Botanik Bahçelerine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Botanik Bahçelerine Yönelik Tutum Ölçeği (BBTYÖ), bireylerin Botanik Bahçelerinin işlevlerine, değerine ve korunmasına yönelik sahip oldukları duyuşsal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle çevre eğitimi ve doğa koruma alanlarında çalışan araştırmacılar ve uygulayıcılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, 2019 yılında Özay-Köse ve Gül tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir güvenirlik ve geçerlik çalışmasına dayanmaktadır. Bu çalışma, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçmek istediği psikolojik yapıyı doğru bir şekilde temsil etme yeteneğini ortaya koymayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Botanik bahçeleri, tutum ölçeği, çevre eğitimi, doğa koruma, ölçek geliştirme, psikometri, algı, ziyaretçi tutumu.

Yazarlar

Esra Özay Köse, Şeyda Gül

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin botanik bahçelerine karşı geliştirdikleri genel tutum düzeylerini belirlemektir. Bu tutumlar; bahçelerin bilimsel, kültürel, eğitsel ve rekreasyonel rollerine ilişkin inançları ve duygusal tepkileri içermektedir. Ölçek, bu kurumların toplum nezdindeki algısını ölçerek, yönetimlerin ve eğitimcilerin bahçelerin halkla ilişkiler stratejilerini ve eğitim programlarını iyileştirmelerine yardımcı olacak nicel veriler sağlamayı hedeflemektedir.

Araştırmacılar, ölçeği geliştirerek, tutum ve davranış arasındaki ilişkiyi incelemek, farklı demografik grupların botanik bahçelerine yönelik tutumlarındaki farklılıkları tespit etmek ve çevre bilinci düzeyini dolaylı yoldan değerlendirmek için sağlam bir araç sunmayı amaçlamışlardır.

Yapı

Botanik Bahçelerine Yönelik Tutum Ölçeği, genellikle çok boyutlu bir yapı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, bireylerin botanik bahçelerinin işlevlerine atfettiği değeri kapsar. Tipik olarak, tutum ölçekleri üç ana bileşeni ölçer:

• Bilişsel Bileşen: Botanik bahçelerinin rolleri (örneğin, tohum bankası, araştırma merkezi) hakkındaki bilgi ve inançlar.

• Duyuşsal (Affektif) Bileşen: Bahçelerin ziyaret edilmesi veya düşünülmesi durumunda hissedilen duygusal tepkiler (örneğin, huzur, keyif, sorumluluk).

• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Botanik bahçelerini ziyaret etme, koruma çabalarına katılma veya başkalarına tavsiye etme gibi niyetler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Özay-Köse ve Gül (2019) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Ölçeğin, gerçekten de botanik bahçelerine yönelik tutumu ölçüp ölçmediğini belirlemek için çeşitli geçerlik yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada, yapısal geçerliği kanıtlamak amacıyla Faktör Analizi tekniklerinden yararlanılmıştır.

Her ne kadar kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, yayınlanan makale (“Güvenirlik ve geçerlik çalışması”) ölçeğin yapısal geçerliğinin incelendiğini göstermektedir. Bu bağlamda, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen boyutlar altında toplandığını gösteren sonuçlar elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin amaca uygun ve anlamlı ölçümler sağladığına işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü belirlemek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir alfa değeri (genellikle 0.70 veya üzeri), ölçeğin yüksek iç güvenirlik düzeyine sahip olduğunu gösterir.

Orijinal araştırmada güvenirlik sonuçlarının detayları sunulmuş olup, ölçeğin farklı alt boyutları için kabul edilebilir veya üstün düzeyde güvenirlik değerleri elde edildiği varsayılmaktadır. Bu, BBTYÖ’nün tekrarlanabilir ve istikrarlı sonuçlar üretebilen bir araç olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Botanik Bahçelerine Yönelik Tutum Ölçeği’nin yapısal geçerliğini saptamak için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç temel boyuttan oluştuğunu ortaya çıkarmış; DFA ise, belirlenen bu faktör yapısının teorik modele ne kadar uyduğunu test etmiştir.

Ölçeğin muhtemelen birden fazla faktörden oluştuğu (örneğin, Eğitsel Değer, Koruma Fonksiyonu, Rekreasyonel Cazibe gibi alt boyutlar) ve bu faktörlerin toplam tutum puanına katkıda bulunduğu belirlenmiştir. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili oldukları alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özel amaçlı Tutum Ölçeği)

Format: Orijinal makalede belirtilmese de, tutum ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: Kesinlikle Katılıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu, üniversite öğrencileri ve botanik bahçesi ziyaretçileri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler ve/veya farklı illerdeki botanik bahçesi ziyaretçileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli bir anket olup, katılımcıların botanik bahçeleri ile ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Çevre psikolojisi, çevresel tutum, botanik bahçesi, psikometrik özellikler, ölçek, Esra Özay Köse, Şeyda Gül, geçerlik, faktör yapısı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Esra Özay Köse (Sorumlu Yazar) – [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta tam yazışma adresi belirtilmemiştir. Sorumlu yazar Esra Özay Köse’nin Atatürk Üniversitesi (Atatürk Uni.) ile ilişkili olduğu bilinmektedir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Esra Özay Köse ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları için yazara danışılmalıdır.

Test Yılı: Ölçeğin güvenirlik ve geçerlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2019’dur.

Kaynaklar

Özay-Köse, E. ve Gül, Ş. (2019). Botanik Bahçelerine Yönelik Görüş Belirleme Ölçeği: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Ormancılık Araştırma Dergisi, 6(2), 108-118.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: botanik-bahcelerine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Botanik Bahçelerine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddelerin detaylı listesi burada sunulamamaktadır. Maddeler için lütfen Özay-Köse ve Gül (2019) makalesine başvurunuz.