Çocuk Yetiştirmeye Yönelik Anne-Baba Görüşleri Ölçeği

Özet

Çocuk Yetiştirmeye Yönelik Anne-Baba Görüşleri Ölçeği, çocuk yetiştirme tutumları alanında Arzu Özyürek tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu araç, anne ve babaların çocuklarına karşı sergiledikleri olumlu (demokratik) ve olumsuz yaklaşımları belirlemeyi amaçlar. Toplam 39 maddeden oluşan bu ölçek, ebeveynlerin çocuk gelişimi ve disiplin yöntemlerine dair sahip oldukları temel görüşleri 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile ölçmektedir.

Ölçek, ebeveynlik tarzının iki ana bileşenini, yani destekleyici ve yapıcı yaklaşımları içeren Olumlu/Demokratik Tutum boyutunu, eleştirel ve kısıtlayıcı yaklaşımları içeren Olumsuz Tutum boyutundan ayırt ederek psikometrik bir değerlendirme sunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’deki ebeveynlik pratiklerinin bilimsel olarak incelenmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anne-baba tutumları, çocuk yetiştirme tutumları, ebeveynlik, demokratik tutum, olumsuz tutum, psikolojik ölçek geliştirme, Likert.

Yazarlar

Arzu Özyürek

Amaç

Ölçeğin temel amacı, anne ve babaların çocuk yetiştirmeye dair benimsedikleri tutumları sistematik bir şekilde ölçmek ve bu tutumların iki ana boyutta (Olumlu/Demokratik ve Olumsuz Tutum) nasıl dağıldığını tespit etmektir. Bu sayede, ebeveynlik eğitimleri ve psikolojik danışmanlık hizmetleri için somut ve geçerli veri sağlanması, müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir.

Geliştirme çalışması, özellikle Türkçe konuşulan bağlamda, çocuk yetiştirme pratiklerinin kültürel farklılıklarını da göz önünde bulundurarak, ebeveynlerin çocuklarının davranışlarını nasıl değerlendirdiklerini ve onlara nasıl tepki verdiklerini anlamaya odaklanmıştır. Bu ölçek, hem araştırma hem de klinik uygulamalarda kullanılabilecek nitelikte bir araç sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, ebeveynlik literatüründe yaygın olarak kabul gören iki temel yapıyı ölçmektedir: Olumlu/Demokratik Tutum ve Olumsuz Tutum. Demokratik tutum, çocuğa destek, sevgi, övgü ve özerklik tanıma gibi yapıcı yaklaşımları içerirken; Olumsuz tutum, daha kısıtlayıcı, cezalandırıcı, aşırı kontrolcü veya ihmalkar yaklaşımları temsil etmektedir.

Bu iki boyut, ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları ilişkinin kalitesini ve çocuklarının psikososyal gelişimini etkileyen temel mekanizmaları yansıtmaktadır. Ölçek, ebeveyn görüşlerini bu zıt kutuplar üzerinden derecelendirerek her bir ebeveynin baskın çocuk yetiştirme tutumları profilini ortaya çıkarmayı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesi olan Özyürek (2018) çalışmasında detaylandırılmıştır. Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ölçmek istedikleri yapıyı (ebeveyn tutumları) ne derece doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Geliştirme çalışması kapsamında, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki faktörlü yapısını (Olumlu ve Olumsuz Tutum) istatistiksel olarak doğrulamıştır. Ayrıca, maddelerin ilgili uzman görüşleri alınarak kapsam ve görünüş geçerliği de sağlanmış olup, maddelerin kültürel olarak uygunluğu ve anlaşılırlığı kontrol edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, psikometrik standartlara uygun olarak iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü, yani ebeveynin görüşünün bir maddeden diğerine tutarlı bir şekilde yansıdığını göstermektedir.

Geliştirme çalışmasında, Olumlu Tutum ve Olumsuz Tutum alt boyutları için ayrı ayrı güvenirlik değerleri hesaplanmıştır. Elde edilen katsayıların .70 ve üzerinde olması, ölçeğin sağlam ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Çocuk Yetiştirmeye Yönelik Anne-Baba Görüşleri Ölçeği, yürütülen Faktör Analizi sonuçlarına göre iki temel faktör altında toplanmıştır. Bu iki faktör, ebeveynlik davranışlarının temel spektrumunu temsil etmektedir:

• Olumsuz Tutum Boyutu: Toplam 24 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör, ebeveynin katı, eleştirel, cezalandırıcı veya çocukla duygusal mesafeyi koruyan yaklaşımlarını ölçer.
• Olumlu/Demokratik Tutum Boyutu: Toplam 15 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör, ebeveynin destekleyici, teşvik edici, çocuğun fikirlerine değer veren ve özerkliğini destekleyen yaklaşımlarını ölçer.

Toplamda 39 madde içeren bu yapı, ebeveynlik tutumları arasındaki karmaşık ilişkiyi iki net boyuta ayırarak araştırmacılara kolaylık sağlamaktadır. Faktör yükleri, maddelerin ilgili faktöre güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: Yazılı öz bildirim ölçek formatı. 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Anne ve Babalar)

Age Group: Yetişkinler (Çocuk yetiştirme sorumluluğu olan bireyler)

Population Details: Türkiye’de yaşayan, çocuk sahibi olan ebeveynler üzerinde standardizasyon çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kâğıt-kalem testi veya dijital öz bildirim yöntemi. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: “Tamamen Katılıyorum” (5 puan) ve “Hiç Katılmıyorum” (1 puan).

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, çocuk gelişimi, tutum, psikometri, güvenirlik, demokratik ebeveynlik, psikolojik değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Arzu Özyürek (2018 çalışması sırasında Karabük Üniversitesi’nde görev yapmaktaydı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Arzu Özyürek tarafından 2018 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve varsa ücretlendirme bilgileri hakkında en güncel bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar (Arzu Özyürek) ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik çalışmalarda kullanımı genellikle orijinal makaleye usulüne uygun atıf yapmak şartıyla serbest bırakılmaktadır.

Ölçeğin orijinal makale bağlantısı Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr

The original PDF can be downloaded here: cocuk-yetistirmeye-yonelik-anne-baba-gorusleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özyürek, A . (2018). Anne- baba çocuk yetiştirme tutumları ve üç farklı ölçek geliştirme çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(2) , 659-676. (Erişim Linki: dergipark.org.tr)

Çocuk Yetiştirmeye Yönelik Anne-Baba Görüşleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Çocuk olumlu davranışlar sergilediğinde övülmelidir.
• Olumsuz Tutum: 24 madde
• Olumlu/ demokratik Tutum: 15 madde
• Toplam 39 madde