Biyoloji’de Kullanılan Öğrenme Stratejileri Ölçeği

Özet

Biyoloji’de Kullanılan Öğrenme Stratejileri Ölçeği, öğrencilerin Biyoloji derslerinde başarılı olmak için kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel yaklaşımları, motivasyonel düzenlemeleri ve kaynak yönetim becerilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, H. Sucuoğlu tarafından 2003 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Bu çalışma, özellikle işbirlikli öğrenme ortamlarının öğrencilerin yükleme (attribution), edim (performance) ve öğrenme stratejileri kullanımları üzerindeki etkilerini incelemeyi hedeflemiştir. Bu nedenle ölçek, öğrencilerin işbirlikli öğrenme bağlamında biyoloji içeriğine nasıl yaklaştıklarını belirlemek için kritik bir araç görevi görmektedir. Ölçeğin geliştirme süreci, öğrencilerin biyoloji öğrenimine özgü stratejik davranışlarını tanımlamaya odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme Stratejileri, Biyoloji Eğitimi, Öğrenme, İşbirlikli Öğrenme, Metabiliş, Strateji Kullanımı, Biyoloji, Akademik Edim.

Yazarlar

H. Sucuoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, lise veya üniversite düzeyindeki öğrencilerin Biyoloji ders içeriğini öğrenirken kullandıkları spesifik stratejileri ve yaklaşımları sistematik olarak ölçmektir. Bu stratejiler genellikle bilişsel süreçleri (bilgiyi tekrar etme, detaylandırma), üstbilişsel süreçleri (planlama, izleme, değerlendirme) ve kaynak yönetimini (zaman yönetimi, çalışma ortamını düzenleme, akran yardımı arama) kapsamaktadır.

Sucuoğlu’nun (2003) doktora tezi bağlamında, ölçeğin özel bir amacı da işbirlikli öğrenme yöntemlerinin bu stratejilerin kullanım sıklığı ve etkinliği üzerindeki potansiyel etkisini araştırmaktır. Bu sayede eğitimciler, öğrencilerin biyoloji gibi karmaşık ve kavramsal yoğunluklu alanlarda hangi stratejileri eksik veya yetersiz kullandığını tespit edebilir ve buna yönelik müdahaleler geliştirebilirler.

Yapı

Biyoloji’de Kullanılan Öğrenme Stratejileri Ölçeği, öğrencilerin biyoloji içeriğini anlamlandırma ve akılda tutma süreçlerinde uyguladıkları çeşitli davranışları ve düşünce biçimlerini ölçmeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Tipik bir öğrenme stratejileri ölçeği, genellikle üç ana bileşeni ölçer:

• Bilişsel Stratejiler: Öğrencinin bilgiyi doğrudan işleme yolları (ezberleme, özetleme, ilişkilendirme).
• Üstbilişsel (Metabilişsel) Stratejiler: Öğrencinin kendi öğrenme sürecini planlama, izleme ve düzenleme yeteneği.
• Kaynak Yönetimi Stratejileri: Öğrenme için gerekli çevresel ve motivasyonel kaynakları yönetme becerisi (motivasyon kontrolü, zaman yönetimi, yardım arama).

Ölçeğin maddelerinin, Biyoloji derslerine özgü kavramsal zorlukları ve laboratuvar çalışmalarını kapsayacak şekilde özelleştirilmiş olması beklenmektedir. Ancak, orijinal tezin detaylarına erişim olmadan kesin alt boyutlar belirlenememektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme aşamasında geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır, ancak orijinal meta-veri alanında spesifik bir geçerlik katsayısı (örneğin, yapı geçerliği, kapsam geçerliği) belirtilmemiştir. Bir doktora tezi kapsamında geliştirilen araçlar için genellikle uzman görüşü alınarak kapsam geçerliği sağlanır ve ardından faktör analizi yoluyla yapı geçerliği incelenir.

Ölçeğin yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Ölçeğin, temsil etmeyi amaçladığı bilişsel, üstbilişsel ve kaynak yönetimi boyutlarını ne kadar doğru yansıttığı bu analizlerle ortaya konulmuştur.

Güvenirlik

Kaynak meta-verilerinde güvenirlik değerleri de belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik açıdan sağlam bir ölçek oluşturmak için geliştirme aşamasında iç tutarlılık katsayısının hesaplanması zorunludur.

Bu ölçeğin güvenirliğinin, maddelerin iç tutarlılığını ölçmek için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile test edildiği düşünülmektedir. Yüksek Alfa değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını ölçmek için test-tekrar test yönteminin de uygulanmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Biyoloji’de Kullanılan Öğrenme Stratejileri Ölçeği’nin geliştirme sürecinin temel bir adımı olarak faktör analizinin uygulanmış olması beklenir. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmak için kullanılır.

Eğer ölçek, literatürdeki standart öğrenme stratejileri modellerine (örneğin MSLQ) dayanıyorsa, faktör analizinin bilişsel, üstbilişsel ve kaynak yönetimi gibi teorik olarak beklenen alt faktörleri doğrulaması gerekmektedir. Sucuoğlu (2003) tezinde, bu faktörlerin ayrıştırılması ve her bir faktörün biyoloji öğrenimindeki stratejik kullanımını ne ölçüde açıkladığının detaylı bir şekilde sunulmuş olması gerekmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Self-Report/Öz Bildirim Ölçeği).

Format: Derecelendirme formatı (Likert Tipi) kullanıldığı tahmin edilmektedir. Orijinal meta-veride derecelendirme bilgisi (-) olarak belirtilmiştir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Akademik çalışmalar yürüten öğrenciler (Lise veya Üniversite öğrencileri).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik (Yaklaşık 15-25 yaş).

Popülasyon Detayları: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezi kapsamında, işbirlikli öğrenme deneyimine katılan veya biyoloji dersleri alan öğrenciler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan öz bildirim yöntemi. Öğrencilerden, biyoloji öğrenimi sırasında belirli stratejileri ne sıklıkla kullandıklarını belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Strateji Envanteri, Yükleme Teorisi, Akademik Başarı, Doktora Tezi, Bilişsel Yük, Cronbach Alfa, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor.

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle tez yazarı ve ilgili üniversiteden izin alınması gerekir. Kullanım koşulları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Geliştirme Yılı: 2003.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: biyolojide-kullanilan-ogrenme-stratejileri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sucuoğlu, H. (2003). İşbirlikli öğrenmenin öğrencilerin yükleme, edim ve strateji kullanımları üzerindeki etkileri ve işbirlikli öğrenme gruplarındaki etkileşim örüntüleri (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

2. Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr.

Biyoloji’de Kullanılan Öğrenme Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Orijinal kaynakta maddeler listelenmemiştir; bu nedenle maddeler bölümü boş bırakılmıştır.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde (meta-veri olarak) sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için H. Sucuoğlu’nun 2003 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.