

Elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin genelinde ve dört alt boyutunda yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, MDDS-TR’nin Türk popülasyonunda güvenilir ve tekrarlanabilir ölçümler yapma yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının merkezinde yer alan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin orijinal dört faktörlü modelinin (Genel Kararlılık, Çatışma Çözme, Sosyal İlişki Seçiminde Kesinlik ve Sosyal İlişki Seçiminde Kolaylık) Türk örnekleminde de geçerliliğini koruduğunu sınamıştır. Bu analiz, değişkenler arasındaki ilişkilere dair önceden belirlenen bir hipotezin ampirik olarak test edilmesini gerektirir.

DFA sonuçları, kullanılan uyum indeksleri (GFI, AGFI, RMSEA, X²) dikkate alındığında, dört faktörlü yapının Türk üniversite öğrencileri popülasyonu verileriyle kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ortaya koymaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (20 Maddelik Anket)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri örneklemi.

Test Metodolojisi: 6’lı Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir.

Derecelendirme: 1=Hiç katılmıyorum ile 6=Tamamen katılıyorum arasında değişen 6 puanlı Likert tipi yanıt formatı kullanılır.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cok-alanli-kararlilik-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Karar Verme Becerileri, Çok Boyutlu Ölçüm, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Kararlılık, Psikolojik Test, Ölçek Geliştirme, Enver Sarı.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Enver SARI (Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayınlanmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2010

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı için kaynak gösterilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve detaylı izinler için sorumlu yazar (Enver Sarı) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Referanslar

Sarı, E. (2010). Çok Alanlı Kararlılık Ölçeğini Türkçeye uyarlama çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 101-114. Makale Bağlantısı: e-dergi.atauni.edu.tr

Kline, R. B. (2000). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.

Stevens, J. P. (1996). Applied multivariate statistics for the social sciences (3rd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2001). Using multivariate statistics (4th ed.). Allyn and Bacon.

Sümer, N. (2000). Yapısal Eşitlik Modelleri: Temel Kavramlar ve Uygulama Örnekleri. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49-72.

Cole, D. A. (1987). Utility of confirmatory factor analysis in test validation research. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(4), 584–591.

[quads id=5]

Çok Alanlı Kararlılık Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 20 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Aşağıda, her bir alt boyuta ait örnek bir madde sunulmuştur:

• Genel Kararlılık (4 m): “Bir karar aldıktan hemen sonra genellikle onun doğrultusunda hareket ederim.”
• Çatışma Çözme (6 m): “Biri ile tartıştıktan sonra durumun üstesinden nasıl geleceğim konusunda kendime güvenirim.”
• Sosyal İlişki Seçiminde Kesinlik (4 m): “Arkadaş seçme yeteneğime güveniyorum.”
• Sosyal İlişki Seçiminde Kolaylık (6 m): “Bir arkadaşta tam olarak ne aradığımı biliyorum.”