Çalışma Süreci Ölçeği

Özet

Çalışma Süreci Ölçeği (ÇSÖ), öğrencilerin yükseköğretim ortamlarında benimsedikleri öğrenme yaklaşımlarını ve bu yaklaşımların altında yatan motivasyonel niyetleri değerlendirmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Bu akademik giriş, ölçeğin Düzenlenmiş İki Faktörlü Çalışma Süreci Ölçeği (R-SPQ-2F) formunun Türkçe’ye uyarlanması çalışmasına dayanmaktadır. İ. Önder ve Ş. Beşoluk tarafından 2010 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama, ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine özgü geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmuştur. Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmakta olup, temel olarak Derin Öğrenme ve Yüzeysel Öğrenme olmak üzere iki ana faktörü ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çalışma Süreci Ölçeği, R-SPQ-2F, Öğrenme Yaklaşımları, Derin Öğrenme, Yüzeysel Öğrenme, Cronbach Alpha, Faktör Analizi, Uyarlama.

Yazarlar

İ. Önder, Ş. Beşoluk

[quads id=5]

Amaç

Çalışma Süreci Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin öğrenme materyallerine nasıl yaklaştıklarını ve öğrenme görevlerini hangi motivasyonel amaçlarla yerine getirdiklerini belirlemektir. Bu tespit, öğrencilerin akademik başarısını etkileyen temel bilişsel ve motivasyonel süreçleri anlamak için önemlidir.

Önder ve Beşoluk (2010) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda yaygın olarak kullanılan R-SPQ-2F ölçeğinin psikometrik yapısının Türk üniversite öğrencileri örnekleminde de korunup korunmadığını istatistiksel yöntemlerle test etmektir. Bu sayede, Türk eğitim araştırmacılarına uluslararası standartlarda güvenilir bir ölçme aracı sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, öğrenme yaklaşımlarının iki temel boyutunu temsil eder: Derin Öğrenme ve Yüzeysel Öğrenme. Bu yapı, John Biggs’in öğrenme yaklaşımları taksonomisine dayanmaktadır. Derin öğrenme yaklaşımını benimseyen öğrenciler, bilginin özünü anlamaya, kavramlar arasındaki ilişkileri kurmaya ve kişisel ilgi ile hareket etmeye eğilimlidirler. Bu yaklaşım, genellikle üst düzey bilişsel süreçlerle ve daha kalıcı öğrenmeyle sonuçlanır.

Diğer yandan, Yüzeysel Öğrenme yaklaşımı, öğrencilerin sadece sınavları geçmek veya minimum gereksinimleri karşılamak amacıyla ezberlemeye, yalıtılmış bilgileri tekrarlamaya odaklanmasını ifade eder. Bu yaklaşım, dışsal motivasyonlarla (örneğin not kaygısı) tetiklenir ve bilginin kısa süreli hafızada kalmasına neden olabilir. Ölçek, bu iki yaklaşımın yoğunluğunu ve öğrencideki baskınlığını ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizi yöntemi kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Yapı geçerliğine ilişkin bulgular, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu göstermektedir. Bu amaçla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

AFA ve DFA sonuçları, ölçeğin yapısının, orijinal R-SPQ-2F modelinde öngörülen iki faktörlü model ile en iyi şekilde açıklandığını göstermiştir. Bu durum, Türkçe formunun Derin Öğrenme ve Yüzeysel Öğrenme faktörlerini birbirinden bağımsız ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçek maddelerinin ilgili faktörleri tutarlı bir biçimde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik analizleri sonucunda, Derin Öğrenme boyutu için Cronbach Alpha katsayısı 0.78 olarak bulunmuştur. Yüzeysel Öğrenme boyutu için ise bu katsayı 0.74 olarak tespit edilmiştir. Bu değerler, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde olup, ölçeğin güvenilir bir ölçüm sağladığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Çalışmanın en kritik aşamalarından biri, ölçeğin Türkçe formunun yapısal bütünlüğünü test etmek için gerçekleştirilen Faktör Analizi olmuştur. Araştırmacılar, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile faktör yapısının keşfedilmesinin ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapıyı doğrulamıştır.

DFA sonuçları, R-SPQ-2F’nin Türkçe formunun, literatürde kabul gören ve ölçeğin dayandığı teorik çerçeveye tam olarak uyan iki faktörlü bir yapı sergilediğini kesinleştirmiştir. Bu iki faktör, Derin Öğrenme ve Yüzeysel Öğrenme yaklaşımlarını temsil etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 20 maddeden oluşan, öz bildirim tipi bir ölçektir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yükseköğretim öğrencileri (Üniversite öğrencileri)

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri

Population Details: Türkiye’deki üniversitelerin farklı fakülte ve bölümlerinden seçilen öğrenci örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 5’li derecelendirme (Likert tipi) kullanılmaktadır. Derecelendirme seçenekleri şu şekildedir: (1= Hiç – 5= Her zaman). Yüksek puanlar, ilgili öğrenme stratejisinin birey tarafından daha sık kullanıldığına işaret eder.

Orijinal PDF dokümanına buradan ulaşılabilir: calisma-sureci-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Öğrenme Stratejileri, Öğrenci Motivasyonu, Likert Tipi, Psikometri, R-SPQ-2F, Öğrenme Yaklaşımları, Yükseköğretim.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır. Ölçek, akademik ve eğitim araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için öncelikle uyarlamayı gerçekleştiren yazarlar (Önder ve Beşoluk) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Kaynak içerikte herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Kaynaklar

• Önder, İ. ve Beşoluk, Ş.(2010). Düzenlenmiş İki Faktörlü Çalışma Süreci Ölçeği’nin(R-SPQ-2F) Türkçeye uyarlanması. Eğitim ve Bilim, 35(57), 55-67.

Makalenin orijinal bağlantısı: eb.ted.org.tr

[quads id=5]

Çalışma Süreci Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Orijinal kaynak içerikte ölçeğin maddeleri listelenmemiştir; ancak maddeler Derin Öğrenme ve Yüzeysel Öğrenme boyutlarına ayrılmaktadır.