Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği:

Özet

Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği (BKKÖ), A. Koç ve T. Bilgehan (2021) tarafından geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin enfeksiyon kapma veya çevrelerine bulaştırma konularındaki yoğun kaygı ve kaçınma düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması sonucunda, BKKÖ’nün 24 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşan geçerli ve yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu kanıtlanmıştır. Ölçek, özellikle pandemik koşulların veya yüksek enfeksiyon riskinin olduğu dönemlerde bireylerin psikolojik tepkilerini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bulaşma korkusu, Bulaştırma korkusu, Enfeksiyon, Ölçek geliştirme, Psikometri, Kaygı, Kaçınma davranışı.

Yazarlar

A. Koç, Tuğba Bilgehan.

Amaç

Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kişisel hijyen, sosyal etkileşim ve çevresel faktörler bağlamında yaşadıkları bulaşma korkusu düzeylerini standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu korku, genellikle obsesif kompulsif bozukluk (OKB) belirtileriyle ilişkili olup, bireylerin günlük yaşam işlevlerini olumsuz etkileyebilir.

Ölçek, sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için, bulaşma odaklı fobilerin ve kaygıların şiddetini nicel olarak belirleyebilecek, böylece uygun psikolojik müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olacak güvenilir bir araç sunmaktadır.

Yapı

BKKÖ, bulaşma korkusunun çok yönlü doğasını temsil eden 24 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, korkunun bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini kapsayarak, bireyin hem kendisini hem de başkalarını enfeksiyondan koruma çabalarını değerlendirir.

Ölçek maddeleri, kişisel eşyaların paylaşımından kaçınma, toplu alanlardan uzak durma, zorlayıcı hijyen pratikleri ve sağlık kuruluşlarına yönelik yüksek risk algısı gibi temel davranışsal tepkilere odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, **varimax döndürme** tekniği kullanılarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin kavramsal yapısını destekleyen kanıtlar sağlamıştır.

Faktör analizi sonucunda elde edilen 4 alt boyutlu yapıda, maddelerin faktör yük değerlerinin 0.359 ile 0.811 arasında değiştiği saptanmıştır; bu değerler maddelerin ilgili alt boyutlar altında güçlü bir şekilde toplandığını göstermektedir. Ölçeğin açıkladığı toplam varyans oranı %52.866 olarak belirlenmiştir.

Güvenirlik

Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılığı, **Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı** kullanılarak hesaplanmıştır.

Ölçeğin tamamı için hesaplanan **Cronbach Alfa değeri** 0.909 olarak bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle güçlü bir korelasyon içinde olduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı son derece güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, **yapı geçerliği** kanıtlanmış 24 maddeden ve 4 faktörden oluşan bir yapıya sahiptir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile, bulaşma korkusunun altında yatan dört temel boyut belirlenmiştir.

Faktör yapısının belirlenmesinde kullanılan **varimax döndürme** yöntemi, faktörlerin birbirinden bağımsız ve net bir şekilde ayrışmasını sağlamıştır. Açıklanan varyansın %52.866 olması, ölçeğin kavramsal yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Geliştirme makalesi genellikle yetişkin veya üniversite öğrencisi popülasyonunu hedef almıştır.)

Popülasyon Detayları: Ölçek, bulaşma korkusu yaşayan bireylerin davranış ve bilişlerini ölçmeye uygundur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire), 24 madde.

Anahtar Kelimeler

BKKÖ, Likert, Varimax, Cronbach Alfa, Enfeksiyon fobisi, Psikometrik özellikler, Salgın.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Tuğba Bilgehan)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve geçerli ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Tuğba Bilgehan ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bulasmabulastirma-korkusu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Koç, A., & Bilgehan, T. (2021). Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Türk Hemşireler Derneği Dergisi, 2(2), 14-26.
• Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.org.tr

Bulaşma/Bulaştırma Korkusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 1.Kişisel eşyalarımı (tarak, diş fırçası, bardak. Yemek tabağı) bulaş olmaması için kimseyle paylaşmam.
• 2.Halka açık otobüs/asansör/merdiven korkuluklarında yüzeylerine dokunmaktan kaçınırım.
• 6.Bulaşıcı bir şeyler olduğunu düşündüğüm kıyafetlerimi bir daha kullanmam.
• 7.Canlı/cansız nesne veya yüzeylere her dokunduğumda zihnimde bulaşma korkusu oluşması sebebi ile ellerimi mutlaka yıkarım.
• 8.Kapalı, kalabalık ve toplu ortamlarda bulunmayı hastalık bulaşma korkusu sebebi ile tercih etmem.
• 12.Çevremde birinin bulaşıcı hastalığı olduğunu öğrendiğimde ona temas etmekten ya da eşyalarına dokunmaktan kaçınırım.
• 13.Bulaşıcı hastalığı olduğunu düşündüğüm insanlardan ve yerlerden uzaklaşırım.
• 14.Bir arkadaşımda bulaşıcı hastalığı (hava yolu/ temas/ ara kaynak ile bulaşabilen) olduğunda ondan uzak dururum.
• 19.Bulaşıcı hastalığı olan (hava yolu/ temas/ ara kaynak ile bulaşabilen) kişilerle aynı ortamı paylaşmam.
• 20.Sağlık kuruluşuna gittiğimde hastalık bulaşma riski açısından tedirgin olurum (hastanede hasta kişilerin sayısının fazla olması/ iğne batma ihtimali/ ortak kullanılan aletler gibi).
• 21.Sağlık kuruluşuna gittiğimde bana uygulanan her girişimi bulaşıcılık riski açısından sorgularım