Büyüsel Düşünce Ölçeği

Özet

Büyüsel Düşünce Ölçeği, bireylerin akılcı olmayan veya nedensellik dışı bağlantılara inanma eğilimlerini, özellikle de şizotipi ile ilişkili bilişsel çarpıtmaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinalinin Türkçe’ye bir ölçek uyarlaması olup, E. C. Atbaşoğlu ve arkadaşları tarafından 2003 yılında üniversite öğrencileri örnekleminde psikometrik özelliklerinin incelenmesiyle kullanıma sunulmuştur. Ölçek, tek boyutlu bir yapıda olup, bireylerin kendi düşünceleri veya eylemleri ile dış dünya olayları arasında mantıksız bağlar kurma derecesini değerlendirmektedir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenilirliğini kanıtlamayı amaçlamış, böylece klinik psikoloji ve psikiyatri alanlarında şizotipal kişilik özelliklerinin taranması ve araştırılması için sağlam bir araç sağlamıştır. Ölçek, 30 maddeden oluşmakta ve basit bir Doğru-Yanlış derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Büyüsel Düşünce, Şizotipi, Bilişsel Çarpıtma, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Türk Psikiyatri Dergisi, Üniversite Öğrencileri.

Yazarlar

E. Cem Atbaşoğlu, C. Kalaycıoğlu, E. Nalçacı

Amaç

Büyüsel Düşünce Ölçeği’nin temel amacı, bireylerde mevcut olan büyüsel düşünme eğiliminin şiddetini saptamaktır. Bu eğilim, genellikle şizotipal bozukluğun bilişsel-algısal belirti kümesi ile yakından ilişkilidir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmasının özel amacı ise, Türk kültürüne özgü bir örneklem üzerinde ölçeğin psikometrik açıdan tutarlı ve geçerli bir şekilde uygulanabilirliğini sağlamaktır.

Ölçek, özellikle üniversite öğrencileri gibi genç yetişkin popülasyonlarda, klinik öncesi veya subklinik düzeydeki psikopatolojik belirtilerin, özellikle de şizotipal özelliklerin erken taranmasında ve akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, daha ileri düzeyde klinik değerlendirme gerektirebilecek risk altındaki bireylerin belirlenmesine katkıda bulunur.

Yapı

Ölçek, adından da anlaşılacağı üzere, Büyüsel Düşünce (Magical Ideation) yapısını ölçmektedir. Büyüsel düşünce, kişinin düşünceleri, hisleri veya eylemleri ile dış olaylar arasında, mantıksal veya bilimsel bir bağ olmaksızın, nedensel ilişkiler olduğuna dair inançları ifade eder. Bu, telepatik yeteneklere inanmayı, kehanetleri ciddiye almayı veya nesnelerin sembolik güçlere sahip olduğunu düşünmeyi içerebilir.

Bu psikolojik yapı, şizofreni spektrumu bozukluklarının bir boyutunu oluşturan şizotipi kavramının merkezi bileşenlerinden biridir. Ölçek, bu bilişsel sapmaları tek bir temel boyut altında toplamaktadır. Maddeler, bireyin bu tür inançları ne ölçüde kabul ettiğini belirlemek üzere yapılandırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, 2003 tarihli uyarlama makalesinde detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten de büyüsel düşünce yapısını ölçtüğünü doğrulamak için çeşitli yöntemleri içermiştir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında yapı geçerliği, faktör analizi (tek boyutluluğu destekleyen) ve eş zamanlı geçerlik (benzer veya ilişkili psikopatoloji ölçekleri ile korelasyon) yöntemleri kullanılır.

Özellikle, ölçeğin diğer şizotipi veya psikotizm eğilimlerini ölçen araçlarla pozitif ve anlamlı korelasyon göstermesi, onun yapı geçerliğinin önemli bir kanıtıdır. Üniversite öğrencileri örnekleminde elde edilen bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Türkçe formun güvenirlik değerlendirmesi, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını incelemiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin ne kadar tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı rapor edilmiştir. Yüksek bir Alfa değeri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve güvenilir bir toplam skor sağladığını gösterir.

Ek olarak, güvenirlik çalışmalarında test-tekrar test yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirler, ki bu da ölçeğin kararlılığının bir göstergesidir. Ölçeğin psikometrik standartları karşıladığı ve güvenilir sonuçlar sunduğu bildirilmiştir.

Faktör Analizi

Büyüsel Düşünce Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının faktör yapısı incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin tek boyutlu bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu tek boyutluluk, ölçekteki 30 maddenin tamamının, temel olarak tek bir psikolojik yapıyı, yani büyüsel düşünceyi temsil ettiğini göstermektedir.

Bu sonuç, orijinal ölçeğin teorik yapısıyla uyumludur ve araştırmacılara, ölçekten elde edilen toplam skorun, bireyin büyüsel düşünme eğiliminin genel bir göstergesi olarak yorumlanabileceği konusunda sağlam bir dayanak sunmaktadır. Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili boyuta olan katkısını doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Özgün dilinden Türkçe’ye çevrilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir.)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Maddeler: 30 Madde

Derecelendirme: Doğru-Yanlış (İki seçenekli ikili derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinali İngilizce.

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireylerin her bir maddeye “Doğru” veya “Yanlış” olarak yanıt vermesi istenir. Toplam skor, büyüsel düşünce eğiliminin şiddetini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Şizotipal Kişilik, Bilişsel Çarpıtma, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Psikiyatri, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçek Uyarlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: E. Cem Atbaşoğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi, 2003 tarihli makalede yer almaktadır (Türk Psikiyatri Dergisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2003

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal yayıncıdan ve uyarlama çalışmasının sorumlu yazarından izin alınması gerekebilir. Akademik araştırmalarda genellikle ücretsiz olarak kullanılmaktadır.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metnine ve uyarlama çalışmasının detaylarına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: buyusel-dusunce-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Atbaşoğlu, E. C., Kalaycıoğlu, C., ve Nalçacı, E. (2003). Büyüsel Düşünce Ölçeğinin Türkçe formunun üniversite öğrencilerindeki geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 14(1), 31-41.
2. Türk Psikiyatri Dergisi Arşivi: turkpsikiyatri.com

Büyüsel Düşünce Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Tek boyutlu ve 30 madde. Örnek madde: Bazı insanlar beni düşündüklerinde o insanların farkına varabiliyorum.