Beş Faktör Kişilik Ölçeği

Özet

Bu giriş, Beş Faktör Kişilik Ölçeği‘nin (BFKÖ) Türk kültürüne uyarlama çalışmasını sunmaktadır. Ölçek, psikolojide evrensel olarak kabul gören ve bireysel farklılıkları beş temel boyut üzerinden tanımlayan Büyük Beşli Kişilik Kuramı‘nı temel alır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye bağlamında psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve geçerli bir araç olarak kullanıma sunulması amacıyla Mehmet Barış Horzum, Tuncay Ayas ve Mustafa Akif Padır tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek çeşidi uyarlama olup, Türk kültüründe kişilik özelliklerinin ölçülmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Beş Faktör Kişilik Ölçeği, Büyük Beşli, Kişilik, Uyarlama, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Mehmet Barış Horzum, Tuncay Ayas, Mustafa Akif Padır.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kişilik özelliklerini standart ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması özelinde amaç, uluslararası alanda kabul görmüş olan Beş Faktör Kişilik Kuramı‘na dayalı bir ölçüm aracını Türk kültürü bağlamına taşımak ve bu kültürdeki bireylerin kişilik yapılarını güvenilir bir biçimde değerlendirebilmektir.

Araştırmacılar, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini koruyarak, maddelerin dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlamayı hedeflemişlerdir. Bu sayede, Türkiye’de yürütülecek psikolojik araştırmalar, klinik değerlendirmeler ve eğitim alanındaki çalışmalar için sağlam bir zemin oluşturulmuştur.

Yapı

Ölçek, modern kişilik psikolojisinin temelini oluşturan Büyük Beşli (Big Five) modelini ölçmektedir. Bu model, insan kişiliğinin beş temel, geniş boyut etrafında organize olduğunu varsayar: Dışadönüklük (Extraversion), Uyumluluk (Agreeableness), Özdisiplin (Conscientiousness), Duygusal Denge/Nevrotiklik (Neuroticism) ve Deneyime Açıklık (Openness to Experience).

Her bir faktör, bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarındaki tutarlı eğilimleri temsil eder. Ölçek, bu beş ana faktörü alt boyutlarıyla birlikte kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır, böylece kişilik profilleri detaylı bir şekilde ortaya konulabilir ve bireysel farklılıklar sistematik olarak incelenebilir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA) ve ölçüt bağımlı geçerliği kapsar. Uyarlama çalışmasında, orijinal beş faktörlü yapının Türk örnekleminde de doğrulandığı varsayılmaktadır. Yapısal geçerlik, maddelerin teorik olarak ait oldukları faktörleri ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir ve BFKÖ’nün yapısal tutarlılığını destekler.

Ayrıca, ölçeğin diğer bilinen kişilik veya ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği (yakınsak ve ıraksak geçerlik) incelenmiştir. Bu tür çalışmalar, Beş Faktör Kişilik Ölçeği‘nin Türk kültüründe kişilik özelliklerini doğru bir şekilde ölçtüğünü ve teorik beklentilerle uyumlu olduğunu kanıtlamayı amaçlar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleriyle rapor edilir. İç tutarlılık katsayısının, her bir alt ölçek için kabul edilebilir düzeyde yüksek çıkması beklenir (genellikle 0.70 ve üzeri). Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Test-tekrar test güvenilirliği ise, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirir. Yüksek korelasyon katsayıları, bireylerin kişilik puanlarının kısa bir süre aralığında sabit kaldığını, dolayısıyla ölçeğin zamana karşı dayanıklı olduğunu gösterir. Bu güvenilirlik verileri, ölçeğin araştırma ve uygulama alanlarında kullanılabilirliğini sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, temel kişilik boyutlarının Türk örnekleminden nasıl ortaya çıktığını keşfetmek için uygulanır ve maddelerin faktör yüklerini inceler.

DFA ise, orijinal Büyük Beşli modelinin (beş faktörlü yapının) Türk verisine ne kadar iyi uyduğunu test etmek için kullanılır. Horzum, Ayas ve Padır (2017) tarafından yapılan çalışmada, model uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyelerde olduğu ve ölçeğin beklenen beş faktörlü yapıyı koruduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli bir kanıttır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Türk kültürüne ait bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Mehmet Barış Horzum, Türk Kültürü, Psikometri, Öz Bildirim, BFKÖ.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Sakarya, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Mehmet Barış Horzum ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Bu uyarlama çalışmasının yayın yılı 2017’dir.

Kaynaklar

• Horzum, M. B., Ayas, T., ve Padır, M. A. (2017). Beş Faktör Kişilik Ölçeği‘nin Türk Kültürüne Uyarlanması. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 398-408.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdan indirilebilir:

bes-faktor-kisilik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Beş Faktör Kişilik Ölçeğinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddeler ve tam uygulama prosedürü için Horzum, Ayas ve Padır (2017) tarafından yayınlanan makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.