Beş Faktör Kişilik Envanteri

Özet

Beş Faktör Kişilik Envanteri (BFKE), uluslararası alanda kabul görmüş Beş Faktör Modeli (Big Five) temel alınarak Türk kültürüne özgü bir şekilde geliştirilmiş kapsamlı bir psikolojik ölçüm aracıdır. Oya Somer, M. Korkmaz ve A. Tatar tarafından 2000 yılında geliştirilen bu envanter, kişilik yapısının temel beş boyutunu (Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk, Duygusal Denge/Nevrotizm ve Deneyime Açıklık) geçerli ve güvenilir bir biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanmakta olup, yüksek düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Beş Faktör Kişilik Envanteri, BFKE, Beş Faktör Modeli, Kişilik Ölçümü, Psikometrik Geliştirme, Faktör Analizi, Türk Psikolojisi.

Yazarlar

Oya Somer, M. Korkmaz, A. Tatar.

[quads id=5]

Amaç

Beş Faktör Kişilik Envanteri‘nin (BFKE) temel amacı, bireylerin kişilik yapılarını oluşturan beş temel boyutu, Türk toplumunun kültürel ve dilsel özelliklerine uygun olarak yüksek bir hassasiyetle ölçmektir. Bu envanter, uluslararası literatürde kabul görmüş olan Beş Faktör Modeli‘ni Türkiye’de psikolojik araştırma ve uygulama alanlarına sağlam bir zeminle entegre etmek üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, klinik, endüstriyel ve akademik psikoloji alanlarında kişilik farklılıklarının sistematik olarak incelenmesine olanak tanır. Geliştirme sürecinde, ölçeğin maddelerinin yerel bağlamda anlamlı olması ve psikometrik standartları karşılaması hedeflenmiştir.

Yapı

BFKE, kişiliğin en temel ve geniş boyutlarını kapsayan Beş Faktör Modeli üzerine kurulmuştur. Bu model, kişiliği Dışadönüklük (Extraversion), Uyumluluk (Agreeableness), Sorumluluk (Conscientiousness), Duygusal Denge (Neuroticism) ve Deneyime Açıklık (Openness to Experience) olmak üzere beş ana başlık altında incelemektedir. Ölçeğin geliştirilmesi sırasında, bu beş ana faktörü temsil eden 15 farklı alt boyutun oluşturulması ve test edilmesi sağlanmıştır.

Yapılan analizler, bu alt boyutların beklenen beş ana faktör altında başarılı bir şekilde gruplandığını göstermiş ve böylece ölçeğin teorik yapısal bütünlüğü kanıtlanmıştır. Her bir faktör, bireyin davranış, düşünce ve duygu kalıplarındaki süreklilik gösteren eğilimleri ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, envanterin gerçekten ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışma, ölçekte yer alan 15 alt boyutun toplam puanları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Geçerlik analizleri için Temel Bileşenler Faktör Analizi uygulanmış ve sonuçların daha net yorumlanabilmesi için Varimax döndürme işlemi kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda, 15 boyutun teorik olarak ait olmaları beklenen beş ana faktör altında en yüksek yüklerini alarak gruplandığı gözlemlenmiştir. Bu durum, yapı geçerliği açısından güçlü bir kanıt sunmaktadır. İlk beş faktörün, toplam varyansın %74.3’ünü açıklaması, ölçeğin yapısal yeterliliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin güvenirliği, ölçeğin genel faktör düzeyinde iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir psikometrik özelliktir.

Yapılan analizler sonucunda, genel faktörün iç tutarlılık güvenirliği katsayısı (Cronbach Alfa) α = 0.84 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin genel yapısının yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin geliştirilmesi sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Temel Bileşenler Faktör Analizi (Principal Components Factor Analysis) kullanılmıştır. Analiz, envanterin 15 alt boyutunun puanları üzerinden yürütülmüştür.

Uygulanan faktör analizi ve sonrasındaki Varimax döndürme işlemi, beklenen sonuçları vermiştir: 15 alt boyut, teorik modele uygun olarak beş temel faktör altında toplanmıştır. Bu beş temel faktör, ölçülen varyansın büyük bir bölümünü (%74.3) açıklayarak, ölçeğin Beş Faktör Modeli‘ni güçlü bir şekilde yansıttığını ve Türk örnekleminde sağlam bir yapı geçerliği sağladığını kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Türkçe ve kültüre özgü geliştirme)

Biçim: Öz Bildirim Envanteri

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Yüksek Öğrenim ve Yetişkin Gruplar için uygundur)

Popülasyon Detayları: Türk üniversite öğrencileri ve yetişkinler örnekleminde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Seçenekler şu şekildedir: 1= tamamen uygun – 5= hiç uygun değil.

Anahtar Kelimeler

Kişilik Envanteri, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Temel Bileşenler Analizi, Varimax, Psikolojik Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Oya Somer)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2000 (Orijinal Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izin şartları hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar Oya Somer ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dokümanı bu kaynaktan indirilebilir: bes-faktor-kisilik-envanteri-toad.pdf

Referanslar

• Somer, O., Korkmaz, M. ve Tatar, A.(2000). Beş Faktör Kişilik Envanteri’nin geliştirilmesi-I: Ölçek ve alt ölçeklerin oluşturulması. Türk Psikoloji Dergisi, 17(49), 21-33. Orijinal makalenin bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

[quads id=5]

Beş Faktör Kişilik Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçek maddeleri yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi ve puanlama yönergeleri için belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.