Boyun Özürlülük İndeksi

Özet

Boyun Özürlülük İndeksi (BÖİ), boyun ağrısı olan bireylerde öz algılanan özürlülük düzeyini ve günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki fonksiyonel kısıtlamaların şiddetini ölçmek amacıyla tasarlanmış, yaygın olarak kullanılan bir anket formudur. Başlangıçta 1991 yılında Vernon ve Mior tarafından geliştirilen bu ölçek, boyun şikayetleri olan hastaların takibi, tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi ve prognozun belirlenmesi için kritik bir araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, Telci-Aslan ve arkadaşları tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma ile Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik standartları sağlanmıştır. BÖİ, 10 maddeden oluşur ve hastanın ağrı, kişisel bakım, okuma, çalışma, araç kullanma gibi alanlardaki kısıtlılıklarını değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Boyun Özürlülük İndeksi, Boyun Ağrısı, Özürlülük Değerlendirmesi, Fonksiyonel Kısıtlama, Uyarlama, Fizyoterapi, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Emine Aslan Telci, Ayşe Karaduman, Yıldız Yakut, Barış Aras, I. Esra Şimsek, Nuriye Yağlı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, servikal bölge rahatsızlıklarına bağlı olarak gelişen özürlülük düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu, klinisyenlere hastanın fonksiyonel durumunun objektif bir resmini sunarak, tedavi öncesi ve sonrası değişiklikleri izleme imkanı tanır.

Boyun Özürlülük İndeksi, sadece ağrının şiddetini değil, aynı zamanda boyun ağrısının günlük yaşamın çeşitli yönleri üzerindeki etkisini de değerlendirerek, hastanın genel yaşam kalitesini ve fonksiyonel kapasitesini kapsamlı bir şekilde kaydetmeyi hedefler. Türk popülasyonuna yapılan kültürel uyarlama, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılmasını sağlamıştır.

Yapı

Boyun Özürlülük İndeksi (BÖİ), kişinin boyun ağrısı nedeniyle yaşadığı fonksiyonel kısıtlamaların ve özürlülüğün çok boyutlu yapısını ölçen bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genellikle ağrı yoğunluğu ve günlük yaşam aktivitelerinin kısıtlanması olmak üzere iki ana bileşen etrafında toplanan 10 alt bölümden oluşur.

Ölçek maddeleri, kişisel bakım, kaldırma, okuma, baş ağrısı, konsantrasyon, çalışma, araç kullanma, uyku ve rekreasyon gibi temel aktivite alanlarındaki kısıtlılıkları kapsar. Her bir madde, hastanın öznel deneyimini yansıtacak şekilde derecelendirilir ve böylece kişinin boyun problemi nedeniyle ne ölçüde işlev kaybı yaşadığı belirlenir. Bu yapı, hem fiziksel hem de psikososyal işlevleri etkileyen özürlülük kavramını ölçmeyi amaçlar.

Geçerlik

Boyun Özürlülük İndeksi’nin (BÖİ) Türk versiyonunun geçerlik çalışmaları, Telci-Aslan ve arkadaşları (2009) tarafından yapılmıştır. Bu çalışmalar, ölçeğin yapısal olarak beklenen boyutu ölçme yeteneğini doğrulamıştır. Geçerlik analizlerinde genellikle bilinen grup karşılaştırmaları, eş zamanlı geçerlik ve yapı geçerliği incelenir.

Uyarlama çalışmasında, Türk BÖİ’nin diğer benzer ölçüm araçlarıyla (örneğin, Görsel Analog Skalası – VAS) yüksek korelasyon göstermesi beklenir. Bu korelasyonlar, ölçeğin boyun ağrısına bağlı özürlülüğü doğru bir şekilde temsil ettiğini ve klinik olarak anlamlı sonuçlar ürettiğini gösterir. Orijinal çalışmanın sonuçları, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonunun güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve tekrarlanabilirliğini değerlendirmiştir. Güvenirlik, genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği (iki farklı zamanda uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneği) ile incelenir.

Telci-Aslan ve arkadaşlarının (2009) uyarlama çalışmasında, BÖİ’nin iç tutarlılık katsayısının yüksek çıkması, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı (boyun özürlülüğünü) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek test-tekrar test güvenirliği ise, hastanın durumu stabil kaldığında ölçeğin zaman içinde güvenilir sonuçlar verdiğini kanıtlar, bu da ölçeğin klinik takip için uygun olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Orijinal Boyun Özürlülük İndeksi (NDI), genellikle tek boyutlu (unidimensional) bir yapı olarak kabul edilir, yani tüm maddelerin tek bir temel özürlülük faktörünü ölçtüğü varsayılır. Ancak, bazı araştırmalar farklı popülasyonlarda iki veya daha fazla faktörün ortaya çıkabileceğini öne sürmüştür (örneğin, ağrı/semptomlar ve fonksiyonel kısıtlamalar).

Türkçe uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizleri, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek için hayati öneme sahiptir. Eğer faktör yapısı orijinal ölçekle uyumlu ise, ölçeğin Türkçe versiyonunun da aynı psikometrik özellikleri taşıdığı kabul edilir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen temel istatistiksel kanıtlardır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 0’dan 5’e kadar 6 seçenekli puanlama)

Language Available: Türkçe (Uyarlanan Versiyon), İngilizce (Orijinal Versiyon) ve diğer birçok dil.

Population Group: Boyun ağrısı veya servikal bölgeye ilişkin kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları olan hastalar.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Akut veya kronik boyun ağrısı şikayeti olan klinik popülasyonlar.

Test Methodology: Kendi kendine uygulanan anket formu. Toplam 10 madde, her madde 0-5 arası puanlanır. Maksimum toplam puan 50’dir. Puan genellikle özürlülük yüzdesi (%) olarak raporlanır (Toplam Puan / 50) x 100.

Anahtar Kelimeler

NDI, Servikal Ağrı, Fonksiyonel Durum, Özürlülük Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Emine Aslan Telci için belirtilen iletişim adresi)

Correspondence Address: Emine Aslan Telci (Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, Ankara, Türkiye — 2009 referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Orijinal Boyun Özürlülük İndeksi (NDI) genellikle klinik ve araştırma amaçlı kullanım için ücretsizdir, ancak resmi çeviri ve uyarlama çalışmalarında telif hakları geçerli olabilir. Kullanım için sorumlu yazar (Emine Aslan Telci) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Uyarlama Yılı: 2009 (Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik çalışmasının yayın yılı).

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: neck-disability-index-toad.pdf

Kaynaklar

• Telci-Aslan, E., Karaduman, A., Yakut, Y., Aras, B., Şimsek, I. E., & Yağlı, N. (2009). The cultural adaptation, reliability and validity of Neck Disability Index in patients with neck pain: a Turkish version study. Spine, 33(11), 362-365.

• Vernon, H., & Mior, S. (1991). The Neck Disability Index: a study of reliability and validity. Journal of manipulative and physiological therapeutics, 14(7), 409-415. (Orijinal ölçek referansı).

Boyun Özürlülük İndeksi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Kaynak içerikte maddeler sağlanmamıştır.)

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Boyun Özürlülük İndeksi, genellikle 10 bölümden oluşur ve her bölüm boyun ağrısının günlük bir aktivite üzerindeki etkisini değerlendiren 6 seçenekli bir soru içerir.