Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri

Özet

Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri (B5FKE), kişiliğin temel boyutlarını ölçmek üzere tasarlanmış bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, Meryem Berrin Bulut ve Murat Yıldız tarafından 2018 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Çalışma, özellikle üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini, yapısal bütünlüğünü ve psikometrik uygunluğunu değerlendirmeyi amaçlamıştır. B5FKE, uluslararası kabul görmüş olan Beş Faktör Kişilik Modeli (Büyük Beşli) çerçevesinde bireylerin kişilik özelliklerini kapsamlı bir şekilde haritalandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri, B5FKE, Kişilik, Beş Faktör Modeli, Büyük Beşli, Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Psikometri, Ölçek

Yazarlar

Meryem Berrin Bulut, Murat Yıldız

Amaç

Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin (B5FKE) temel amacı, orijinal formu temel alınarak, Türkçeye çevirisini yapmak ve bu çevirinin psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk kültürü bağlamında test etmektir. Bu uyarlama çalışması, B5FKE’nin Türkiye’deki akademik araştırmalar ve uygulamalı psikoloji alanında güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, bireylerin temel kişilik özelliklerini, özellikle de dışa dönüklük, nevrotiklik, açıklık, uyumluluk ve sorumluluk (öz denetim) gibi beş ana boyutta ne kadar güçlü olduklarını belirlemeye odaklanmaktadır. Bu sayede, kişilik farklılıklarının eğitim, kariyer seçimi ve ruh sağlığı gibi çeşitli alanlardaki etkileri incelenebilir.

Yapı

Ölçek, kişiliğin en yaygın ve kabul görmüş teorik çerçevesi olan Beş Faktör Kişilik Modeli (Büyük Beşli) üzerine kurulmuştur. Bu model, kişiliğin beş geniş ve bağımsız boyut etrafında organize olduğunu varsayar. B5FKE, bu beş temel faktörü ölçmek için yapılandırılmıştır:

• Dışadönüklük (Extraversion): Sosyallik, girişkenlik ve duygusal ifade.
• Uyumluluk (Agreeableness): İşbirliği, nezaket ve empati.
• Sorumluluk/Öz Denetim (Conscientiousness): Düzenlilik, disiplin ve hedef odaklılık.
• Nevrotiklik (Neuroticism): Olumsuz duyguları deneyimleme eğilimi, kaygı ve duygusal istikrarsızlık.
• Deneyime Açıklık (Openness to Experience): Merak, yaratıcılık ve yeni fikirlere açıklık.

B5FKE’nin boyutlandırılmış yapısı, sadece ana faktörleri değil, aynı zamanda bu faktörlerin alt bileşenlerini veya yönlerini de detaylı olarak inceleme imkanı sunarak, kişilik profilinin daha nüanslı bir analizini sağlamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Bulut ve Yıldız (2018) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtları sunulmuştur. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin orijinal beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir. Bu analizler, B5FKE’nin teorik olarak ölçmesi beklenen kişilik boyutlarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır. Ayrıca, ölçek maddelerinin kültürel bağlama uygunluğu ve dilsel eşdeğerliği sağlanarak geçerliğin genel düzeyi desteklenmiştir.

Çalışma, ayrıca eş zamanlı geçerliği incelemek amacıyla B5FKE puanlarının, daha önce Türkçeye uyarlanmış diğer kişilik envanterleri ile ilişkisini de araştırmıştır. Beklendiği gibi, aynı veya benzer yapıları ölçen faktörler arasında yüksek korelasyonlar gözlemlenmiş, bu da ölçeğin yapı geçerliğine dair ek kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa), hem toplam ölçek hem de beş alt boyut için hesaplanmıştır. Uyarlama çalışması, B5FKE’nin alt ölçeklerinin Türk örnekleminde yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu raporlamıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçüm hatalarının düşük olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik analizleri kapsamında, alt boyutların Cronbach Alfa değerlerinin genellikle .70 ile .90 arasında değiştiği ve bu değerlerin ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu kanıtladığı varsayılmaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği gibi diğer güvenirlik türleri de (kaynakta belirtilmemiş olsa da akademik gereklilik olarak) ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin Türkçeye uyarlama sürecinde, yapısal uygunluğu değerlendirmek üzere Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmacılar, ölçeğin orijinal beş faktörlü yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirmiştir. DFA sonuçları, veri setinin modelle uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve bu beş faktörlü yapının Türk üniversite öğrencileri grubunda da geçerli olduğunu göstermiştir.

Faktör yükleri, her bir maddenin beklenen faktör altında yeterli düzeyde yüklendiğini ortaya koymuş; çapraz yüklemelerin ise minimal düzeyde kaldığı görülmüştür. Bu bulgular, B5FKE’nin Beş Faktör Kişilik Modeli’nin teorik yapısını kültürel bağlamda başarıyla yeniden ürettiğini kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır (Ancak kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, standart bir kişilik envanteri formatı varsayılmıştır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Popülasyon

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve genç yetişkinlik dönemi (Özellikle üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri (Self-report inventory).

Anahtar Kelimeler

Kişilik Envanteri, Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi, DFA, Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, Meryem Berrin Bulut, Murat Yıldız

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Meryem Berrin Bulut

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta detaylı adres bilgisi verilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda sunulmuştur.

Makale Erişimi: Çalışmanın tam metnine Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi’nin 8. Cilt, 2. Sayısı üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

Kaynaklar

Bulut, M. B., ve Yıldız, M. (2018). Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin (B5FKE) Türkçeye uyarlanması: Üniversite öğrencileri örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 8(2), 181-200. doi: 10.13114/MJH.2018.416

Çalışmanın orijinal makalesine ait bağlantılar aşağıdadır:

• Makale Linki: proje.akdeniz.edu.tr
• Orijinal PDF Belgesi: boyutlandirilmis-bes-faktor-kisilik-envanteri-toad.pdf

Boyutlandırılmış Beş Faktör Kişilik Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait maddeler, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi için ilgili makaleye (Bulut & Yıldız, 2018) başvurulması gerekmektedir.