Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği

Özet

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği (BİDÖ), bireylerin sahip olduğu patolojik veya sanrısal inançların derecesini ve bu inançlara yönelik içgörü düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Özcan ve arkadaşları tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. BİDÖ, inancın şiddetini, bireyin bu inanca olan bağlılığını (ikna düzeyini) ve inancın günlük yaşama etkilerini çok boyutlu olarak değerlendiren, 7 maddeden oluşan tek boyutlu bir yapıya sahiptir. Ölçek, özellikle psikotik bozukluklar ve sanrısal belirti gösteren diğer durumların değerlendirilmesinde klinik kullanıma uygundur.

Anahtar Kelimeler

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği, BİDÖ, Sanrı, Bilişsel Davranışçı Terapi, Psikoz, İnanç Değerlendirmesi, Uyarlama, Psikometri

Yazarlar

Türkan Özcan, Emre Kuru, Yakup Şafal, M. Engin Karadere, K. Fatih Yavuz, M. Hakan Türkçapar

Amaç

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği’nin temel amacı, bir bireyin sahip olduğu spesifik bir inancın ne ölçüde sanrısal olduğunu, yani patolojik özellikler taşıyıp taşımadığını belirlemektir. Bu ölçüm, inanca olan bağlılık (ikna), inancın günlük yaşama müdahalesi, inanca yönelik içgörü ve inancın diğer insanlar tarafından kabul edilme algısı gibi boyutlar üzerinden yapılır.

Ölçek, klinik ortamlarda, özellikle şizofreni spektrumu bozuklukları veya diğer psikotik semptomların tedavisinde, tedavi öncesi ve sonrası inanç değişikliklerini ve içgörü gelişimini izlemek için önemli bir araç olarak kullanılır. Türkçe uyarlama çalışması, bu aracın Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

BİDÖ, değerlendirilen inancın patolojik özelliklerinin şiddetini ölçen tek boyutlu bir yapı olarak tasarlanmıştır. Ölçek, inancın patolojik doğasını karakterize eden çeşitli yönleri kapsayan 7 maddeden oluşmaktadır. Bu maddeler, inancın birey üzerindeki etkisini ve bireyin inancına ne kadar sıkı sarıldığını sorgular.

Ölçek, temelde sanrıların ana bileşenlerini, yani sarsılmaz kesinlik (conviction), önemsenme (preoccupation) ve sonuçta ortaya çıkan işlevsellik bozukluğunu değerlendirir. Yüksek puanlar, inancın daha sanrısal ve patolojik olduğunu, düşük puanlar ise inancın sanrısal olmayan veya daha az patolojik olduğunu gösterir.

Geçerlik

Özcan, Kuru ve arkadaşları (2013) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerliği incelenmiştir. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlılığını sağlamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi gibi yöntemler kullanılmıştır.

Uyarlama çalışmasının amacı, ölçeğin Türkiye’deki klinik popülasyonda aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçülen inanç patolojisi derecesinin diğer ilgili klinik ölçütlerle korelasyon gösterdiğini (ölçüt geçerliği) kanıtlamaktır.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirliği, Özcan ve arkadaşları tarafından incelenmiştir. Güvenirlik, genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilir. Kaynakta spesifik değerler yer almamakla birlikte, uyarlama çalışması, BİDÖ’nün 7 maddelik yapısının tutarlı ve stabil ölçümler sağladığını göstermeyi amaçlamıştır.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeği oluşturan 7 maddenin tamamının aynı temel yapıyı, yani inancın patolojik boyutunu ölçmede başarılı olduğunu gösterir. Bu, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda tutarlı sonuçlar vereceğinin kritik bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği, uyarlama çalışmasında tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Orijinal ölçek gibi, Türkçe uyarlama da inancın patolojik derecesini tek bir genel faktör altında toplamaktadır. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin toplam puanının inanç şiddetini temsil eden anlamlı bir skor olduğunu doğrular. Ölçek toplam 7 maddeden oluşmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireyin kendini değerlendirmesine dayalı (Self-Report) veya Klinisyen Değerlendirmesi (Clinician-Rated) olarak kullanılabilir. (Genellikle klinisyenin inanca dair soruları sorması ve kişinin cevabına göre puanlama yapması beklenir.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon (Özellikle psikotik bozuklukları olan hastalar) ve Genel Popülasyon

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türkçe uyarlama çalışması, Bilişsel Davranışçı Psikoterapi alanında çalışan araştırmacılar tarafından yürütülmüştür.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır. Puanlama 0’dan 4’e kadar yapılmakta olup, 0 puanı inancın sanrısal olmayan doğasını, 4 puanı ise tamamen sanrısal doğasını temsil eder. Yüksek puanlar inancın daha patolojik olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sanrısal İnançlar, İçgörü, BABS, 7 Madde, Likert Ölçeği, Psikotik Bozukluklar, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Correspondence Address: Türkan Özcan (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Türkan Özcan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Özcan, T., Kuru, E., Şafal, Y., Karadere, M. E., Yavuz, K. F. ve Türkçapar, M. H. (2013). Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(1), 25-33.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı (Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği – TOAD) buradan indirilebilir: brown-inanclarin-değerlendirilmesi-ölçeği-toad.pdf

Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği Maddeleri

Ölçek tek boyutlu ve toplam 7 maddeden oluşmaktadır.

Örnek Madde: Diğerlerinin inançla ilgili bakış açıları konusundaki algı